Önceki hafta birkaç günlüğüne Kapadokya’daydık. Tabiatın ülkemize bahşettiği bu muhteşem coğrafyada yaptığımız küçük gezide keyfimizi kaçıran tek hadise, Göreme civarındaki bir peri bacasının göçmesi sonucu üç kişinin ölmesiydi.
Kaza vuku bulduğunda Göreme’den Ürgüp’e dönüyorduk. Yanımızdan peş peşe geçen cankurtaranlardan, AFAD ve jandarma araçlarından birşeylerin ters gittiğini anlamıştık. Valinin makam aracının da görünmesiyle bundan emin olduk. Sonradan öğrendiğimize göre kaza, belki de çeyrek saat önce ayrıldığımız noktalardan birinin çok yakınında vuku bulmuştu. Biraz oyalansak, ölenler yahut yaralananlar arasında biz de olabilirdik.
Ölümle hayat bazen öyle iç içe ki, birbirinden ancak tesadüflerle ayrılıyorlar. Bir adım fazla atsanız, bir saniye önce veya sonra yola çıksanız, o sapaktan değil de diğerinden dönseniz bambaşka bir kadere yol alabiliyorsunuz.
Marmara depremindeki başarılı kurtarma çalışmalarıyla adını duyduğumuz Nasuh Mahruki’nin günlüğünde de buna benzer bir hikâye okumuştum. Mahruki, Bir Dağcının Güncesi adını verdiği günlüğünün -felsefe yapmayı bırakıp da hatıralarına ayırdığı- bir yerinde, aylar öncesinden planladığı bir tırmanıştan bahseder. Planladığı tarihte, sözleştiği kişilerle buluşmak için yola çıkmış fakat ekipmanları yanlış uçağa yüklenmiştir. Bu yükleme hatası ona bir hafta kaybettirince kendisine yeni bir ekip bulmak zorunda kalır. Yeni ekibiyle yaptığı tırmanış sırasında, ilk ekibinin üstüne çığ düştüğünü ve ölenler olduğunu öğrenir. Ekipmanları yanlış uçağa yüklenmese, kendisi de bu ekibin içinde olacak ve çığ altında kalacaktı. Vaktiyle canını çok sıkan bir aksilik, belki de Mahruki’nin hayatını kurtarmıştır.
Bazen, tersi de mümkün. Yani gerçekleştiğinde bizi çok sevindiren bazı hadiseler, daha sonra elim sonuçlara yol açabiliyor. Bunun bir örneğini, Üsküdar’ın Ak Partili Belediye Başkan Vekili Ziya Gültekin’in hayatını kaybettiği kazada görebiliyoruz.
Hatırlanacağı üzere Gültekin, CHP’li Belediye Başkanı Sinem Dedetaş tutuklandıktan sonra yapılan tartışmalı bir seçimle göreve geldi. Tartışmalı diyorum, çünkü belediye meclisinde yapılan ilk seçim Ak Parti tarafından -bence haklı gerekçelerle- mahkemeye taşındı. Haklıydı, çünkü ‘Gültekin’ yazan oy pusulalarını G harfi değil, 6 rakamı diyerek geçersiz saymak hukukla da akılla da bağdaşmayacak kadar saçma bir gerekçe.
Seçimin yenilenmesi kararı verildikten sonra da tartışma dinmedi. Zira tekrarlanan oylama öncesinde CHP’li dört meclis üyesi saf değiştirerek Ak Parti’ye katıldı, ikisi ise tutuklandığı için oy kullanamadı. Ak Parti’ye geçen üyeler hakkında ortaya atılan (tehditle ve menfaat mukabilinde parti değiştirdiği) iddiaları bizzat bu üyeler tarafından yalanlandı. Müddei iddiasını ispat ile mükellef olduğuna göre, aksine delil getirilmediği müddetçe eski CHP’li, yeni Ak Partili meclis üyelerinin beyanını esas kabul etmeliyiz. Tutuklanan iki CHP’li meclis üyesinin seçim tamamlandıktan bir süre sonra serbest bırakılması da hukuk devletiyle bağdaşmayan bir uygulama. Ne adalet siyasete bulaşmalı ne de tutuklama cezaya dönüşmeli.
Gültekin’i ilk ve son kez bir nikâh töreninde gördüm. Celalettin Cingöz ağabeyin sevgili kızı Beyza’nın nikâhını kıyarken nasıl da mutlu, nasıl neşeliydi… Nikâhtan birkaç hafta sonra, Türkiye Belediyeler Birliği başkanvekili seçiminde oy kullanmak üzere Ankara’ya giderken yaptığı kazada hayatını kaybetti. Allah rahmet eylesin.
