Bugüne kadar, insanlığın bulduğu yönetim sistemleri arasında en iyisi olduğu söylenen demokrasiler, yönetim görevini yerine getirmek üzere, birden fazla siyasi partinin yarışmacı olarak katıldığı, serbest seçimlerin yapıldığı siyasal sistem olarak kabul ediliyor.

Sistem demokrasi, onun unsurları siyasi partiler ama asıl unsuru da oy kullanacak olan “seçmenler”dir. Seçmenler, karşısına gelen siyasi partilerden, o an için beğendiği birine oyunu vererek, önümüzdeki 4 veya 5 yıl için ülkeyi, belediyeyi yönetme görevi ve hakkı verir. Çoğunluğun oyunu alan lider ve parti de yönetim görevini, hak etmiş olarak üstlenir.

Ülkemiz (Türkiye Cumhuriyeti) 14 Mayıs’ta, 94 yılda 29., çok partili hayata geçtiğimiz 77 yıllık dönemde 21. kez bir seçime gidecek. Osmanlı İmparatorluğu döneminde yapılan 6 seçimi de bu rakamlara ekleyebiliriz. O seçimler de bizim demokrasi tecrübemizin unsurlarıdır. 55 milyonun üzerinde seçmen oy vererek, önümüzdeki 5 yıl için ülkeyi yönetecek başkanı ve onu kontrol edecek, yasa yapacak parlamentoyu seçecek.

Seçmenler bu oylarını hangi gerekçeden hareketle verirler? Bir sonraki seçimde neden oylarının rengini değiştirirler? Bu soruların cevapları çok ve karmaşıktır.

Mesela, oy vermek için en önemli saik, o partiyle ilk baştan, belki de partinin kuruluşundan beri dedesinden, babasından gelen bir bağlılık olabilir. Yani “dededen ‘o’ partili”dir. Bu tercih bazı kişilerde kuşaklar boyu sürer gider. Oy verdiği partinin değişik kademelerinde çalışan bir yönetici veya sade bir üyesi olabilir. Bir başkası ise, temelden sahip olduğu “sağcılık, solculuk, dindarlık, milliyetçilik” gibi saiklerle oyunu kullanır. Görüşüne en yakın bulduğu partiye oyunu verir. Belki de mevcut görüşünü zaten o parti belirlemiştir. Bir diğer sebep, mevcut iktidar partisinin icraatlarını beğenmek olur, istikrarın devamı için iktidardaki partinin yönetmeye devam etmesini ister. Tersi de geçerlidir. Mevcut iktidar partisinin yönetimini beğenmediği için, onu devirmeye en yakın aday partiye oyunu verir. Sadece beğenmemek de gerekmez. 5, veya 10 veya belki daha fazla süre hep aynı iktidarın hükümet etmesi bir bıkkınlık oluşturmuştur. Bir değişim isteyerek de oy kullanabilir. Bir başka sebep, partilerin verdiği vaatler ve sunduğu projeler olabilir. Hangisi kendi beklediği, olmasını umduğu vaatleri veriyor, projeler sunuyorsa, o partiyi tercih edebilir. Diğer partilerin hiçbirini beğenmediği için de bir partiye oy verebilir. Diğeri, parti liderinin yakışıklılığı, karizması olabilir. Söylediklerinin çok önemi yoktur ama lider çok yakışıklıdır. Beğeniyordur o lideri, o yüzden oyunu verir. Tersi de geçerli, çok itici, sinir bozucu bulduğu için oy vermeyecektir. Parti liderinin hitabeti de en önemli oy verme veya vermeme tercihlerindendir. Mesela bazıları, beğendiği liderinden dolayı oy verdiği partiyi, o lider şu veya bu sebeple liderlikten ayrılmışsa, bırakıp oy vermemeyi seçip, diğer liderler arasından, biraz daha fazla beğendiği lidere ve partisine oy verebilir. Seçmen karşısına çıkan adayın öncelikle beden dili ve bütün iletişim özellikleri de seçmeni oy vermeye veya vermekten caymaya itebilir.  Yine vaatlerinin ve projelerinin bir önemi yoktur. Partiyi tercih edip etmemenin bir sebebi de, milletvekili listeleri olabilir. Cezalandırma da bir tercih olabilir. Gönül verdiği partisi, sıralamada seçilecek yere, yerelde hiç sevmediği, beğenmediği birini koymuşsa, oyunu çekip, başka bir partiye verebilir. Bir diğer gerekçe de, “inadına oy verme”dir. Yani diğer partilerin bazı söylemleri, seçmeni, onların inadına onların karşısındaki partiye oy vermeye itebilir. Bir tanesi de, “vefa” içindir. O partinin başkanının veya partili birinin bir iyiliğini görmüştür. Bu illa şahsi olması gerekmez. Daha önceki bir oylamada, bir kanun teklifinde dahli olduğunu görmüştür. Belki o partiyi daha önce hiç düşünmemiş olsa bile bu sefer o partiye oyunu vermeye karar verir.

