İnsan cinsinindevamı bebeklerin olmasına ve doğmasına bağlı. Bunun klasik, olağan yolu – şarkının dediği gibi mutluluğun sırrı- belli: Bir sen (kadın) bir ben (erkek) bir de bebek. Bazen birden çok bebek. Şarkı bebeğin varlığını özellikle kadının mutluluğu açısından ele alıyor, ama mutluluk tüm aileyle ilgili. Toplum ve insanlık açısından sonuç ise neslin ve insan cinsinin devamı ve bekası.

Tabiatta tüm dişilerin, dolayısıyla kadınların genlerinde yavru sahibi olma yolunda müthiş bir baskı olduğu bilim insanları tarafından kuvvetli delillerle açıklanıyor, ispatlanıyor. Bu her şeyden önce bir fıtrat meselesi. Kültürler ne kadar farklılaşırsa farklılaşsın kadınların bu davranış ve eğilimde fazla değişiklik olmuyor. Hiçbir kadın kolay kolay bu çizginin dışına çıkamamakta. Bu yüzden hemen hemen her kadın çocuk doğurmak ister. Çocuk sahibi olamayan kadınlar/aileler çok üzülür ve bir çocuğa kavuşmak için bilinen ve mümkün her yolu ve yöntemi dener.

Çok yakın zamanlara kadar bebek doğumu için iki farklı cinsin (kadın ve erkeğin) çoğu zaman gönüllü cinsel beraberliğine dayanılırdı. Ancak, tarih boyunca kadın ve erkeğin çocuk sahibi olamama durumunun giderilmesi için geleneksel tıptan alternatif tıbba, dualardan büyülere kadar mümkün, umut veren ve umut duyulan her yol denendi. 20. Yüzyıl’da bilimin ve tıbbın muazzam gelişmesi olağan yollardan çocuk sahibi olamayanların önünde yeni yollar açtı. Bu yollar sosyal anlayışları, standartları ve ahlâk kodlarını değişime uğrattı/uğratmakta.

Bu yolların en önemlisi ‘tüp bebek’ yapma. Tüp bebek yolu çok sayıda aileyi çocuksuzlukla mutsuz olmaktan kurtardı, çocuğa kavuşturdu. Çocuksuz aileler bu yola başvurmada pek tereddüt etmedi. Allah var,dinler ve ahlâk kodları da süratle yeni duruma ayak uydurdu ve insanları rahatlattı. Metot icat edildiğinde tüp bebek edinmeyi dine, ahlâka aykırı bulanlar, hatta bunun insanlığın çöküşüne sebep olacağını ileri sürenler çıktı. Bugün kimse bu tür görüşleri dikkate almaz, değerli saymaz. Bu durumun da gösterdiği üzere her zaman her yerde insanî ihtiyaçlar dinleri, ahlâkları ve kültürleri etkileyip şu veya bu ölçüde değiştirebilmekte.

Gazetelere düşen bir habere göre tüp bebek uygulamalarında büyük gelişmeler vuku bulmakta. ABD ile Türkiye’de 2015’te yeni bir yöntem uygulanmaya başladı. Gelecek Nesil Genetik Tarama yöntemiyle sağlıklı embriyo tespit edilerek gebelik şansı yüzde 90 artırılıyor. Uzmanların açıklamasına göre gebeliğin oluşmamasının en önemli (%70’e varan oranda) sebebi embriyoların sağlıksız olması veya genetiğinin bozuk olması. GNGT yöntemiyle embriyolar en hassas biçimde taranıyor. Sağlıklı embriyolarla tespit ediliyor. Bu sayede tüp bebek yapma denemelerinde başarı oranı yüzde doksanlara kadar ulaşıyor. Genetiği bozuk olan kişilerin genetiği şimdilik düzeltilemiyor ama yakın gelecekte bunu yapma imkânı da doğaca benziyor. Şimdi yapılan şeyse embriyodaki anormalliklerin saptanması ve tüp bebek işine sağlıklı embriyolarla girişilmesi. Bu sayede bebeğe kavuşma denemelerinde başarı umudu eskisine nispetle çok artıyor.

