EYT tartışmaları boyunca hükümete baskı yapan kimselerin beyan ettikleri tek hedef emekli olabilmekti. Maaşların miktarı neredeyse hiç tartışma konusu yapılmadı. Ben, o günlerde, bunun geçici bir tavır teşkil ettiğini ve bu insanların emekli olur olmaz maaşlarının azlığından şikâyetçi olacaklarını söylemiştim; haklı çıktım.
Ne var ki, bugünden yarına emekli maaşlarının istenen seviyede yükselmesi imkânsız. Bu yüzden sadece emekli maaşlarının yükselmesine odaklanmamak ve bugünün ve geleceğin emeklilerinin rahat yaşamak için neler yapabilecekleri üzerinde kafa yormak gerekiyor. Böyle yapmak lafta değil fiiliyatta insan severliğin ve emeklilerin iyiliğini istemenin de göstergesi.
Bir noktayı hiç akıldan çıkarmamak gerek: Emekli maaşları bütün sektörlerde emeklilerle aynı veya benzer pozisyonlarda fiilen çalışanların maaşlarından düşük olmak zorunda. Bunun tersi hayatın akışına aykırı. Dolayısıyla, “ben ülkeye şu kadar hizmet ettim bunun karşılığını almam lazım” sözünün içi boş. Fiilen çalışmakta olan insanlar üretim süreçlerinde yer alan ve ekonomik hayatın yürümesini sağlayan kimselerdir. Onların bunu yapmaya teşvik edilmesi, emeklilerden daha fazla maaş almalarına da bağlıdır. Emekliliğin çalışmaktan daha cazip hale gelmesi durumunda, insanlar emekli olmak için ellerinden geleni yapacaklardır. Bu durumda, mesela, sağlık sebepleriyle emekli olanların sayısında çok büyük yükselme olduğu görülecektir.
Emeklilerin ve çalışanların daha rahat geçinmek için yapabileceği şeyler var.
İlk olarak, sağlıklı ve çalışma gücü olan emekliler tam veya yarı zamanlı çalışabilir. Böylece evlerine iki maaş girecektir. Nitekim, EYT emeklisi olanların yarısına yakını çalışma hayatına devam etmektedir. Çalışma hayatında aktifken vasıfsız emekten vasıflı emek sahibi olmaya geçmek bu açıdan çok önemli.
Bir diğer şey, hanelerin bölünmek yerine birleşmesi olabilir. Son yıllarda, çeşitli faktörlerin tesiriyle, yeni evlenen çiftler kendi başlarına bir hayat kurmaya çalışmakta. Böylece evler çoğalmakta ve harcamalar artmakta. Oysa, yeni evli bir çiftin annesiyle, babasıyla veya anne-babasıyla birlikte yaşaması eve giren para miktarını artıracaktır. Bunun sağlık ve psikoloji açısından da insanlara büyük katkı sağlayacağı aşikâr.
Emekliler yan destek bulmaya çalışabilir. Bu çerçevede, insanların, varsa, köyleriyle ilişkisini muhafaza etmesi mühim. Özellikle yazları köylerden yiyecek şeyler getirilmesi çok işe yarabilir. Bu zaten olan bir şey ama daha yoğun bir şekilde yapılabilir. Bir diğer yol zor geçinen ailelerin mahalle ve hatta şehir değiştirmesidir. Mesela Yozgat’ta, Ordu’da bir emekli maaşı ile geçinmek İstanbul’da geçinmeye nispetle çok daha kolaydır. Ancak, sağlık sorunları ve aile üyelerinin varlığı buna engel olabilmektedir. Yine de bazı emeklilerin küçük şehirlere taşınması mümkün olsa gerek.
Çalışma hayatında sigortalılar primlerinin daha yüksekten ödenmesini sağlamaya çalışmalıdır. Bunun için emeklerinin vasıflarının geliştirilmesi ve aranan bir eleman haline gelmeleri gerekmektedir. İnsanlar çalışma hayatındayken yatırım yapmaya gayret etmelidir. Emekli olduklarında kafalarını sokabilecekleri bir ev edinmeye çalışabilirler veya altın biriktirme gibi enflasyon karşısında bir ölçüde koruma sağlayan yatırımlara girişebilirler.
Mesele iktidar partisiyle de elbette ilişkili; ama sadece iktidarın hatalarından kaynaklanmıyor. Genel olarak, iktidarıyla muhalefetiyle, siyasetin ortaya çıkmasına veya çok daha ağırlaşmasına sebep olduğu bir problem. Bu yüzden, iktidar partisi gitse ve başka bir parti iktidara gelse de problem var olmaya devam edecektir.
Devletçiliğin en kötü yanlarından biri insanları kendi geleceklerini düşünmekten ve ona göre işler yapmaktan alıkoymasıdır. Bu, insanları, her şeyleriyle devlete bağımlı hale getirmektedir. İlginç bir şekilde, bunun yansımaları, devletçilik karşıtı olduğunu iddia edenlerde de ortaya çıkabilmektedir. Bunu görebilmek için emeklilerin maaşları üzerinde yapılan tartışmalara bakmak kafidir.
