CHP Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu bir süre önce yaptığı bir konuşmada şunları söyledi:

“Dördüncü Büyük Devrim, özgürlük ve demokrasi devrimidir. Bu devrim; Türkiye’nin tarihsel sorunlarına çözüm üretecek, siyaset kurumuna değer katacak, yurttaşlarımızı din, dil, etnik, mezhepsel ayrım, ötekileştirme ve dışlamalardan kurtaracak, ekonomide üretimi ve eşit bölüşümü esas alacak bir nitelik taşımaktadır. 21’inci yüzyılda toplumsal barışı tesis etmiş, komşularıyla uzlaşmış, şiddeti gündeminden çıkarmış, her alanda eşit bir yaşamı inşa etmiş Türkiye, CHP’nin gelecek tasarımıdır. Neo-liberal modelin ve tahakkümün insanı ve doğayı sömürge alanı haline getiren saldırısına karşı sosyal demokrasinin tarihsel karşı çıkışı zorunludur ve bunu yapacak tek güç CHP’dir.” Bu sözlerde birçok doğru var.

Özgürlük ve demokrasi -demokrasi konusunda biraz daha ihtiyatlı olmak şartıyla- insanlık tarihindeki en büyük devrim. Bastiat’nın dediği gibi, özgürlük toplumsal problemlerin en kolay ve en ucuz çözüm yolu. Ne yazık ki insanlar çoğu zaman bunun farkına var(a)mıyor. Özgürlükleri sınırlamanın problem çözmeye yarayacağını zannediyor. Bu yüzden çok daha kolayca çözülebilecek problemler karmaşıklaşıyor, içinden çıkılmaz hâle geliyor. CHP’nin özgürlüğe sahip çıkması ama bunu lafta bırakmayıp herkes için genel bir hak olarak açılım ve sonuçlarına bakmaksızın savunması ülkemizde özgürlüğün temellerini kuvvetlendirir. Hiçbir bireyin ve hiçbir toplum kesiminin ötekileştirilmemesi ve dışlanmaması da hayatî önemde. İnsanlar doğuştan gelen ve/veya sonradan kazandıkları özelliklerinden dolayı birbirlerinden üstün veya aşağı değil.

İnsanlar arasındaki dil, din, etnisite farklılıkları onların eşit vatandaşlık statüsünden yararlanmasını engelleyemez. Kimse dilinden, dininden, etnisitesinden dolayı dışlanamaz ve yabancılaştırılamaz.

Mamafih, bunları söylemek bunla – ra uygun politikaların geliştirileceğini ve uygulanacağını garanti etmiyor. Bu bakımdan her siyasî çizginin yanlışları ve hataları var. Şurası kesin ki CHP hata sayısında ve türünde siyasî partiler arasında en başta gelmekte. CHP tarihi özgürlük ve demokrasi karşıtı tavır ve icraatlara rastlamanın ender olmadığı bir süreç. Bu yüzden CHP’nin uygarlığın temel değerlerine yaklaşması ve yakınlaşması önemli ve yararlı.

Kılıçdaroğlu’nun ekonomik hayatla ilgili sözleri ve şeytanlaştırılmış bir neo-liberalizme çatması fazla anlam taşımıyor. CHP’nin bu tür anlamsız sözler sarf etmek yerine ilmî ve tarihi bilgilere ve tecrübelere kulak vermesi daha yerinde olur. Bir ülkenin ekonomik bakımdan gelişmesi devlet müdahalelerinin artmasına değil piyasa ekonomisinin uygulanma alanının genişlemesine bağlı. CHP’nin bunu reddetmesi çağın dışına düşmesi sonucunu verir. Bu yüzden, CHP popüler önyargılara teslim olmak yerine bir zamanlar içinde bocaladığı fakirlikten kurtularak zenginleşmiş ülkelerin tecrübesine, tarihine bakmalı.

Zenginleşen her ülkenin bunu serbest piyasa ekonomisi üzerinden başardığını ve zenginleşen bir ülkede toplumsal problemlerin çözümüne daha fazla kaynak ayrılabileceğini görmeli. CHP geleneğinden gelen biri de – ğilim. Buna rağmen, CHP’nin önemli bir parti olduğunun farkındayım.

CHP hem ana muhalefet partisi hem de hatalarıyla ve sevaplarıyla kuvvetli bir geleneğe sahip. Toplumun umutlarının canlı tutulması, iktidarın denetlenmesi ve zor zamanlarda iktidara destek sağlanması ve enerji verilmesi sağlam yapılı ve uygarlıkla uyuşan fikirlere dayalı bir programı ve siyaseti olan muhalefet partilerine bağlı. CHP bu istikamette geliştikçe Türkiye’nin daha iyi bir ülke olma şansı da artacaktır.

