Liberteryenler Sosyalistlerden Ne Öğrenebilir? – Matt Zwolinski

Sosyalistler bedava vaatleri dolayısıyla mı kazanırlar?

Çeviren Atilla Yayla

Geçen gün Facebook’ta bir soru sordum. Amerika Demokratik Sosyalistleri (DSA), yaklaşık on yıllık bir süre içinde neredeyse hiç kimsenin adını duymadığı bir örgütten, New York City’de bir belediye başkanına sahip olan ve bu ayki ara seçimlerin ardından Kongre’de küçük ama büyüyen bir grubu bulunan bir harekete dönüştü. Buna karşılık liberteryenler elli yılı aşkın süredir bu uğraşın içindeler ve ortaya koyabilecekleri benzer bir başarıları yok.

Bana göre bu, üzerinde düşünülmesi gereken bir öğrenme fırsatı. Açıkça görülüyor ki DSA bazı şeyleri doğru yapıyor. O hâlde liberteryenler onlardan ne öğrenebilir?

Benim ilk tahminim, bunun önemli ölçüde seçim stratejisiyle ilgili olduğu yönündeydi. Liberteryenler enerjilerinin büyük bölümünü Liberteryen Parti’ye (LP) yönelttiler. Ancak Amerika Birleşik Devletleri’ndeki gibi bir seçim sisteminde neredeyse hiç kimse üçüncü parti adayına oy vermek istemez; çünkü seçmenler, üçüncü parti adaylarının gerçekten kazanma şansının çok düşük olduğunu düşünürler ve bu düşüncelerinde de haklıdırlar. Kazanmayı gerçekten ciddiye alan adayların iki büyük partiden birinin çatısı altında yarışması gerekir. Bu nedenle LP de büyük ölçüde ciddi biçimde kazanmayı hedeflemeyen adayları kendine çekme eğiliminde olmuştur.

DSA ise buna karşılık bir ideolojiyi ve siyasal gündemi tanımlayan, fakat kendi adına seçimlere aday çıkarmayan bir örgüttür. Aslında tam anlamıyla bir siyasal parti de değildir. Adayları destekleyen bir üyelik örgütüdür; bu adayların çoğu Demokrat Parti çatısı altında yarışır ve böylece gerçekten kazanma şansına sahip olurlar.

Paylaşımım çok sayıda yanıt aldı ve bunların birçoğu oldukça iyiydi. Bazıları, sosyalistlerin Demokrat Parti’nin sol kanadında rahatlıkla yer bulabildiğini, buna karşılık her iki partiyle de yaklaşık yarı yarıya uyuşan liberteryenlerin hiçbirine tam olarak oturmadığını savundu. Başkaları, liberteryenlerin Ron Paul ile zaten DSA yaklaşımına benzer bir şeyi denediğine dikkat çekti. Bazıları ise başlangıçtaki varsayımı reddederek liberteryenlerin Cumhuriyetçi Parti üzerinde zaten önemli ölçüde etkili olduğunu söyledi.

Ancak liberteryenlerden gelen en yaygın yanıt daha savunmacı bir tona sahipti. Bir yorumcu, “DSA bedava şeyler vaat ediyor,” diye yazdı. “LP ise kişisel sorumluluğu savunuyor. Cevap bu.” Bir başkası şöyle dedi: “Başkalarının ödediği faydaları sunuyorlar. Başarılarının anahtarı bu.” Bütün tartışmada en fazla tepki alan yorum ise sosyalizmin “insanlara bedava şeyler sunduğunu”, liberteryenizmin ise “sadece özgürlük sunduğunu” ileri sürüyordu.

Bu görüşün neden cazip geldiğini anlayabiliyorum. Bir yorumcu bunun daha dikkatli bir versiyonunu savundu: Buna göre kimsenin aptal ya da kötü olması gerekmiyor; yalnızca her siyasal felsefenin insanlara ilk karşılaşmada eşit ölçüde çekici geleceğini varsaymak için bir neden yok. Yine de ben tartışmada bu cevabın bana kuşkulu derecede elverişli göründüğünü söyledim. Çünkü bütün sorumluluğu seçmenlere yükleyip liberteryenlerin üzerine hiçbir sorumluluk bırakmıyor. Kişisel sorumluluktan bizim kadar çok söz eden insanlar için bu oldukça tuhaf bir tutum. Fakat yine de benim kuşkum da onların sezgisinden daha fazla kanıt teşkil etmiyor. “Bedava şeyler” teorisi, insanların neden belirli biçimde oy kullandıklarına ilişkin ampirik bir iddiadır ve sınanabilir öngörüler üretir.