Normal yollardan çocuk sahibi olabilmiş ailelere bu gelişme önemsiz görünebilir, ama çocuk hasretiyle yanan aileler için belki de dünyada alabilecekleri en büyük müjde.  Kısaca, embriyo tarama ve sağlıklı embriyoları tespit etme teknolojisinde vuku bulan bu gelişme pek çok kadını ve aileyi mutlulukla tanıştırabilir. Aynı zamanda bilimin, bilimle iç içe geçen teknolojinin ve elbette yeni metotları ticarileştirerek ulaşılabilir kılan piyasa ekonomisinin insan hayatının iyileşmesine, ailelerin mutluluğuna, neslin devamına ne büyük katkılarda bulunduğunun da açık bir delili.

Yeni Yüzyıl, 17.04.2016

http://www.gazeteyeniyuzyil.com/makale/super-bebekler-2019

GEÇEN hafta Kanada Parlamentosu’na Hükümetin bir ötenazi yasa tasarısı sunduğu haberlerini okuduk. Haberlere göre, tasarı akıl hastalarını, ruh sağlığı yerinde olmayanları ve yabancıları dışarda bırakıyor. Tasarı ölümcül veya ağır hastaların veya hastalıklarının son evresinde olan hastaların önceden yazılı talepleri, vaka üzerine titiz bir inceleme, 15 gün bekleme süresi, her an vazgeçme imkanı ile doktor yardımıyla ölebilmelerine izin veriyor. İntiharı kafasına koymuş, kararlı birini durdurmak pek kolay değildir, en azından girişimde bulunacaktır. Hukuk sistemleri, haliyle intihar girişimini, yani kişinin kendini öldürmeye kalkmasını suç olarak düzenlemezler/ düzenleyemezler.

Zira, böyle yapmak kişiyi kendine zarar vermeye kalkmaktan suçlamak gibi hukuk ve adaletin esasıyla uyuşmayan “acayip” bir sonuca yol açardı. Adalet diğer kişilere yönelik olan davranışlarımızla ilgilidir, kendimize yönelik davranışımızla değil. Hukuk sistemlerinde genelde intihar açıktan yasaklanmaz, ancak intihar karşıtı bir işleyiş kabul görür. İntihar girişiminde bulunan bir kişiye, açık iradesine rağmen ve izni olmadan tıbbı müdahale yapılır veya kişi zor kullanarak durdurulabilir. Bu tür durumlarda ikinci kişilere yönelik bir cezai düzenleme yoktur. Dolayısıyla, ne intihar ne de intiharı engelleme suçuyla pek karşılaşmayız. O halde, intihara ilişkin yasaklar ve düzenlemeler ikinci kişilerin bu eylemdeki “olumlu rolü” ile ilişkilidir. İkinci kişinin rolü kişinin kendisini öldürmesine teşvik, destek ve bizzat ölümün gerçekleşmesini sağlama şeklinde ortaya çıkar. Teşvik ve destek işi biraz muğlak olması sebebiyle ciddi ve yaygın bir yasağın konusu değildir.

Ama zaman zaman bu tür tartışmalar gündeme geliyor. Örneğin, geçenlerde Köprüde intihar edeceğini söyleyen bir adama, trafiği tıkadığı için kızıp “edeceksen et” şeklinde seslenen iki kadının göz altına alındığını okumuştuk. Bu kişiler sonradan serbest bırakıldı. Bu konuda asıl tartışma rızası ile bir kişinin ölmesini sağlamanın suç olup olmaması gerektiği konusunda yoğunlaşmaktadır. Kimi hak teorisyenleri kişinin rızasını her türlü eylemi meşru hale getiren bir ölçü olarak kabul ederler. Onlar için bir kişinin açık rızası olduğu durumlarda kişiyi öldürmek suç değildir. Bu hak anlayışı ile öldürülme, organ satışı, gönüllü kölelik vb. türde sözleşmelerin yasal olması gerektiği savunulabilir. Ancak teoride savunulsa da pratikte rıza ile öldürülmeyi yasal kabul eden benim bildiğim bir hukuk sistemi örneği yok.