Yeni Yüzyıl Gazetesi, 02.05.2016

İnsanların kendi maddi ve manevi varlığını gerçekleştirecek özgürlük alanına sahip olması kişiliğin özerkleşmesi anlamına gelir. Günümüzde insan onuru, bireyin özerkliği, özgürlüğü ve ayrım görmeksizin yaşaması şeklinde tanımlanmaktadır.

Anayasanın temel işlevlerinden biri kişilerin geniş bir özgürlük alanı içinde nedensiz bir devlet müdahalesine maruz kalmadan yaşamını sürdürmesini sağlamaktır.

Devlet müdahalesi istisnai bir alan olarak düzenlenmediği sürece bireyin özgürlüğünden, onuruna yaraşır bir yaşam sürdürdüğünden söz etme olanağımız kalmaz.

Bu bakış açısından hareketle devlet yapılanmasına ait hiçbir anayasal kurum ve kuralın bireylerin özgürlük alanlarına aşırı müdahale edecek şekilde kaleme alınmaması gerekir.

Cumhuriyet temel bir ilkedir. Bununla birlikte demokratik olmayan bir cumhuriyet kişilerin önemli bir kısmının siyasi hareket alanını ortadan kaldıracağı gibi hukukun oluşumundaki rolünü de sıfırlayacaktır.

Demokrasiden vazgeçemeyiz. Ancak, çoğunlukçu bir demokrasi çerçevesinde tercihleri azınlıkta kalanların hak ve özgürlüklerini garantileyemeyen bir demokrasi toplumun tümünü kucaklayamaz.

Benzer şekilde, devletin topluma belli bir dini zorla kabul ettirmeye çalışması, farklı dinlere mensup olanlar arasında ayrımcılık yapması, farklı dinlere inananların ya da herhangi bir dine inanmayanların kendilerini ifade etme ve örgütlenme özgürlüklerini ihlal etmemesi, farklı kesimlerin yaşama tarzlarını engellememesi gerekir.

Öte yandan, din özgürlükleri hem ifade özgürlüğünün kapsadığı bir alan olması hem de bireylerin kendilerini gerçekleştirme özgürlüğünün vazgeçilmez bir unsurunu oluşturması nedenleriyle en geniş şekilde kullanılabilmelidir. Din özgürlüğü, her türlü inanç sahibinin ibadet, serbestçe dinini yayma, dini örgütlenme, dini eğitim alma ve verme özgürlüklerini içerir. Bu özgürlük alanlarında kimse zorlanamayacağı gibi, söz konusu özgürlüklerden herhangi bir dine mensup olmayanlarda eşit bir şekilde yararlanır.

Bu özellikleri içinde barındıran bir anayasa özgürlük alanlarını ve bireyin özerkliğini korur. Böyle bir anayasanın gerektirdiği tüm laik devlet özellikleri önem taşır. Ancak, demokrasisiz cumhuriyet, çoğulcu olmayan, azınlıkta kalanların hak ve özgürlüklerini umursamayan demokrasi örneklerinde olduğu gibi, özgürlüklere sırtını çevirmiş laik devlet hiç birimize gerekli garantileri sağlayamaz.

Unutulmaması gerekir ki ün salmış diktatörlüklerin ya da totaliter rejimlerin bir kısmı sistemlerinde özgürlüklere duyarsız laik devlet uygulamalarına yer vermişlerdir.

Bireyin özgürlüğünden hareket eden demokratik hukuk devletinin benimseyeceği esas, özgürlüklerin en geniş kapsamda kullanıldığı bir siyasi toplum oluşturmaktır.

BU bağlamda Türkiye’de oldukça soyut düzeyde süregiden laiklik tartışmasını somutlaştırmak, laikliğe değil bugüne kadar laik devlet uygulamalarının nasıl şekillendiğine, temel itirazların neler olduğuna, toplumun tüm kesimlerine yönelik en geniş özgürlük alanının nasıl açılacağına odaklanmalıyız.

Anayasanın kurum ve kuralları bir bütün içinde değerlendirilmelidir.

Anayasada gördüğümüz  “cumhuriyet”, “demokrasi”, “laiklik” gibi kavramlar ancak bütünü içinde anlamlandırılabilir. Bu bütünü görmeden söz konusu kavramlar değerlendirilemez.

Yeni Yüzyıl Gazetesi, 29.04.2016

Daha 7-8 yıl öncesine kadar ülke olarak laiklikle yatıp laiklikle kalkıyorduk. Mecliste laik Cumhuriyeti korumak için başörtülü milletvekili “hanıma haddinin bildirilmesinden”, Genel Kurmay başkanın “sözde değil özde laik Cumhurbaşkanı” istemesinden, elden giden laikliği korumak için Ordunun göreve çağrılmasından veya “laikliğe karşı eylemlerin odağı” haline gelen partinin kapatılmasının istenmesine kadar laiklik yıllarca değişmeyen gündemimiz olmuştu.

