Demokraside iktidar ve muhalefet

Demokrasilerde siyaset sahnesinde iki ana siyasî güç bulunur: İktidar ve muhalefet. İktidar tek partiden veya bir partiler koalisyonundan müteşekkil olabilir. Muhalefet ise muhtemelen daha çoğulcu bir yapıda olacaktır. Yani, toplumdaki ideolojik renklilik; ekiplerin ve insanların iktidar hırsı ve arayışı dikkate alındığında, birden çok parti muhalefette yer alacaktır. İktidarın görevi ülkeyi belli bir dönem için ve anayasada çizilen sınırlar içinde yönetmektir. Muhalefet ise iktidara muhalefet etmekle mükelleftir. Bunun bir anlamda iktidarın sürekli gözetim ve denetim altında tutulması anlamına geldiği düşünülebilir.

İktidar her ülkede vardır. Muhalefet de. Ancak, muhalefetin iktidar kadar önemli görüldüğü, alenî olabildiği ve resmî örgütlenme yapabildiği tek rejim demokrasidir. Muhalefet demokraside çok önemli roller oynar. Her şeyden önce muhalefet demokratik sistemin sürdürülmesinde hayatî bir role sahiptir. İnsanların iktidarın icraatlarından ve performansından memnun olmadığı yerlerde ve zamanlarda iktidarın barışçıl yollarla değişikliği kapısını açık tutar. Bu sayede ülkede tepeden tırnağa ve çoğu zaman iç çatışmaya dayanan bir alt üst oluş yerine iktidar partisinin daha düşük maliyetle iktidardan uzaklaştırılması gerçekleşir. Muhalefet sayesinde iktidardan umudunu kesmiş kesimlerin umutları ve hayalleri canlı tutulur. Ancak demokrasilerde insanlar birbirine kurşun sıkmak yerine sandığa gidip oy kullanarak iktidarı değiştirebilme konforunu ve rahatlığını yaşar.

Muhalefetin geleceğe hazırlığı

Muhalefet sorumlu makamda olmamanın avantajlarını kullanarak günlük olayların ve gailelerin içinde boğulmuş iktidarların çoğu zaman yapamayacağı şekilde ülke problemlerine eğilebilir. Hem bilimsel araştırmalar yaptırabilir, bu tür çalışmaları destekleyebilir hem de bu tür araştırmaların sonuçlarına dayanan somut politika önerileri geliştirebilir. Soğukkanlı bir şekilde ülke problemlerini gözlemleyebilir ve işe yarar çözüm önerileri ortaya koymaya çalışabilir.

Bütün bunlar iktidar gibi muhalefetin de ülkenin ve halkın bir parçası olması ve halka karşı sorumluluklar duyması anlamına gelir. Ne yazık ki Türkiye’de iktidar kültürü yanında muhalefet kültüründe de önemli problemler var. Türkiye’de muhalefetin en azından bazı parçalarının kendilerinden beklenen görevleri yerine getiremediği ve işleyişlerinin de bu doğrultuda olmadığı rahatlıkla söylenebilir. Özellikle CHP’nin. Erdoğan iktidarlarının ömrünün demokrasilerde istisnai olacak kadar uzaması ve ondan kurtulma istek ve arzusunun bazı toplum kesimlerinde en önde gelen hatta tek bekleyiş haline gelmesinin muhalefet partileri arasında yarattığı iş birliği havası ne yazık ki CHP’deki menfî özelliklerin bu partilere de taşınmasına ve etkili olmasına yol açmış görünüyor.

Türkiye’de ana muhalefet olarak CHP’nin problemleri

Muhalefetin ana parçası olarak CHP’nin ilk problemi partinin resmî ideolojisi olan Kemalizm ile boy gösteriyor. M. Kemal’in adı etrafında yaratılan ve fiiliyatta ise CHP’nin tüm ülkeyi ideolojik tahakküm altında tutmasının aracı hâline gelen Kemalizm ne yazık ki CHP’yi her türlü etkili siyasî çalışmalardan uzak tutuyor. Çünkü CHP kendisinin varlığının ve batıl bir inanışla cumhuriyetin kurucusu olmasının kendisine özel bir imtiyaz verdiğini düşünüyor. Bu yüzden CHP siyasî meşruiyetinin demokrasiden değil kendisinden kaynaklandığına inanıyor ve aynı zamanda kendisini diğer partilerin meşruiyetini tanıma ve takdis etme makamı olarak görüyor. Bu çerçevede, meselâ, CHP Atatürkçülüğü ile MHP Atatürkçülüğü arasındaki fark dikkate değer. MHP M. Kemal’i binlerce yıllık mazisi olan bir tarihin belli bir dönemine ait bir şahsiyet olarak görürken CHP tarihi de insanî hayatı da neredeyse sadece M. Kemal ile başlatma ve yine onunla bitirme havasında.