Bu konuda istisna ötenazidir. Günümüzde ötenazi ancak ağır, acılı, tedavisi olmayan veya ölümcül hastalıklara yakalanmış kişilerin ölme isteklerinin tıbbi malzemelerle ve doktorlar eliyle gerçekleştirilmesine izin veren bir mekanizma olarak anlaşılmaktadır. Ötenaziyi, acı ve ıstırap çeken ve umutsuz insanlara kelime anlamıyla “iyi bir ölüm” tercihi sunduğu için insanî ve insan onuruna uygun bulan bir görüş vardır. Sınırlı sayıda ülkede tanınmış da olsa, ötenazi rızaya dayalı yasal öldürülmenin pratikte uygulanan tek türüdür. Ötenaziyi her insana her devlette mutlaka tanınması gereken bir insan hakkı olarak görmüyorum.

Her devletten hayat hakkını talep edebiliriz, ancak her devletten öldürülme hakkını talep edemeyiz! Zira, ötanazinin güvenilebilir bir şekilde işletilebilmesi ülkelerin koşullarına ve sahip oldukları imkanlara bağlı durumdadır. Örneğin, gelişmemiş bir ülkede yoksul biri için çaresi olmayan bir hastalığın gelişmiş bir ülkede çaresi olabilir veya organ ticareti için süreç yozlaştırılabilir. Ötenaziyi, suiistimalleri ve kötü sonuçları minimalize edebilecek nitelikte ve güvenilirlikte bir sağlık ve hukuk sistemine sahip ülkelerde uygulanabilecek ve o ülkede yaşayanlar tarafından karar verilmesi gereken bir mekanizma olarak görüyorum.

Yeni Yüzyıl, 18.04.2016

http://www.gazeteyeniyuzyil.com/makale/istege-bagli-oldurulme-2039

Sol-sağ ayrımı tek unsurlu (değişime karşı tavır) ve birçok bakımdan müphem. Birinin sağda veya solda yer aldığını söylemek onun politik ve ekonomik tezlerinin ne olduğunu tam olarak bilmemizi, tahmin etmemizi sağlamaya yetmiyor. Bunun farkına varan bilim ve fikir insanları daha açıklayıcı yeni siyasî yelpaze geliştirme teşebbüslerine girişti. Artık daha fazla unsuru göz önünde tutan birkaç siyasî yelpazeden söz ediyoruz. (Bu satırların yazarı da Siyaset Bilimi (Ankara: Adres Yayınları) adlı kitabında yeni bir siyasî yelpaze geliştirmeye çalıştı).

Yetersizliğine rağmen günlük adlandırma ve tartışmalarda solcu sağcı adlandırmaları kullanılıyor. Sol ve sağ çeşitli kıstaslar açısından değerlendiriliyor. Bunlardan biri demokratlık. Sol mu yoksa sağ mı daha demokrat?

Yeni Yüzyıl’ın Atatürkçü kalemlerinden Erol Mütercimler ilginç bir yazı kaleme aldı. “Sağcıdan demokrat olmaz; olmuyor zaten” başlıklı yazısının ana tezi sağcıların demokrat olamayacağıydı. Mefhum-u muhalifinden bu yazının tüm solcuların demokrat olduğunu ve hatta sadece solcuların demokrat olabileceğini söylediğini düşünebiliriz.

Bunun abartılı ve hem teorik hem maddî temelleri zayıf bir bakış olduğunu söylemenin yazara haksızlık yapmak anlamına gelmeyeceğini umuyorum. Sol da sağ da kendi içinde geniş bir yelpaze teşkil ediyor. Bu yelpazede yer alan her çizginin demokrat olduğunu veya hiçbir çizginin demokrat olmadığını söylemek, çizgiler arasındaki büyük ve mühim farklara rağmen hepsini aynı torbaya tıkmak anlamına gelir.

Sağdan başlayalım. Çoğu zaman sağda olduğu kabul edilen, bana göre solda yer alan ve sosyalizmin ikizi olan faşizm demokrasiyle uzlaşmaz. Yani faşist demokrasi diye bir rejim ve faşist demokrat diye bir siyasî etiket teoriye de tecrübeye de aykırı. Zaten faşistler demokrasi hakkında müspet şeyler söylemez ve onu tehlikeli bir ham hayal olarak görür. Buna karşılık yine genellikle sağda olduğu kabul edilen muhafazakârlık ve bazılarınca sağda görülen liberalizm demokrasiyle uzlaşır. Sağcıdan demokrat olmaz demek bu gerçeğe göz kapatmakla eştir.