Bütün bunların dışında başka oy verme tercihleri de vardır. Seçime gitmeme, boş oy verme, bütün partileri “tercih” etme, protesto mesajı yazma, pusulayı yırtıp zarfa koyma gibi, oyunu “geçersiz” kılarak oy verme çeşitleri de vardır.

Bütün bunları söylerken, ülkemizde (belki dünyanın birçok ülkesinde) seçmenlerin önemli bir kısmının verecekleri oyların renginin bundan sonraki hemen hemen bütün seçimleri de kapsayacak şekilde belli olduğunu, şimdiden zaten rezerve olduğunu da yadsıyor değilim. Yani seçmenlerin, sandık başına gittiklerinde, “şu adayları bir gözümün önüne getireyim de burada karar vereyim” dediğini de söylemiyorum. Oyu çok önceden belli olsa bile, yine de belirlemede yukarıda saydığım sebepler etkili olmaktadır.

Yani seçmenler bir partiyi veya bir başkan adayını seçerken, her şeyleriyle o parti veya liderle tam manasıyla özdeş, içinde kaybolma, yoluna adanma, kayıtsız şartsız destekleme gibi bir saikle oy vermiş anlamına gelmez. Mevcut parti veya liderlerden birinin 100 özelliğinden 99’unu beğenmediği halde, 1 tanesini beğendiği, doğru bulduğu, onayladığı için bile oy verebilir. Ama o oy da, o parti ve liderle %100 tam uyuşma içinde olan seçmenin verdiği oyla eşittir ve aldığı oy sayısını aynı miktarda arttırır.

Bizim ülkemizde, bir parti tercih edilmişse, o seçmen, o partiyi tercih etmeyenlerce, peşinen “şu’cu, yandaş, hain, yalaka” gibi sıfatlarla tahkir ediliyor. Hiç kimsenin bir partiyi veya lideri tercih ederken “o’cu” olması şart değil. O partiyi veya lideri tercih etmedi diye “hain” olması da şart değil. Oyunu verirken yukarıda saydığım ve sayamadığım birçok “saik” kişinin o partiyi veya lideri seçmesine sebep olmuş olabilir. Her oyu saygıyla, her sonucu sakin ve olgunca kabullenelim.

Millet İttifakı (İyi Parti’nin masadan ayrılmasına rağmen halen öyle tanımlamak gerekiyor mu bilmemekle beraber) ile HDP ilişkisi açıklanmaya muhtaç gibi duruyor. Çok tuhaf ve siyaseten ahlâkî olmayan bir ilişki biçimi söz konusu bu tarafta.

Evet, ahlâkî değildir. HDP’nin bu muameleden rahatsız olması gerekmektedir. Yüzde 11-13 bandında bir seçmeni olduğu belirtilen, her seferinde 6 milyon oy aldıklarını hatırlatan ve “halkın iradesi” ifadesini çok kullanmayı seven bir aktör kendi oyları üzerinden hesaplar yapılıyor olmasına rağmen, bu süreçten nasıl bir kazanç elde edecekleri belirsizliğini koruyor. Ancak bu ahlâkî sorunun tarihi yeni değildir; 7 Haziran 2015 seçiminden bu yana çok anlamlı bir ilkeymişçesine devam etmektedir. Yani neredeyse son sekiz yıldır istikrarlı bir şekilde HDP kendi seçmenine haksızlık etmekte ve siyaseten ahlâkî olmayan bir tutum sergilemektedir.