Bu nedenle CHP hiçbir somut politika önerisi geliştirmiyor. Sanki buna ihtiyaç da hissetmiyor. Sadece her zaman ve her şeyde iktidarı eleştiriyor. İktidarın neyi niçin yanlış yaptığı ve yanlışların nasıl düzeltileceği hakkında bir önerisi yok. O kendisinin her problemin otomatik çözümü olduğu inancında.

CHP bu çerçevede millî varlık ve ülke menfaatleri diye bir kavramsallaştırmaya sahip olmaktan da uzak. CHP kafası Türkiye’nin iktidarı aşan ve her zaman problem olmuş olan sorunları dahi iktidara bağlıyor. Bu çerçevede hiçbir adıma ve başarıya değer vermiyor. Örneğin millî silah sanayiinin gelişmesi tüm ülkenin yararına iken CHP buna muhalefet ediyor. Terörle mücadelede ortak politikaya destek vermemek için ayak sürüyor. CHP’nin bugünkü Kürt probleminin temellerini atan parti olduğu gerçeğini görmezden geliyor ve terörle iş birliği yapan, daha doğrusu terör örgütü PKK’nın uzantısı olan Kürt siyasî partilerini terörle ilişkisini kesmeye davet ve teşvik edeceğine onlarla iş birliği yapıyor. Terör saldırılarına karşı açık ve net bir tavır koymuyor. Türkiye’nin Azerbaycan’da, Libya’da bulunmasını sorguluyor. Suriye ve Irak’ta terörle mücadele için askerî harekât yapılmasına karşı çıkıyor.  İlk Türk astronotun uzaya çıkması meselesinde sevinmiyor, sessiz kalıyor, hatta eleştiriyor. Türkiye ile Batı bloku, hassaten ABD ve AB arasındaki ihtilaflarda daha ziyade rakip veya hasım eksenlerin çizgisinde duruyor.

Dahası var, CHP, eski genel başkanın ağzından çıktığı üzere, seçimle iş başına gelmiş iktidarı gayri meşru gördüğünü ilan ediyor. Böylece meşruluğu demokraside ve demokratik süreçlerde değil kendi ideolojisinde ve varlığında aradığını bir kere daha gösteriyor. “Bin odalı saray” gibi fantastik ama saçma ve anlamsız konuları muhalefet dili olarak kullanıyor.

CHP ne yazık ki bürokratik vesayetin post Kemalist bir yansıması olarak tecelli eden 15 Temmuz darbe teşebbüsüne karşı da gerekli tavrı gösteremedi. Çok yalpaladı. FETÖ ile iş birliği sayılabilecek adımlar attı. Oysa bu saldırı aslında sadece iktidara değil onun üzerinden tüm demokrasimize ve dolayısıyla bütün siyasi partilere yapılmış sayılırdı.

CHP’nin bütün bu anti demokratik tavrı ve tarzı Millet İttifakı içindeki ortaklarına da belli ölçülerde yansımış görünüyor. Özellikle 2023 başkanlık seçimleri öncesine Mİ partilerinin muhalefet etme tarzı ve muhalif olduğu konuların dökümü bunu açıkça gösteriyor. Bu açıdan Saadet Partisi çok ilginç bir inceleme konusu olabilir. Bunun ana sebebi bu partinin de AK Parti kurucularıyla ve ana kadrolarıyla ortak kültürel zeminlerden ve hassasiyetlerden gelmesi. Buna rağmen Saadet Partisi adeta iktidara anti demokratik ölçülere ulaşacak şekilde muhalefet yapmakta zaman zaman CHP ile yarışıyor.