Sola bakalım. Geniş sol yelpazede en güçlü ideolojik çizgi sosyalizm. Sosyalizm retorikte demokrasiye karşı çıkmadı. Kavram hırsızlığı yaparak demokrasiyi neredeyse tekelci biçimde mülkiyetine aldı. Ancak,teorisi sosyalizmin demokrasiyle uzlaşmayacağını gösteriyor. Sosyalizm bir savaş ideolojisi. Çoğulluğu ve klasik hakları reddediyor. Bu yüzden sosyalist demokrasi ve sosyalist demokrat kavramları anlamsız. Demokratik sosyalizm denen ideolojik çizgi de demokrasiyle uzlaşmaz. Oy gücünü ve demokratik hakları kullanarak bir sosyalist sistem kurmaya yönelir ve nihaî safhada demokrasiyi yok eder. Tarihî tecrübeler de sosyalizmin resmî ideoloji olarak tesis edildiği yerlerde demokrasinin ortadan kalktığını gösteriyor.

Buna karşılık yine sol yelpazedeki sosyal demokrasi ideolojisi demokrasiyle uzlaşır. Sosyal demokrasi sosyalizmin şiddete dayanan bir devrim idealini de, seçimlerin mülkiyetin kaldırıldığı bir sistem kurmanın aracı olarak kullanılmasını da reddeder. Liberal demokrasinin temel haklar yaklaşımını ve demokratik siyasî kurallarla kurumları kabul eder. Bu yüzden sosyal demokrat bir partinin iktidara gelmesi demokrasinin ortadan kalkması sonucunu vermez.

Bütün bu söylenenlerin tecrübeyle doğrulandığını da kolayca görebiliriz.  Dünyadaki tüm istikrarlı demokrasiler iki güçlü sütun üzerinde yükseliyor: Sosyal demokrat blok ve muhafazakâr blok. Buralarda siyasî iktidar iki ana kitle partisi/bloku arasında pingpong topu gibi el değiştiriyor.

Yukardaki tespitlere ve analizlere dayanarak şu sonuca varabiliriz: Solcu veya sağcı olmak demokrat olmayı veya olmamayı beraberinde getirmez. Ayrıntılara bakmak gerekir. Solcu demokratlar da var demokrat olmayan solcular da. Aynen sağcı demokratların ve demokrat olmayan sağcıların var olması gibi.

Yeni Yüzyıl, 18.04.2016

http://www.gazeteyeniyuzyil.com/makale/sagci-demokrat-olamaz-mi-2033

Türkiye’de demokrasinin, insan haklarının durumu hakkında eleştirileri ve yorumları kapsayan iki rapor peş peşe açıklandı: ABD’nin İnsan Hakları Raporu ve Avrupa Parlamentosu’nun Türkiye Raporu. İki raporda da ülkemize yönelik sert eleştiriler var.

ABD’nin ve Avrupa’nın her dediğine sorgusuz sualsiz inanmam, onay vermem. Her iki aktörde de ciddî çifte standartlar olduğunu ve bazen Türkiye’yi haksız yere zora düşürecek, maddî temeli olmayan veya tek taraflı bilgilere dayanan değerlendirmeler yaptıklarını biliyorum.

Bunun en önemli sebeplerinden biri Türkiye’nin bir enformatik kuşatma altında olması. Türkiye’de olup bitenler hakkındaki bilgiler Batı’daki siyaset ve sivil toplum mahfillerine genellikle PKK, PDY ve onlara sempati duyan veya onlarla ittifak ilişkileri içinde olan çevreler tarafından taşınıyor. Farklı düşünen ve daha ilkeli, sağduyulu, önyargıdan uzak yorumlar yapan çevreler aynı derecede büyük bir yurt dışına enformasyon taşıma gücüne sahip değil. Diğer taraftan, devlet görevlilerinin bilgi aktarımı da hem yetersiz ve kesintili olduğundan hem de sorunlar ortadayken bizde hiç sorun yok, her şey fevkalade iyi havası basmaya çalıştığından inandırıcı ve dolayısıyla etkili olmuyor.