Söylenmesi gereken ilk şey şu: Bu teori daha önce, hem de birçok kez test edildi ve sonuçları, liberteryen yorumcularımın çoğunun yakından tanıdığı bir akademisyen tarafından popülerleştirildi. Liberteryen iktisatçı Bryan Caplan, 2001 yılında “Libertarianism Against Economism” başlıklı bir makale yayımladı. Konusu, siyaset bilimcilerin “çıkarcı seçmen hipotezi” adını verdikleri görüştü; yani insanların kendilerine kişisel olarak ne fayda sağlıyorsa ona oy verdikleri fikri. Caplan’ın onlarca yıllık araştırmayı özetleyen sonucuna göre bu hipotez pek başarılı değildir. Kişisel çıkar ölçütlerinin, işsizlik politikası, ulusal sağlık sigortası, okul taşımacılığı ya da suç politikaları konusundaki görüşleri tahmin etmede “çok az ya da hiç açıklayıcı gücü yoktur”, diye yazıyordu. Yaşlılar ise “eğer bir fark varsa, Sosyal Güvenlik ve Medicare’i nüfusun geri kalanından daha az destekliyor görünmektedir.” Caplan’ın dikkatle belirttiği istisnalar da vardır: Büyük tasarruf bekleyen ev sahiplerinin California’daki vergi isyanını destekleme olasılığı daha yüksekti ve sigara içenler sigara vergilerinden gerçekten hoşlanmazlar. Fakat genel olarak bir kişinin oyunu en iyi tahmin eden şey, cebini dolduracağını düşündüğü politika değil, ülke için neyin iyi olduğuna inandığıdır.

Bu bulguları günümüz siyasetinde gördüklerimizle karşılaştırarak sınayabiliriz. Eğer çıkarcı seçmen hipotezi doğru olsaydı, DSA’nın en güçlü desteğinin “bedava” şeylerden en fazla yarar sağlayacak kişilerden gelmesi gerekirdi. Zohran Mamdani, New York belediye başkanlığı için ücretsiz otobüsler, kira dondurması ve belediye tarafından işletilen marketler vaat ederek yarıştı. Ancak Associated Press’in 2025 Demokrat Parti ön seçimi sonuçlarını mahalle gelir düzeyine göre yaptığı incelemeye göre, “en düşük gelirli seçmenler arasında Cuomo, Mamdani’den daha fazla oy aldı.” Buna karşılık Mamdani’nin koalisyonu “büyük ölçüde orta gelirli seçmenlerden oluşuyordu” ve medyan hane gelirinin 150.000 doların üzerinde olduğu on beş mahallenin sekizini Mamdani kazandı. Elbette mahalle verileri bize tek tek bireylerin nasıl oy kullandığını gösteremez ve ön seçim seçmenleri de bütün kenti temsil etmez. Yine de teori, gelir düştükçe desteğin artmasını öngörür; oysa gördüğümüz tablo bu değildir.

Bu hipotezi sınamanın bir başka yolu da herhangi bir adaydan bağımsız olarak, “bedava” hizmetlerin doğrudan oy pusulasına konulduğu durumlara bakmaktır. 2016’da Colorado seçmenlerine evrensel sağlık güvencesi önerildi. Seçmenler bunu yaklaşık yüzde 79’a karşı yüzde 21 oranında reddetti. Aynı yıl İsviçre’de seçmenlere koşulsuz temel gelir önerildi ve yüzde 77’si buna hayır dedi. Elbette “bedava” şeyler gerçekte bedava değildir; sanıyorum seçmenlerin çoğu da bunu bir düzeyde bilir ve bu bilgi kararlarını etkiler. Colorado’daki plan, gelir üzerinden yeni bir yüzde 10 vergi getiriyordu ve muhalefetin reklamları seçmenlere bunun vergileri yılda 25 milyar dolar artıracağını söylüyordu. Maliyetlerin seçmen tercihlerini nasıl etkilediğini anket verilerinde de görebiliriz. KFF’nin bu eylül ayında yaptığı bir ankette Amerikalıların yüzde 66’sı Herkes İçin Medicare’i destekliyordu; ancak bunun daha yüksek vergiler anlamına gelebileceği söylendiğinde yüzde 64’ü buna karşı çıktı. Eğer seçmenler vergi mükelleflerinin finanse ettiği nimetler vaadiyle kolayca satın alınabiliyor olsaydı, görmeyi bekleyeceğimiz tablo bu olmazdı.