Daha iyi bir demokrasi için muhalefet değişmeli

Türkiye’nin daha sağlıklı ve sağlam bir demokrasiye ulaşması sadece iktidarın işi ve görevi olarak görülemez. Bence bu işte iktidar yanında muhalefetin de görevleri ve sorumlulukları var. Muhalefetin de demokrasinin genel standartlarına uyması ve iktidara muhalefet ile ülkeye muhalefeti birbirinden ayırt etmeyi ve birbirine karıştırmamayı öğrenmesi şart. Zira ülkenin partiler üstü, genel problemleri var. Ayrıca birçok günlük problem iktidarı aşan problemlerdir ve hangi parti hangi vaatlerle ve nasıl bir programla iktidara gelirse gelsin üç aşağı beş yukarı aynı veya çok benzer problemlerle boğuşacaktır. Daha özelde ise CHP’nin değişmesi ve demokratikleşmesi ülke demokrasisinin daha iyiye gitmesi için bir tür ön şart. Ne yazık ki CHP bunun bilincine varacak ve gerekli adımları atacak kafada, çapta ve havada görünmüyor. Bu yüzden iktidar değişse de CHP değişmeyecek ve demokrasimizin genel problemlerinden biri olmaya devam edecek gibi görünüyor.

Bağcılar Belediyesi Adres Dergisi

Bir yıl arayla yapılan iki genel seçimin ilkinde merkezî hükümeti ve parlamento üyelerini, ikincisinde mahalli idareleri belirledik. Peşpeşe denebilecek kadar kısa fasılayla yapıldığı halde bu iki seçim birbirinden o kadar farklı sonuçlar verdi ki şu günlerde hemen herkes seçmenin ne mesaj verdiğini anlamaya çalışıyor.

Seçmen diye kollektif bir varlık elbette yok. Birbirinden bağımsız ve habersiz hareket eden milyonlarca kişinin verdiği oyların bir potada toplanmasıyla bir dağılım ortaya çıkıyor. Seçmenin ne demek istediği üzerinde fikir yürütenlerin yapmaya çalıştığı, seçmen tercihlerindeki değişimin sebeplerini inceleyip yorumlamaktan ibaret.

2023 Mayıs seçimlerine giderken şartlar hükümetin son derece aleyhineydi. Peşpeşe yaşanan iki büyük depremin yarattığı infiale, Erdoğan’ın düşük faiz takıntısının yol açtığı yüksek enflasyon ve hayat pahalılığı da eklenince seçimlerde hükümetin büyük bir hezimet yaşamasına neredeyse kesin gözüyle bakılıyordu. Muhalefet açısından şartlar o kadar elverişliydi ki, Kılıçdaroğlu daha evvel başkalarını aday gösterdiği cumhurbaşkanlığına bu defa kendisi aday oldu. Ne var ki seçim sonuçları muhalefet adına tam bir hayal kırıklığı idi: Cumhur ittifakı meclis çoğunluğunu almış, Erdoğan bu defa ikinci turda da olsa yine kazanmıştı.

Kılıçdaroğlu’nun seçim mağlubiyetiyle ilgili tezi belliydi: Anadolu insanı sadece TRT izlediği için dünya ve ülke gerçeklerinden bîhaber yaşıyor, hükümetten gelen yardımlar sayesinde geçim sıkıntısı da çekmiyordu. Oylarını bu yüzden AKP’ye vermişlerdi. 2023 Mayısında AKP’ye oy verenler üç beş kuruşa oyunu satan, kolayca kandırılabilen bir cahiller sürüsüydü, yani. Aynı sürü on ay içinde aydınlanmış, dünyayı ve ülke gündemini farklı kanallardan takip etmeye başlamış ve hükümetten gelen sosyal yardıma tenezzül etmeyecek kadar zenginleşmiş olacak ki 31 Mart’ta oyunu CHP’ye verdi.

Elbette böyle olmadı. Seçmene ve ferasetine güvenirim ben. Sandıktan çıkan sonucu sorgulamam, anlamaya ve yorumlamaya çalışırım. Bu yazının amacı da bu, zaten.

Bana göre seçmenin geçen seneki tercihini Altılı Masa’nın sağlamlığına, uyumuna ve ülkeyi yönetme kapasitesine duyduğu şüphe belirlemişti. Altılı Masa bir arada durması, uyum içinde çalışması zor görünen, seçmene güven telkin etmeyen suni bir oluşumdu. Erdoğan düşmanlığı dışında çok az ortak paydası vardı. Seçmen, 2023 Mayısında böylesi bir yamalı bohça koalisyonuna geçit vermedi.