Meclis Başkanı İsmail Kahraman’ın “laiklik anayasada olmamalı, anayasa dindar olmalıdır” sözleri uzun zamandır unuttuğumuz tartışmayı yeniden gündeme getirdi. Cumhurbaşkanı Erdoğan’dan, Başbakan Davutoğlu’ndan laiklik yanlısı açıklamalar geldi. AKP’nin böyle bir önerisinin ve niyetinin olmadığı söylendi. Ancak tartışma kolay yatışacak gibi görünmüyor.

Seküler ve muhafazakar kesimin fanatikleri yılların ezberini sergileyebilme coşkusuyla sahne aldılar. Ancak her iki kesimde de  üst ve temsil kabiliyeti olan siyasi aktörlerin meseleye daha soğukkanlı yaklaştığını söyleyebiliriz. Türkiye hem siyasi hem sosyolojik olarak büyük bir değişim geçirdi. Eski tip laiklik tartışmalarının hem toplumda hem siyasette bir karşılığı kalmadı.

İlk olarak, laikliği militan bir çağdaşlığın ve zorla “sekülerleştirmenin” temel aparatı olarak gören sol-Kemalist siyasi aktörler laikliği artık sırf militan bir çağdaşlık ve din karşıtı kavrayışla tartışamıyor. Örneğin, CHP Genle Başkanı Kılıçdaroğlu attığı bir tweette laikliğin din özgürlüğüyle ilişkisini de vurgulamak durumunda kalıyor.

Diğer taraftan, zamanında laiklik üzerinden dini kimlikleri ve dini pratikleri sebebiyle saldırı ve baskıya uğramış ve bir tür laiklik alerjisi gelişmiş dindar-muhafazakâr kesim siyasi aktörleri de meseleyi laiklik karşıtlığı üzerinden tartışmadı. Örneğin Erdoğan, laikliği Mısır’a önerdiğini hatırlattı ve laikliği “devletin tüm inanç gruplarına karşı eşit mesafede olması” şeklinde tanımladı.

Tam gelen açıklamalarla AKP’nin laikliği anayasadan çıkarmak gibi bir girişimi olmayacak ve tartışma uzamadan bitecek derken, Abdulkadir Selvi’nin yazdığı kulis bilgileri yetişti. Buna göre, anayasa üzerine çalışan AKP ekibinde başlangıç kısmında yapılacak “İslam dini ve Allah inancı vurgusuyla” ve tarihi dini figürlere referansla “dindar bir anayasa” yapılması önerileri tartışılmaktaymış.

İlk olarak, anayasada bir başlangıç kısmı bulunması şart değil. Hatta olmaması çok daha iyi olur. Zira anayasa tarihimizin de gösterdiği üzere bir anayasanın başlangıç kısmı ne kadar kapsamlı ve geniş olursa, o anayasa bir o kadar ideolojik bir anayasa olur.

82 Anayasası’nı yapanlar tek tek maddelere yansıtamadıkları ve yediremedikleri katı ve otoriter ideolojik görüşlerini başlangıç kısmında ifade etmişlerdir. Hem maddelerin hem de bir bütün olarak anayasanın nasıl bir ideolojiye göre ele alınması gerektiğini kapsamlı ve ayrıntılı şekilde buyurarak gelecek nesilleri ve tartışmaları bloke etmişlerdir.

Yeni bir anayasa ihtiyacını ortaya çıkaran temel sebeplerden birisi 82 Anayasası’nın aşırı ideolojik niteliğidir. Anayasa ile çeşitli görüşler, inançlar, ideolojiler ve hayat anlayışları arasında taraf tutan ve ayrımcılık yapan bir devlet dizayn edilmiştir.

“Dindar bir anayasa” yapmaya çalışmak ülkedeki çatışma ve gerilimlerin kaynağı olan bu tarafgirliği ortadan kaldırmak yerine, yeni anayasada yeni bir ideolojik içerik ile yeni bir tarafgirlik yaratmak anlamına gelir.

Üstelik bu ülkedeki temel siyasi cepheleşmenin ve çatışmanın seküler-cumhuriyetçilik ile dindar-muhafazakarlık arasında olageldiğini hatırlarsak, “dindar bir anayasanın” toplumdaki keskin ideolojik çatışmayı iyi yönetmek bir yana onu derinleştirip kalıcı hale getirebileceğini öngörebiliriz.