Hatırlayacak olursak 7 Haziran 2015 seçiminden sonra kimse tek başına hükümeti kurma yeterliliğini sağlayamamıştı. CHP – Ak Parti koalisyonuna CHP’liler “parti karışır” gerekçesiyle olumlu bakmamıştı. HDP büyük bir akıl tutulmasıyla “Ak Parti’nin dışında herkesin elini sıkarız” ifadeleriyle Ak Parti ile olası bir koalisyona kapıları kesinlikle kapatmıştı. MHP Ak Parti’nin çözüm süreci ve demokrasiyi güçlendirici açılımlarından rahatsız idi. Geriye CHP-MHP-HDP koalisyonu kalmıştı.

Bu denkleme ise MHP ve Devlet Bahçeli razı değildi. Bahçeli ve kurmayları o günlerde HDP’yı rencide edecek düzeyde açıklamalar ile bu teklifi reddetmişti. Yani o süreçte ikna edilemeyen aktör Bahçeli olmuştu. Yoksa CHP 132 milletvekili, MHP ise 80 milletvekili almış olmasına rağmen Devlet Bahçeli’ye başbakanlık teklif edilmiş; HDP ise sahip olduğu 80 milletvekiline rağmen dışarıdan destek olmaya hazır olduklarını ifade etmişti. “Dışarıdan destek” gibi siyasetin doğasına aykırı bir kavram her halde kanaatimce Türkiye siyasî literatürüne HDP sayesinde girmiştir. Bu destekle hükümet HDP oylarıyla kurulmakta ama HDP hükümet ortağı sayılmamaktadır. Bu destekle birileri iktidara gelmekte ama destek veren bir kesim vebalı muamelesi görmektedir. Normal şartlarda bir siyasî aktör böyle bir muameleyi kabul etmez. Bu hem kendilerine hem de kendi seçmenine haksızlık olur. Ancak HDP 7 Haziran 2015 seçimlerinden beri tutunduğu bu siyasî kabul edilemezliği 2023 yılında halen devam etmektedir.

Bugün de Millet İttifakı’nın cumhurbaşkanı adayı kim olursa olsun HDP’nin desteğini arkasında var sayıyor. Yani HDP dışarıdan destek olma ilkesini sürdürmeye devam ediyor. Arada kendilerinin de inanmadığı ve aynı gün “öyle demek istemedik” gibi cümlelerle düzeltme gereği duydukları “kendi adayımızı belirleriz” çıkışları olmakla beraber Millet İttifakı’nı destekliyorlar. Millet İttifakı’nın masasında CHP’yi varsaymasak, en azından, anket sonuçlarına göre İyi Parti dahil diğer partilerin toplam oyları kadar oyu olan HDP’ye bir koltukta oturma hakkı verilmemiştir. Kamuoyunun masada haberdar olduğu, seçmenlerin yüzde birinin bile oyunu almayı başaramayan bir siyasî parti bile masada kendisine yer bulmuşken HDP meclisteki üçüncü büyük siyasi parti olmasına rağmen masadaki müzakerelerde en azından kamuoyu önünde yer almamaktadır. Açıklanan parti metinlerine bakıldığında parlamenter sistemi destekliyoruz gibi CHP ve Masaya paralel açıklamaların yapıldığı görülmektedir. Selahattin Demirtaş masada oturanlardan çok zaman önce adaylarının Kılıçdaroğlu olduğuna işaret etmekteydi.

Açıkçası Masada Kılıçdaroğlu değil de başka bir aday öne çıkmış olsaydı HDP’nin tutumunun değişeceğini düşünenlerden değilim. Bakmayın öyle Mansur Yavaş aday olursa oy vermeyeceklerini ifade eden HDP’li kimi siyasi aktörlere. Zira aynı HDP burada ifade ettiğim gibi 2015 yılında Türkiye’yi hükümetsiz bırakmayacakları veya üzerlerine düşen demokratik duruşu sergileyecekleri gibi söylemlerle Devlet Bahçeli başbakanlığında CHP-MHP koalisyonunu üstelik dışarıdan destek vermeye hazır olduklarını ifade etmişti. Devlet Bahçeli’nin başbakanlığına dışarıdan destek olmaya hazır bir parti elbette Mansur Yavaş’ın cumhurbaşkanlığına da demokratik tutum veya daha yaratıcı başka bir söylemle destek olacaklardır.