31 Mart’a giderken durum farklıydı. Erdoğan’ın şahsı değil, belediye başkanları oylanıyordu. Seçilecek kişiye ülkenin kaderi değil, bir beldenin veya şehrin yönetimi emanet edilecekti. Halen pek çok şehir veya beldenin yönetimi muhalefet partilerinin elinde olduğuna göre, bunların sayısını biraz artırmak ‘endişeli muhafazakârlar’ın göze alamayacağı bir risk değildi. Bütün bunlar hükümetin genel politikalarından ve hayat pahalılığından şikâyetçi muhafazakâr seçmene, kazanılmış haklarını kaybetme endişesi taşımadan muhalefet partilerini destekleyebileceği bir alan açtı. Önceki seçimlerde Ak Parti’ye oy veren seçmenlerin bir kısmı bu yolu seçti, bir kısmı ise oy kullanmaya gitmedi. Hal böyle olunca, sandığa asılan muhalif seçmenin oyu belirleyici oldu.

Ak Parti’den kopan oyların önemli bir bölümü Yeniden Refah Partisi’ne (YRP) gitti. Koyu-muhafazakâr tutumuyla Yeniden Refah, Ak Parti kadar büyüyüp bir merkez partisi olamayacak muhtemelen; lâkin Ak Parti küskünlerinin oylarını önümüzdeki dönemde de çekmeye devam edecek. Burada esas soru şu: Ak Parti’ye kızgın yahut küskün seçmenler Saadet, DEVA veya Gelecek partileri dururken neden YRP’e yöneldi?

Bu sorunun cevabını, bu üç partinin yakın denebilecek bir zamana kadar CHP ile ittifak içinde olmalarında aramak gerekiyor. Erdoğan düşmanlığı, bu partileri yanlış bir ittifakta birleştirdi. Tek parti rejiminin ve 28 Şubat’ın din düşmanlığına varan uygulamaları bu üç partinin yaslandığı sosyolojik tabanın hâlâ hafızasında. MHP’nin DEM Partiyle ittifaka girmesine ülkücü camia hangi gözle bakarsa Saadet, DEVA ve Gelecek Partilerinin CHP ile aynı ittifakta yer almasına mütedeyyin kitleler de o gözle bakar. Bu partilerle CHP arasında gönüllü bir ittifak değil sadece diyalog, meclis aritmetiğinin gerektirdiği zamanlarda ise ilkeli bir koalisyon kurulabilir. Aksini zorlamak, bu üç partinin kendi seçmeniyle inatlaşması demek. Demokratik rejimlerde seçmenle inatlaşan partiler başarıya ulaşamaz. Millet İttifakı’na dâhil olduğundan beri Saadet Partisi’nin oylarında gözlenen erime bunu teyid eder nitelikte.

Seçmenlerinin büyük bir kısmını eski ittifak ortağı CHP’ye kaptıran İyi Parti de bu seçimden umduğunu bulamayanlardan. Tanıdığım İyi Partililerin neredeyse tamamı CHP’ye oy vermiş. Erdoğan’a karşı kazanılan bu zaferden öylesine mestaneler ki, eski partilerine dönmeyi kesinlikle düşünmüyorlar. Son bir yıldır çizdiği zikzaklarla büyüme ve geniş kitlelere ulaşma potansiyelini büyük ölçüde kaybeden İyi Parti’yi önümüzdeki dönemde zor günler bekliyor. Bu partinin siyasetteki misyonu, şehirli-seküler milliyetçileri MHP’den CHP’ye taşımaktı belki de. Eğer öyleyse, görev büyük ölçüde tamamlandı.

Gelelim siyasetin iki büyük aktörüne… Ak Parti’nin oy kaybının başlıca sebebinin ekonomideki başarısızlık olduğu ortada. Yükselişe geçen soğan ve patates fiyatlarına çare olarak 2019 seçimleri öncesinde başlattığı tanzim satışlar ve kooperatif marketler ne bu ürünlerin fiyatını geriletebildi ne de hayat pahalılığına çare oldu. Bunun üzerine hükümet, ekonomiye daha fazla müdahale etmesi gerektiği zehabına kapılarak vatandaşın alım gücünü artırmak için ucuz kredi kullandırmak, kamu kadrolarını şişirmek, asgari ücrette ve memur maaşlarında fahiş artış, erken emeklilik, karşılıksız (transfer) harcamalarda gaza basma, stok, fiyat ve kira kontrolü gibi hatalı pek çok uygulama ile piyasaya adeta savaş açtı, idari karar ve tedbirlerle ekonomiye ayar vermeye kalktı.