Yeni Yüzyıl Gazetesi, 29.04.2016

Türkiye’de ana siyasî partiler arasında serbest piyasa ekonomisini benimseyenleri memnun edecek ölçüde serbest piyasa taraftarı olanı yok. Şüphe yok ki bu durum Türkiye’ye mahsus da değil. Tüm demokrasilerde tablo aynı. Aksi yöndeki yüksek sesli iddialara rağmen dünyada egemen iktisadî model ideal ölçülere uygun serbest piyasa ekonomisinden ziyade devletin merkezde olduğu ve ekonomik elitlerle politik elitlerin birbirlerini desteklediği eş-dost kapitalizmi. Bazı yazaralar buna “politik kapitalizm” adını veriyor.

AK Parti hükümetlerinin piyasacılığı da eksik, kısmî. Belki bir bütün olarak değerlendirildiğinde bu parti CHP, MHP ve HDP’den daha az devletçi, daha çok piyasacı ama nihaî tahlilde devletçi. Daha önce de buna işaret eden birçok yazı kaleme aldım. Hatırlatmak gerekirse, taksi işletmeciliği piyasasındaki düzenlemeler, eczacılık sektöründeki kısıtlamalar, sağlık hizmetlerindeki bazı yönetmelikler, istihdamda politik amaçlı genişlemeler vb. piyasa ekonomisine uygun olmaktan uzak ve devletin ekonomik rolünü sınırlamak yerine genişleten politikalar.

AK Parti’nin ekonomideki devletçi icraatlarının son örneklerinden ikisi ekmek ve et fiyatlarına yapılan müdahaleler. Bakan Faruk Çelik elde kâğıt kalem kendine göre hesaplamalara girişiyor ve sonra ekmek fiyatının ne olması gerektiği hakkında açıklamalar yapıyor. Ette de benzer bir durum var. Et fiyatları son zamanlarda bir miktar yükseldi ama Türkiye zaten halkın dünyada en pahalıya et yediği ülkeydi. Yani et fiyatları son artış olmasa da çok fazla ve bunun ana sebebi et ticaretine yerli üreticiyi koruma amacıyla getirilen kısıtlamalar. Bakan ekonomik realiteleri bir yana itip politik lisanla birilerini suçluyor ve hatta kaba sayılabilecek bir dille tehdit ediyor. Kamu otoritesi olarak fiyatları istediği seviyeye indirebileceğine inanıyor.

Kuşku yok ki hükümet ekmek ve et fiyatlarına müdahalede kötü niyetle hareket etmiyor. Alım gücü düşük halk kitlelerini kendince himaye etmeye çalışıyor. Ne var ki, niyetin iyi olması sonucun da iyi olacağını garanti etmiyor. Her niyet uygulama imkânı bulamayabilir ve iyi niyetli devlet eylemlerinden bile sıklıkla niyetlenmemiş kötü sonuçlar ortaya çıkabilir. İyi niyet yetseydi dünyayı çok farklı bir yere dönüştürürdük. İnsanların, grupların ve devletlerin iyi niyetine dayanarak her problemi çözer ve sorunsuz bir dünya ortaya çıkartırdık.

Ekmek ve et kilit gıda malları olarak dikkat çeker. Bu yüzden tartışmalar çoğu zaman onlar üzerinden yapılır. Ne yazık ki bu tartışmalar hiçbir zaman ekonomik hayatın sınırları içinde tutulmaz. Ahlâk, kültür, din, erdem meseleleri de tartışmaya bulaştırılır. Bu sefer de öyle yapılıyor. İktisadî hayatın temel kanunları görmezden geliniyor veya onların politik müdahalelerle geçersizleştirilebileceği zannediliyor.

Hükümet üyeleri nasıl görüyor olursa olsun ekmek ve et birer iktisadî mal. Onların fiyatı, kalitesi, üretim ve tüketim miktarı gibi şeyler kaçınılmaz olarak arz talep kanununa bağlı. Hangi maldan hangi vasıfta ne kadar üretileceğini ve fiyatların nerede oluşacağını arz ve talep belirler. Arz ve talebi belirleyense merkezî otorite değil her gün milyarlarca alışveriş işlemi yapan milyonlarca üretici ve tüketici. Onların kendi ilgi, bilgi, bütçe ve amaç çerçeveleri içinde yaptıkları tercihler ve attıkları adımlar iktisadî hayatın resmini çizer. Bu resme keyfî müdahaleler ya amacına ulaşamaz ya da ulaşmış görünse bile o alanda veya diğer alanlarda mutlaka başka problemler biçiminde patlar.

Mal kıtlıklarının ortadan kalkması ve fiyatların fakirden zengine herkesin içinden kendisine uygun tercihleri rahatça yapabileceği bir yelpaze oluşturması devlet müdahalelerinin artırılmasına değil azaltılmasına bağlı.

Yeni Yüzyıl Gazetesi, 29.04.2016