Fakat “bedava şeyler” teorisiyle ilgili daha büyük bir sorun vardır ve bu sorun ampirik değil, mantıksaldır. Sorun şudur: Sabit kalan bir unsurla meydana gelen bir değişimi açıklayamazsınız. Liberteryenler bunu bilir ve başka bağlamlarda da aynı argümanı, doğru biçimde, kullanmışlardır. Enflasyon dönemlerindeki fiyat artışlarını “açgözlülük” açıklayamaz; çünkü insanlar her zaman açgözlüdür. Benzer şekilde, sosyalistlerin bugün neden kazandığını “bedava şeyler” de açıklayamaz; çünkü sosyalistler her zaman bedava şeyler vaat etmişlerdir. Buna karşılık DSA’nın başarısı görece yenidir. DSA’nın 2015’te yaklaşık 6.000 üyesi vardı. Örgütün City & State’e verdiği rakamlara göre bu sayı 2021 yazında yaklaşık 76.000’e, bu yıl ise 120.000’in üzerine çıkmıştır. Bu artışı açıklayan şey her neyse —Bernie Sanders, Donald Trump ya da Mamdani’nin yeteneğine sahip bir aday— hiç değişmeyen tek unsur olamaz.

***

Dikkatli bir okuyucu, bu son argümanın benim kendi ilk tahminime de karşı işlediğini fark edecektir. DSA, 1982’de kurulduğundan beri Demokrat Parti içinde faaliyet gösteriyor ve bu sürenin büyük bölümünde kayda değer bir başarı elde edemedi. Dolayısıyla seçim stratejisi de, tıpkı “bedava şeyler” gibi, sosyalistlerin neden tam da belirli bir dönemde kazanmaya başladığını tek başına açıklayamaz. Bence bu doğru. Benim iddiam yalnızca, büyük partilerden birinin ön seçimlerinde yarışmanın seçim başarısı için gerekli bir şart olduğudur; kimse bunu yeterli bir şart sanmamalıdır. Bu stratejinin sonuç verebilmesi için başka bir şeyin değişmesi gerekiyordu. Fakat bu değişiklik gerçekleştiğinde DSA bundan yararlanabilecek bir konumdaydı. Buna karşılık seçmenlere üçüncü parti çizgisinde aşağı yukarı aynı “bedava şeyleri” sunan Yeşil Parti böyle bir konumda değildi. Bugüne kadar hiçbir Yeşil Parti adayının Kongre’ye seçilememesinin önemli nedenlerinden biri de budur. Bu ay seçilen altı yeni sosyalist üyenin tamamı, NPR’ın “güvenilir biçimde Demokrat” diye nitelendirdiği seçim bölgelerinde kazandı; yani asıl belirleyici seçimin Demokrat Parti ön seçimi olduğu yerlerde.

Beni şaşırtan şey, bu kadar çok liberteryenin “bedava şeyler” teorisini rahatlatıcı buluyor görünmesidir. Eğer bu teori doğru olsaydı, bu aslında son derece kötü bir haber olurdu. Çünkü bizim söyleyebileceğimiz veya yapabileceğimiz hiçbir şeyin önemi kalmazdı; daima daha yüksek bir teklifle geride bırakılırdık. Caplan bunu yirmi beş yıl önce görmüştü. “Liberteryen reformun temel insan bencilliğine aykırı olduğu için imkânsız olduğu” inancını, bir hataya dayanan bir kötümserlik biçimi olarak tanımlıyor ve liberteryenlerin bu düşünceyi aşmadıkça ilerleme kaydedemeyeceklerini düşünüyordu. Amerikalıların yaklaşık yarısı kamuoyu araştırmalarında, daha az hizmet sunan daha küçük bir devleti tercih edeceklerini söylüyor. Buna rağmen Liberteryen Parti’nin son başkan adayı oyların yüzde yarısından daha azını alabildi. “Bedava şeyler” teorisi bu iki rakam arasındaki büyük farkı açıklamıyor; bence açıklamasını da istememeliyiz. Caplan’ın yazdığı gibi, dünyayı liberteryen bir yöne taşımak “açıkça zordur”; fakat bunun önündeki engel “temel insan bencilliğinden başka —ve muhtemelen daha zayıf— bir şeydir.”

——————————————————————————————

“What Libertarians Can Learn From Socialists?” , The Bleeding Heart Libertarian Substack, 19 Kasım 2026.

Çeviride yapay zekadan yararlanılmıştır.

Bu Yazıyı Paylaşın

BU YAZARIN DİĞER YAZILARI

YAZAR PROFİLİ

SON YAZILAR

bizi takip edin
sosyal medya hesaplarımız

0BeğenenlerBeğen
0TakipçilerTakip Et
1,714TakipçilerTakip Et