Bütün bu müdahaleler vaziyeti daha da kötüleştirmekten başka bir işe yaramadı. 2024 Türkiyesinde yaşayanlar, 2019 Türkiyesindekilerden ne daha mutlu ne de daha müreffeh. Ekonomideki sorunların bir kısmı yurt dışı kaynaklı olsa da, büyük kısmı hükümetin yanlış ve popülist politikalarının sonucu. Teşhis doğru konulmalı ki çözüm yanlış yerde aranmasın. 31 Mart’ın muhasebesini çıkarırken ‘Emeklilere zam yapsaydık bu seçimi alırdık’ diyen partililere en büyük seçim zaferlerinin kamu kaynaklarını saçıp savururken değil, Erdoğan’ın gençlere “ekmeğini devlet kapısında değil, piyasada ara” diye seslendiği dönemde alındığı hatırlatılmalı. Daha fazla devlet müdahalesi ve daha çok popülizm sorunları daha da ağırlaştırır.

Seçimin en büyük sürprizi ve tartışmasız galibi hemen her yerde oyunu artıran CHP… Muhalif oyların neredeyse tamamını kendinde toplayan CHP’nin yükselişinde daha geniş kitlelere ulaşmak için son birkaç yıldır gösterdiği çaba yanında, DEM Parti ile yaptığı işbirliğinin ve hükümet politikalarından duyulan genel memnuniyetsizliğin de payı var. Bu bir genel seçim olsaydı CHP aynı oyu alamazdı. Ancak bu durum, CHP’nin 31 Mart’taki seçim başarısını hiçbir şekilde gölgelemez. Bir sonraki seçime kadar Türkiye’nin en büyük partisi CHP. Bu büyüklük, ona birtakım sorumluluklar da yüklüyor. Hırçın değil etkin, yıkıcı değil yapıcı bir muhalefet sergilemeli, alçakgönüllü olmalı, her seviyedeki partililer daha yumuşak ve kapsayıcı bir dil kullanmalı, mahallî idarelerde kazanılan bu başarıyı genel seçimlere taşımak için çok çalışmalı.

CHP’nin aldığı bu galibiyet, muhalif kesimde çok büyük bir rahatlamaya yol açtı. Bu rahatlamayı önemsiyorum. Demokratik mekanizmaların işlediğini, sandık marifetiyle iktidarın değişebildiğini hep birlikte bir kez daha gördük ve tüm dünyaya gösterdik. Rusya, Suriye ve Mısır’da olduğu gibi Türkiye’de de sandıkların göstermelik olarak kurulduğu ve seçimlerin sonuç doğurmadığı yolunda dünyaya servis edilen yalan haberler bundan daha iyi tekzip edilemezdi.

Hangi partiden olursa olsun, seçilen belediye başkanlarını tebrik ediyor, başarılar diliyorum.

31 Mart Mahalli İdareler Seçimi bitti ve iktidar 22 yıl sonra ilk seçim yenilgisini aldı. Ak Parti 2019 yılında bir çok büyükşehiri kaybetmesine rağmen Türkiye genelinde oy oranı olarak birinci sırada yerini korumuştu. Fakat bu seçimde öyle olmadı. Bu sonuçlar gerek kazanan taraf için gerekse kaybeden taraf içinde elbette büyük bir sürpriz oldu.

Yapılan araştırmalarda büyükşehirleri tekrardan muhalefetin kazanacağı gözüküyordu. Ancak Türkiye genelinde AK Parti’nin bu kadar büyük bir kan kaybı yaşayacağı ön görülmüyordu. “Biz bunu öngörmüştük” diyen kimi gazetecilerin seçim öncesinde hiç de böyle yorumlar yapmadığına hepimiz şahit olduk. Belki de iktidar kanadına en büyük darbeyi veya yanlış yönlendirmeyi de yine bu kesim yaptı. Çünkü sahada bir gerçeklik vardı. Pandemi ile birlikte gelen büyük bir ekonomik yıkım henüz düzeltilememişti. Dünyadaki savaş alanları ile bozulan tedarik sistemi ve Türkiye’deki depremle de bu ekonomik sıkıntılar katlanarak devam etmiştir.