ABD İnsan Hakları Raporu 2015’in Türkiye kısmındaki ve AP Türkiye Raporu’ndaki tespit, vurgulama ve tavsiyelerden bazılarını dikkate almak gerektiğini düşünüyorum. Bunun ilk sebebi, Türkiye’nin uzun süredir demokratik ülkeler kulübünde yer almak istemesi. Türkiye otoriter ülkelerle aynı ligde olmayı tercih etseydi bu tür raporlar tamamen anlamsız kalırdı. İkincisi, dış politika ihtilâfları ve ülkelerin çifte standartlılıkları tartışılabilir, ama mesele insan hakları olduğu zaman iç egemenlik veya millî irade dediğimiz şey kayıtsız şartsız öne çıkartılamaz. İnsan hakları her şeyden üstündür. Ülkedeki rejime ana karakter özelliklerini vermesi gereken ölçüt insan haklarıdır. İnsan hakları hiçbir problemin çözümüne engel olmaz, aksine problemleri gevşetir ve çözülmelerini kolaylaştırır. Bu yüzden, raporlardaki eleştirileri ve önerileri alınganlık meselesi yapmak yerine ülkemizde insan haklarını daha iyi tesis etmek ve korumak için bir müşevvik olarak değerlendirmek uygun ve yararlı olur.

Problemleri ne olursa olsun bu raporlarda bazı doğruların bulunduğu ve Türkiye’nin bunlardan ders alması gerektiği kanaatindeyim. Can ve Gül’ün tutuklanmasıyla maalesef basın özgürlüğüne aykırı bir adım atıldı. Dava ya hiç açılmamalı ya da açıldıysa tutuksuz yargılama esas alınmalıydı. Casusluk suçlaması da inandırıcı olmadı. Türkiye’de bazı çevrelerin buna kuvvetle inanması aynı inandırıcılığın tüm dünyada da oluşacağını garanti etmiyor. Benzer şekilde, 1128 akademisyenin bildirisine karşı gösterilen tepki de yanlış kulvarda ve aşırı biçimde cereyan etti. İçeriği sıkıntılı olsa da bildiri ifade özgürlüğü sınırları içinde kalmaktaydı. İsteyenler benim gibi bildiriye ağır eleştiriler yöneltebilirdi, nitekim bunu yapanlar oldu. Ama teröre destekten başlayıp hainliğe kadar uzanan suçlamalar lüzumsuzdu ve bazı imzacıların işten atılması, üç kişinin tutuklanması ifade özgürlüğünü ihlâl eden davranışlar olarak görüldü. Keza, daha önceki yazılarımda da vurguladığım üzere, gazeteci olarak çalışırken organize suç eylemlerine karıştığı iddia edilenler hakkında hukukî takibat yapmak yerine yayın organlarına kayyum atanması da yanlıştı.

Bana göre raporlardaki en önemli problem yargının bağımsızlığı meselesine bakış. Batı Türkiye’deki sorunu anlamıyor. Çok yakın zamanlara kadar yargı ayrımcı bir yapılanmanın kontrolü altındaydı. Bu korkunç durumu değiştirme yolundaki hâlen devam eden mücadele yargı bağımsızlığına engel olmaktan çok katkı yapıyor. Batı’nın bu gerçeği anlamasına katkıda bulunmak her demokratın görevi. Bu yapıl(a)mazsa, Batı farkında olmadan yargı bağımsızlığı adına yargıdaki bu totaliter yapılanmayı savunmaya devam edeceğe benziyor.

Yeni Yüzyıl, 16.04.2016

http://www.gazeteyeniyuzyil.com/makale/batinin-gordugu-ve-gormedigi-2013

Türkiye’nin önde gelen siyasi tarihçilerinden Şükrü Hanioğlu farklı tarihlerde kaleme aldığı yazılarında sürekli olarak etnik kimlik temelli bir toplumun kendi iç barışını sağlayamayacağını, tam tersine o etnik kimlikten olmayanları farklı etnik karşıtlıklar üzerinden radikalleştireceğini söylemektedir. Hanioğlu, Bu temelde, erken Cumhuriyet döneminin tektipleştirici bir “demos” oluşturma düşüncesinin çatışmaları artırıcı tehlikelerine işaret etmekte, farklılıkları dışlamayan, eşitlikçi ve katılımcı bir toplum tasavvuru olmadan toplum içi gerginlik ve çatışmalardan kurtulmanın mümkün olmayacağını vurgulamaktadır.

