26 Aralık 2025 itibarıyla Liberal Düşünce Topluluğu (LDT) 33 yılı geride bıraktı. Kutlu ve nice yılları olsun. LDT’ye ilk defa 2012’de bir yüksek lisans öğrencisi olarak hevesle gittim. O zamandan bugüne bazen çok sık bazen seyrek gittimse de, LDT’yle bağımı hep sürdürdüm. Biraz gecikmiş olsam da, 33. yaş günü vesilesiyle LDT hakkında çoktandır düşündüğüm birkaç şeyi ifade etmek istiyorum.
LDT hep serbest bir fikir çevresi olarak takdim edilmiştir. Buna ben de katılıyorum. Liberal düşünceye ilgi duyan kişiler bu çevrede fikirlerini dile getirebilir. Bu, LDT’yi değerlendirmeyi zorlaştırıyor, çünkü LDT içinde çok çeşitli fikirler yer aldı. LDT’nin bir hukukî kişilik olarak resmi açıklama yaptığı örnekler de çok az. Ama elbette 33 yıllık sürece, faaliyetler üzerinden kuşbakışı bakarak LDT’yi ele almak mümkün. LDT resmi açıklama yapmasa da, yaptığı ve yapmadığı faaliyetlerle fikir-siyaset hayatında bir yer tutuyor. Ben bu yazıda son 5-10 yıllık dönemle ilgili birkaç şey söyleyeceğim.
Topluluğun yayın organı olan Liberal Düşünce Dergisi’nin (LDD) Türk fikir hayatındaki yeri hakkında Muhafazakar Düşünce Dergisi’nde yayımlanan bir yazı yazmıştım. LDD’nin ilk sayısında, derginin amacının Türkiye siyasetini liberal bir perspektiften okumak ve liberalizmi Türkiye’ye tanıtmak olduğu ifade ediliyordu. Gerçekten de derginin sayılarını incelediğimde büyük ölçüde bu iki amaç çerçevesinde yayınlar yapıldığını ve sayılar çıkarıldığını gördüm. Fakat son dönemde (5-10 yıllık süreçte) derginin Türkiye siyasetini liberal perspektiften ele almak amacının gitgide sönükleştiği net bir şekilde görülüyordu.
Dergiyle ilgili bu gözlemlerin LDT hakkında da yapılabileceğini düşünüyorum. LDD’nin iki amacının, LDT’nin de en önemli amaçları olduğunu söylemek herhalde yanlış olmaz. Ve aynen dergide olduğu gibi, geçtiğimiz 5-10 yıllık süre içerisinde LDT’nin Türkiye siyasetini liberal perspektiften okumak amacı çerçevesindeki faaliyetlerinin giderek azaldığını görüyoruz.
Dergi hakkında yazdığım yazıyı hazırlarken de karşılaştığım, LDT çevresindeki hoca ve arkadaşlarımla konuşurken de sıklıkla şahitlik ettiğim bir şey var: 28 Şubat sürecindeki dik duruş ya da doğru yerde durmuş olmaktan duyulan kıvanç. Bunun son derece haklı olduğunu düşünüyorum. O dönemde LDT kadar cesaretle gündemi ele alabilmiş ve eleştirebilmiş az yer var.
Öte yandan aynı dik ya da doğru duruşun şu son 5-10 yıllık liberal-demokratik değerlerden istikrarlı uzaklaşma sürecinde ortaya konabildiğini düşünmüyorum. Bu, bir siyasal muhalefet partisi gibi, düşmancasına muhalefet edilmesi gerektiği anlamına gelmiyor. Fakat liberal-demokratik değerlerden uzaklaşma sürecini, liberal ilkeler ve liberalizm literatürü üzerinden, soğukkanlılıkla ele almak, konuşmak, tartışmak ve liberal perspektiften öneriler sunmak gerekiyor. Aslında bunu LDT’den başka yapabilecek çok az yer var. LDT’nin 28 Şubat, 17-25 Aralık, 15 Temmuz gibi Türk siyasi tarihinin kırılma anlarında doğru yerde durabilmiş olması, sözünü kıymetlendiriyor. Gerek muhalefete gerekse iktidarın söylemine kapılmadan, yapılan yanlışların belirli bir mesafeyle ortaya konmasını başarabilecek en önemli oluşumlardan biri LDT.
Ancak LDT’nin bu mesafe konusunda da hata yaptığını düşünüyorum. Örneğin, Liberal Düşünce Kongresi’nin son birkaç yıldır bir bakanın konuşmasıyla açılması LDT’nin iktidar ve muhalefete karşı alması gereken mesafe konusunda başarısız olduğunu gösteriyor; hele siyasî tutuklamaların arttığı şu son birkaç yıllık dönemi göz önünde bulundurursak. Aslında bir bakanın Liberal Düşünce Kongresi’ne gelmesi iyi bir şey olabilir; izleyicilerin yanlış politikalar hakkında bakana sorular sorabildiği ve bakanın görüşlerinin aksine görüşleri savunan bir konuşmacının da bulunduğu bir program ayarlandığında.
Velhasıl, maalesef Türkiye siyasetinin liberal perspektifle ele alınması konusunda LDT’nin yetersiz kaldığını düşünüyorum. Bu tablo, LDT gibi köklü bir kurumun potansiyelini açığa çıkarmasını engellediği gibi, LDT’nin fikir-siyaset hayatındaki itibarını ve sözünün ağırlığını da azaltıyor gibi görünüyor.