Bunun sonucunda halk yerel seçimlerde ekonomik krizin faturasını kesmiştir. Bu olağan ve demokrasilerde olması gereken bir durumdur. Çünkü 2019’dan bu yana vatandaş bir ekonomik kriz ile karşı karşıya ve bunun refleksini, tepkisini hiçbir noktada veremedi. 2023 seçimlerinin dinamiği ‘güvenlik’ temasında geçtiğinden vatandaş daha farklı bir sonucu önümüze getirdi. Bir yıl sonra ortaya çıkan bu tablo aslında 3-4 yılın birikimi olarak okunabilir. Bu bakımdan iyidir çünkü; muhalefetin sandıkta kazanabildiğini ve demokratik çerçevede bunun olduğunu görmesi Türkiye’nin demokrasisini daha da kökleştirecek ve toplumun her katmanı tarafından bu değerlerin sahiplenmesine sebebiyet verecektir.

Diğer taraftan iktidar açısından elbette bu sonuçlar derinlemesine incelenmelidir. Cumhurbaşkanı Erdoğan balkon konuşmasında bu soruna dikkat çekti. Ve partide sadece kendisinin seçmenin mesajını aldığı, algıladığı balkon konuşmasındaki cümlelerinden ortaya çıktı.  Bu konuşma ve sonuçlar da bizlere parti içerisinde önemli değişikliklerin olacağının haberini verdi. AK Parti’de son yıllarda birçok defa ‘mental yorgunluk’ adı altında değişim süreçleri yaşanmıştır. Elbet AK Parti’yi ayakta tutan dinamiğin bu değişim olduğunu da biliyoruz. Fakat AK Parti’de son yıllarda bu değişim sadece isimlerin değişmesi bazında kalmıştır. AK Parti’de mentalite, düşünce ve bakış açısı değişimi olamamıştır. Fakat AK Parti bunu daha önceki tecrübelerinden de başarabilecek ölçekte bir parti olduğunu zaman zaman kanıtlamıştır. Şimdi önümüzdeki süreçte AK Parti’nin Erdoğan liderliğinde nasıl bir değişim geçireceğini izleyeceğiz. AK Parti eğer günümüz şartlarına uygun dil ve üslup olarak bir bakış açısı ile seçmene ulaşabilen ve partinin kurucu değerlerine de sahip çıkan kişilerden bir kadro oluşturur ise Erdoğan’ın balkon konuşmasında dediği gibi bu parti için ‘bir bitiş değil dönüm noktası’ olur.

Diğer yandan AK Parti cenahının sandığa gitmediğini ve günün sonunda CHP’nin bir başarısı olmadığı ve AK Parti’nin başarısız olduğu argümanını duyuyoruz. Siyasette bir tarafın başarısızlığı diğer tarafın başarısını getirdiği gibi bir tarafın başarısı da diğer tarafın başarısızlığını getirir. Kendi seçmenini sandığa götürememesi AK Parti kadrolarının bir suçu olduğu gibi 2023 Mayıs seçimleri sonrasında ağır yenilgiden sonra kendi seçmenini sandığa gitme konusunda ikna etmeyi başaran CHP kadrolarında bir başarı mutlaka vardır. Bu gerçekleri görmeden veya halı altına süpürerek görmezden gelindiği sürece 2024 Mahalli İdareler Seçimi gibi sürpriz sonuçlarla karşılaşmamız hiç şüphesiz kaçınılmaz olacaktır.

Türk siyasetine baktığımız zaman siyasî iktidarların zayıfladığı ekonominin bozulduğu dönemlerde çok fazla parti ortaya çıkarak belirli oy potansiyeline ulaşır. AK Parti’nin yönetimde ülkenin ekonomik olarak zayıflaması da Türkiye’de bu sonucu meydana getirmiştir. Gerek 2023 seçimleri gerekse gerçekleştirdiğimiz 2024 seçimlerinde bunu gördük. Yeniden Refah Partisi tam da bu noktada çıkarak AK Parti’den önemli bir oy koparmayı başarabilmiştir. Fakat seçimlerde şunu da atlamamak gerekiyor. Yerel seçimlerde vatandaşlar 2019’da olduğu gibi uyarı verir. Cumhurbaşkanı Erdoğan da bu uyarıları çok iyi anlayan yılların siyasetçisi olarak balkon konuşmasında tam olarak bu konuya değindi. Cumhurbaşkanı Erdoğan bir sonraki seçimlere kadar ekonomiyi düzelteceklerini ısrarla vurguladı.