Başka bir yazar, Etiyen Mahçupyan ise Bizans’tan beri cemaatçi mantıkla yaşayan bir halk olduğumuzu, bu nedenle birbirimize cemaatçi gözlüklerle bakıp, sadece kendi kimliğimizi, isteklerimizi ve mağduriyetlerimizi önemsediğimizi söylüyor.

Her iki yazar da belki uzun bir tarihsel dilimde yaşadığımız sorunların nedeni olan iki olguya, etnik ve cemaat merkezci tutumlara işaret ediyor.

Bu iki yazar elbette cemaatler ya da etnisiteler olmasın demiyor. Tam tersine cemaatler ve etnisiteler özgürce fakat birbirlerini dışlamadan, eşitlik içinde var olabilmenin yollarını bulabilir diyor.

Bu sorunları yaşayan tek ülke Türkiye değil, Nazi döneminde Almanya’nın geliştirdiği etnik köktencilik ile neredeyse tüm Ortadoğu ülkelerinin ırk, soy ve mezhepten sıyrılmış bir toplum oluşturamamalarının yarattığı sonuçlar dikkate alındığında yalnız olmadığımızı görürüz.

Başka ülkelerdeki örnekler geleceğimizi kurgulamamız için önemli ipuçları sunuyor. Bir kere bu sorunlar aşılamaz sorunlar değil. Olumlu örnekler buna işaret ediyor. Olumsuz örnekler ise dışlayıcı etnik kimlikler ile kapalı cemaatçi anlayışlardan kurtulamayan toplumların felakete sürüklendiklerini gösteriyor.

Hep konuştuğumuz ama bir türlü yapamadığımız yeni anayasanın başarısı, sağlıklı bir toplumsal sözleşmeye temel oluşturacak felsefeyi nasıl kurgulayacağımıza bağlı. Vesayetsiz bir ortamda bunu becerebiliriz. Ancak vesayetin olmaması kesin başaracağımız anlamına gelmiyor.

Anayasa, felsefesi düzgün kurulmuş bir çerçeve içinde, hak ve özgürlükler temelinde tüm bireyleri grupları, cemaatleri ve etnisiteleri çoğulcu ve katılımcı bir anlayışla kucaklamadıkça, hükümet sisteminin türü, kaç yüksek yargı organı olacağı, anayasa metninin kısa mı yoksa uzun mu olacağı çok da önem taşımıyor. Bu konular tabi ki önemsiz değil. Fakat yanlış temel üzerinde bir yapının ayakta kalması olanaksız. Temel yoksa yani kapsayıcı bir toplum tasavvuru geliştiremiyorsak ne yapsak nafile.

Her bireyin kendini toplumun bir parçası saydığı, kendisini başkalarının üstünde ya da altında değil eşiti olarak gördüğü, farklılığının kendisine bir üstünlük vermediği gibi başkalarının farklılıklarının da kendisinin ki kadar değerli olduğunu hissettiği bir ortak anlayışı yansıtmalı ki yeni bir anayasa diyebilelim ortaya çıkan ürüne.

Belki de bu nedenlerle güçlü bir başlangıcı olmalı yeni anayasanın. Hukuki değil, edebi bir dille kaleme alınmış, hatta normatif bir değeri de olmayan bir başlangıç. Hepimizi anlatmalı, hiç birimizi dışlamadan, hiç birimizin kimliğini üstün kılmadan ama hepimizin bir toplum olduğumuzu hatırlatan. Her bir taşın öneminden bahseden.

Hamasi olmayan, ama epik; romantik değil ama duygularımızı yansıtan, devleti değil bizi anlatan bir başlangıç. Uzun da değil, bir özeti Anadolu’nun.

Yeni Yüzyıl, 15.04.2016

http://www.gazeteyeniyuzyil.com/makale/etnisite-cemaat-toplum-2004