Gültekin, Ankara’daki toplantıya Üsküdar Belediye Başkan vekili kimliğiyle katılacaktı. Şayet Üsküdar Belediye Meclisi’nde dengeler değişmese başkan vekili seçilemeyecek, Ankara’daki toplantıya onun yerine başka bir isim katılacak ve kazada belki de o ölecekti.
Acaba öyle mi olacaktı?… Esasen bu, ‘aynı sebeplerin daima aynı neticeleri doğuracağı’nı öne süren determinist bir bakış açısı. Konuya, benim gibi, kader perspektifinden bakanlara göre ölüm ne tehir edilebilir ne de öne alınabilir. Kadere iman edenler, Gültekin belediye başkan vekili seçilmese ve/veya Ankara yoluna düşmeseydi de vefat edeceğine inanır. Sebepler değişir, fakat kader değişmez.
Yeri gelmişken, parti değiştirmeler konusundaki görüşümü de ifade edeyim.
Son dönemde çok sayıda belediye başkanı ile birkaç milletvekilinin Ak Parti’ye geçmesi, seçimle gelinen makamları işgal edenlerin partisinden istifa etmesi halinde görevinden (makamından) da ayrılması gerektiği yönünde itirazlar yükselmesine yol açtı.
Daha ziyade muhalif cenahtan yükselen bu itiraz, parti değiştirmelerin en yoğun yaşandığı CHP – Yeni Parti hattını görmezden geliyor. Bu hat o kadar işlek ki CHP milletvekillerinin neredeyse üçte ikisi, seçildiği partiyi terk ederek Yeni Parti’ye geçti. Partisinden istifa edenler milletvekilliğinden de istifa etmiş sayılsa idi, Yeni Parti’nin Meclis’te üyesi olmayacaktı. Aynı şey, CHP’den Yeni Parti’ye geçen belediye başkanları için de geçerli. Keza DEVA, Saadet ve Gelecek Partilerinin bir araya gelerek kurduğu Anayol grubunun üyeleri de CHP listelerinden seçildi. Velhasıl böyle bir düzenleme, en çok muhalefet partilerine zarar verir.
Partisinden istifa edenlerin bulunduğu makamdan da istifa etmesi gerektiğini savunanlar, argümanlarını seçmen iradesi ile desteklemeye çalışıyor. Bu görüşe göre seçildikleri partiyi terk eden makam sahipleri, kendilerini o makama taşıyanların (seçmenlerinin) iradesine ihanet ediyor.
Vaziyet gerçekten savundukları gibiyse, yani seçmen o adayın şahsına değil de partisine oy vermişse, parti değiştiren politikacıların yapılacak ilk seçimde koltuğunu kaybetmesi beklenir. Bu cezalandırma mekanizması, seçmenlerin politikacıları denetleme ve yönlendirme imkânının daha fazla olduğu mahallî idarelerde ve dar bölgeli seçim sistemlerinde daha etkin sonuçlar üretir. Bu sistemlerde seçmenleri hilafına parti değiştirenlerin yeniden seçilme şansı bariz şekilde azalır.
Bu argümanı test etmek için parti değiştiren belediye başkanlarının tekrar seçilip seçilmeyeceği izlenebilir. Aday gösterilir ve tekrar seçilirlerse, seçmenlerin partiyi değil adayı desteklediği sonucu çıkar. Parti sadakatinin öne çıktığı hallerde ise aday kaybeder ve eski (istifa ettiği) partisi kazanır.
İzmir özelinde konuşacak olursak, CHP’den seçildikten sonra Ak Parti’ye geçen Büyükşehir Belediye Başkanı Cemil Tugay bir sonraki mahallî seçimi kazanırsa, bileceğiz ki seçmen partiye değil adaya oy vermektedir. Benim tahminim tam tersinin geçerli olduğu yönünde: İzmir seçmeni, adaya değil partiye oy verir. İzmir’de Ak Parti’nin mahallî seçimleri kazanabilmesinin tek yolu, seçmenin Yeni Parti ile CHP arasında bölünmesidir. Vaktiyle (1999’da) Piriştina, sağ cenahtaki böyle bir bölünmeden istifade ederek başkan olabilmişti.
Halkın oyuyla gelinen makamları işgal edenlerin parti değiştirmesini ben de doğru bulmuyorum. Fakat seçmenlere politikacıların yaptığı hataları düzeltme şansı veren bu yolun açık olması, yasaklanmasına kıyasla daha ehven-i şer ve özgürlükçü görünüyor. İlkinin telafisi var, ikincisinin yok.