Genel seçimler Türkiye’de ‘güvenlik’ ekseninde gittiğinden vatandaşın tercihleri daha farklı olabiliyor.  Yerel seçimlerde ise vatandaş  mutfak, geçim derdi, yaşam standartları üzerinden yorumlayarak farklı partilere oy verebiliyor; oyunu değiştiriyor. Bu noktadan sonra AK Parti’nin değişimini ve adımlarını gözlemleyerek önümüzdeki dönemin ipuçlarını da alacağız.

31 Mart seçimlerine sayılı günler kaldı. Her ne kadar son virajda seçim atmosferi ve heyecanı yüksek olsa da süreç boyunca mahallî idareler seçimi istenilen heyecanı oluşturamadı. Elbette muhalefetin Mayıs genel seçimlerinde aldığı ağır yenilgi ve kendi seçmeninde oluşturduğu heyecansızlık ve umutsuzluk bunda oldukça önemli bir rol oynadı.

Öte yandan 2023 seçimlerinde muhalefet bozulan ekonomi ve yaratılan algı ile iktidarın değişeceğini ve kazanacaklarına oldukça emindi. Bu olmayınca muhalefet seçmeni büyük bir hayal kırıklığına uğradı. Tabiî kurulan geniş bir ittifak ve alınan yenilgi sonucunda 2024 Mahalli İdareler Seçimi’ne giderken muhalefet seçmeninin bir kısmı sandığa gitmeyeceğini belirtmişti.

İktidar tarafında ise ekonomik sıkıntıların baş gösterdiği bir dönem olması sebebiyle seçmeninde bir heyecansızlık var. Öte yandan yerel seçimler ‘’İstanbul seçimlerine’’ indirgenince genelde çok önemli bir etki ve heyecan oluşturmadı. Hâlbuki yurt genelinde Edirne, Bursa, Eskişehir, Ordu, Antalya gibi şehirlerin farklı partilere geçeceği konuşuluyor. Fakat iktidar ve muhalefetin İstanbul üzerinden bir seçim okuması yapması neticesinde bu bölgeler yeterince konuşulamadı.

Nereden bakarsak bakalım şu bir gerçek ki önümüzde yorgun partiler ve sandığa gitmekten yorulmuş bir Türk milleti duruyor. Durum böyle olunca seçimlerden çok seçimler sonrasında bizleri neler beklediği daha çok konuşulur oldu. Özellikle Recep Tayyip Erdoğan’ın üçüncü dönem adaylık durumu veya yeni bir anayasa yapmanın gerekliliği ve CHP içerisinde “eş başkanlık”tartışmalarının tam da bu dönemde yükselmesi söylememizi destekliyor.

Öte yandan ekonomi cephesinde ise Temmuz sonrası beklenilen düzelmenin gerçekleşip gerçekleşmeyeceği vatandaşın daha çok gündeminde yer alıyor.

Şüphesiz seçim sonrasında yeni anayasa konuşacağımız konuların ilk başında geliyor. Özellikle yaz aylarından sonra bu konunun ete kemiğe bürünmesi bekleniyor. Türkiye 2002’den bu yana sivilleşme yönünde çok önemli adımlar atıyor. Sivilleşmenin en önemli ayaklarından biri olarak 82 darbe anayasasından ülkemizin kurtarılması gerekiyor. Sayın Cumhurbaşkanı’nın da sivil bir demokrasinin tam tesisi için yeni bir anayasa yapımına hız vereceği bekleniyor. Türkiye her ne kadar vesayeti geride bırakmış olsa da kullandığımız anayasa ve sistemin kurucuları darbeci olduğu için siyasi bir istikrarsızlıkta tekrar bu yapıların ortaya çıkmayacağı kesin değildir.

Bu yüzden seçim sonrasında iktidar önce Meclis’te gerekli çoğunluğu sağlamaya çalışacak. Bu olmadığı takdirde referandum için zorlayacak ve halkın önüne sivil bir anayasa oylaması ile gelecektir.