Peki, HDP neden böylesi bir tutum içine girmektedir? Tek bir sebeple açıklanabilir: HDP siyasî bir aktör değildir. KCK (PKK) yapılanmasının bir parçası olarak kendisine verilen talimatları uygulamaktadır. Bu talimatları tartışma fonksiyonları yoktur. İçinde yer aldıkları KCK yapılanmasıysa doğası gereği diktatöryel bir anlayışa sahiptir. Bu tedrisattan geçen herkes kendisine saçma gelen, doğru gelmeyen kararların bile “mutlaka mantıklı bir açıklaması vardır” gibi bir gerekçeyle otosansürle destek olmaktadır. Bu desteğin yegâne sebebi bu olmamakla beraber en güçlü ve genel sebep budur.

HDP’deki bütün bu siyasî akıl tutulmasının, bir siyasî aktörün kabul edemeyeceği tutumun, kendi seçmenini düşürdüğü durum ve saire şeylerin sebebinin HDP ile değil; KCK ile açıklanabileceği kanaatindeyim. Burada HDP’ye genel olarak milliyetçi gerekçeler ile yarım asırdır süren bir çatışmanın yarattığı duygusal bağlar ve alternatiflerinin yokluğundan dolayı kendilerine oy veren seçmen sadece istismar edilmektedir.

KCK o dönemlerde, Çözüm Süreci’nin çökmesinin de sebebi olan Suriye’de almak istedikleri siyasi otoritenin gerçekleşmemesinden Erdoğan’ı sorumlu görmektedir. İmralı Görüşme Notları’na yansıyan ifadelere göre; Öcalan ve KCK Suriye’de Türkiye’nin askerî operasyon yapmasını istememekte ve kendi varlıklarının kabul edilmesini istemektedir. Hükümet ise bu talebi reddetmiş ve bu söylem karşısında kırmızı çizgilerinin Suriye’nin toprak bütünlüğü olduğunu ifade ederek çözüm sürecini fiilen bitirmiştir. O günden beri Erdoğan karşısında kim olursa olsun destekleme politikası sürdürülmüş ve HDP de bu politikayı desteklemek dışında bir şey yapmamıştır. Hendek çatışmalarının temel söylemi “Saray yıkılana ve Erdoğan gidene kadar savaşma” idi. Bahçeli başbakanlığında CHP-HDP koalisyonunun HDP tarafından desteklenmesinin yegâne sebebi Erdoğan düşmanlığı idi.

Bugün de bu tutuma devam edilmektedir ve Erdoğan karşısında kim olursa olsun destek politikasının süreceği kanaatindeyim. Kılıçdaroğlu ise bu desteğin konsolide edilmesini Bahçeli’ye göre daha da kolaylaştırmaktadır. Kılıçdaroğlu bu süreçte sınır ötesi operasyonlara destek vermemiştir; HDP belediyelerine atanan kayyumları eleştirmiştir; kendisinin ve CHP’nin oylarıyla Selahattin Demirtaş’ın cezaevine girmesinin önünün açılmış olmasına rağmen, cezaevinden çıkacağı sözünü vermektedir. Yani Kılıçdaroğlu, HDP tabanının kendi adaylığı yönünde konsolide edilebilmesi için gerekli çabayı özenle göstermektir.

Bu çabaların Kürt Meselesi’nin çözümü, Türkiye’de demokratik bir hukuk devletinin inşası, özgürlükçü ve çoğulcu bir kamu otoritesinin tesisi açısından bir anlamı yoktur. Esasen bütün bu ve daha fazla meselenin anası CHP’nin kendisidir. Ak Parti’nin Kürt Meselesi’nde attığı insan haklarını güçlendirici adımların dahi ne olacağı hakkında bir görüş belirtmekten kaçınan Kılıçdaroğlu HDP’nin dışarıdan desteğine talip olmaktadır. HDP oylarını en az CHP oyları kadar kendi oyları var saymaktadır. HDP ise KCK’nin bir alt yapısı şeklinde misyonunu tanımlamasının doğal sonucu olarak KCK’nin politik tutumundan dolayı Erdoğan karşısında kim varsa destek olmayı, kendi siyasî partilerini ve seçmenlerini rencide edici, siyasî bir nezaket içermeyen tutumlara itiraz edemeyecektir. Bu kompozisyondan özelde Kürtlerin ve genel olarak Türkiye’de demokrasinin, özgürlüklerin ve refahın faydasına bir sonuç çıkacağını düşünenlerden değilim.

Yazarın ilgili başka yazıları
Sorunun Ne Olduğu Değil; Çözümün Ne Oluğu Önemlidir – 1

Sorunun Ne Olduğu Değil; Çözümün Ne Olduğu Önemlidir – 2