Cumhurbaşkanı’nın üçüncü dönem adaylığı konusu ise yakın zamanda tartışacağımız konular arasında yer almayacaktır. Türkiye’de 2019 seçimlerinde muhalefetin önemli büyük şehirleri almasından sonra bir erken seçime gidilecek algısı yaratıldı. Özellikle bu kültür Türkiye’nin geçmişinden gelen kalıplaşmış bir olgudur. Fakat iktidar genel ve yerel seçimleri birbirinden ayırdığını erken seçime gitmeyerek göstermiştir.

Öte yandan Sayın Erdoğan 2002’den bu yana seçimleri çoğunlukla vaktinde yaparak siyasi istikrarın olduğunu vurgulamış ve bunu her zaman önemsemiş bir lider olarak karşımıza çıkıyor. Bu yüzden Türkiye’nin yakın bir zamanda bir genel seçime gitmesi de zor gözüküyor.

Muhalefet kanadında ise yerel seçimler sonrasında her ne kadar çok önemli değişiklikler beklenmese de CHP içerisinde liderlik çekişmesinin olacağı öngörülüyor. CHP içerisindeki muhalefetin birleşerek Kılıçdaroğlu’nu devirmesinden sonra parti içerisinde istenilen değişimin gerçekleşmediği dillendiriliyor. Çünkü eski liderin ekiplerini tasfiye edip yeni liderin kadrolarını yerleştirerek bir değişimin olmayacağı, yerel seçimlerde adaylık belirleme sürecinde gözüktü.

Öte yandan Özgür Özel ve Ekrem İmamoğlu arasında bir liderlik savaşının da gizliden gizliye yürütüldüğünü izliyoruz. İmamoğlu’nun özellikle İstanbul kampanyasında bireysel hareket etmesi ve kampanya sürecinde kullandığı sloganlardan fotoğraflara kadar sadece kendisine yer vermesi Özgür Özel’e bir mesaj olarak algılandı. İmamoğlu’nun tekrar İstanbul’u alması ve gücünü perçinlemesi Özgür Özel’in ise genel başkanlığa tam olarak adapte olamamasından dolayı CHP Genel Başkanlığı için yeni bir yarışın habercisi olabilir. Çünkü İmamoğlu 2028 Cumhurbaşkanlığı seçimlerine giderken Partisi’nin başında olan bir Cumhurbaşkanı adayı olmak isteyecektir.

Ekrem İmamoğlu İstanbul seçimlerini 2019 yılında Altılı Masa diye tabir ettiğimiz Millet İttifakı çatısında kazanmıştı. Şimdi bu ittifak dağılmış ve CHP, sadece DEM Partisi’nin örtülü ittifakı ile seçime girecektir. İmamoğlu’nun böyle bir durumda galip çıkması halinde, 2028 için en güçlü adaylar arasında yer alacaktır.

Elbette DEM Partisi’nin buradaki desteğini de unutmamak gerekiyor. Yerelde yaptığınız örtülü ittifaklar daha kolay olurken Ekrem İmamoğlu bundan sonraki süreçte DEM Partisi’ni bir kambur olarak sırtında mı taşıyacak yoksa açıktan bir şekilde ittifak yaparak mı yoluna devam edeceği de önemli soru işaretlerinden olacaktır. Çünkü burada atılacak bir adım ya Türk halkını memnun etmeyecek ya da DEM Partisi’ni memnun etmeyecektir. Ekrem İmamoğlu’nun bu süreci de yönetmesi gerekiyor.

İktidar açısından kaybedilecek bir İstanbul elbette moral bozukluğuna yol açacaktır. Türkiye genelinde ise kaybedilecek şehirler olur veya sayıları artarsa kadrolarda önemli değişiklikler görebiliriz. Çünkü Erdoğan AK Parti’yi 20 yılı aşkın süredir bu şekilde dinamik ve ayakta tutmayı başarıyor.

Türkiye önce atlattığı genel seçimler şimdi ise atlatacağı yerel seçimler sonrasında her ne kadar sakin bir dört yıl beklese de gerek dış politika (Suriye ve Irak meselesi) ve gerekse partilerin atacağı adımlar ile oldukça hareketli günlere sahne olacaktır. Bizler de bu süreci yakından takip edip aktarmaya devam edeceğiz.