25 Şubat’ta Hürriyet gazetesinde yayınlanan “karargâh rahatsız” haberi iktidar tarafından bağlamı dışında ele alınarak aşırı bir tepki gösterilmişti. İktidar ve çevresi niye böyle bir tavır takınmış olabilir?

Haber bağlamı dışına çıkarılmıştı; zira “rahatsız”dan kasıt askerin muhalefet tarafından eleştirilmekten duyduğu rahatsızlıktı. Ama sanki Hükümetten, AK Parti’den askerin duyduğu rahatsızlık kast ediliyormuş gibi davranıldı.

Haber bağlamı dışına çıkarılmıştı; zira Hürriyet gazetesi sadece Genelkurmay tarafından muhabirine yapılan bir açıklamayı haberleştirmişti. Ancak sanki eski günlerdeki gibi gazete, askeriyedeki bir cunta ile işbirliği içinde AK Parti iktidarına karşı bir darbe girişiminin içinde yer alıyormuş gibi davranıldı.

Her şey bu kadar açık ve netken iktidarı “darbe tehlikesi” alarmı duyulmuş gibi bir tepki vermeye iten sebep ne olabilir?

Zamanında askeri vesayet tarafından zorlanmış, kendisine karşı darbe planları yapıldığı ortaya çıkmış ve en nihayet 15 Temmuz’da doğrudan bir askeri darbe girişimiyle yüz yüze kalmış ve bunu neredeyse kılpayı atlatabilmiş bir partide “karargâh rahatsız” başlığının iritasyona veya öfkeye sebep olması anlaşılabilir bir durumdur.

Ancak, bu durumda gazetenin manşet atmadaki özensizliği gerekçe gösterilerek, editöryal aymazlığa işaret eden bir tepki verilmesi beklenirdi. Manşet özensizliğine “darbe tehlikesi” alarmı muamelesi yapmak anlaşılır bir durum değildir. Dolayısıyla bu seçenek devre dışı bırakılabilir.

İktidarın verdiği bu bağlamsız tepki pek çok kişinin aklına yaklaşmakta olan referandumu getirdi.

Acaba iktidar referandum kampanyasının bir parçası olarak “karargah rahatsız” manşetini kendisine yönelik “sahte bir mağduriyet” inşa etmek için bile isteye manipüle mi etmişti?

Politikacıların oylarını artırmak ve seçimleri kazanmak için çok geniş bir araç ve taktik repertuarına sahip olduğu gerçeğini dikkate alırsak bu sebebi şıklar arasına alabiliriz.

Şimdiye kadar, statükonun vesayet güçleri karşısında uğradığı mağduriyet, AK Parti’nin başarı hikâyesinde önemli bir unsur olageldi. AK Parti uzunca bir süre statüko karşısında gerçekten mağdurdu ve fakat ahlaki ve demokratik üstünlüğü hep elinde tutuyordu. Seçmen de AK Parti’nin arkasında duruyordu.

Ancak 12 Eylül 2010 referandumunu dönüm noktası olarak alırsak, AK Parti o tarihten bu yana rejimin mağdur ettiği bir aktör olma niteliğini kaybetti. 17-25 Aralık 2013’ten bugüne ise AK Parti, kendisi artık yeni bir statükonun kurucu partisi haline geldi. AK Parti eski Türkiye’nin mağduru olabilir, ancak yeni Türkiye’nin muktediridir. Ve üstüne çoktan iktidar olarak çeşitli mağduriyetler üretmeye bile başlamıştır.

Gerçek bir mağduriyeti olmasa bile seçmendeki eski anıları ve duyarlılıkları kaşıyarak seçim için mağduriyet propagandası yapmaya niyet edilmiş olabilir, ancak bu yol inandırıcı olmaması bir yana, işe yarayabilecek bir yol gibi de görünmüyor.

Yoksa bu bağlamsız tepkinin sebebi evet kampanyasını “mağduriyet edebiyatı” üzerinden değil de darbe karşıtlığı üzerinden gidilerek sürdürmek gayesinin bir ürünü müydü?

Neden olmasın? Toplumun büyük bir kesiminde yakın tarihimizden gelen ve bedduayla yadedilen darbe deneyimleri ve hatıraları mevcutken, üstüne 15 Temmuz gibi bir kabus daha yeni yaşanmışken politikacıların bu anti-darbe hassasiyetini “kullanmak” istemiş olmaları mümkündür. Darbe travmasını atlatamamış seçmen, bağlam dışı kurulan darbe çağrışımıyla harekete geçirmek istenmiş olabilir.

Eğer böyle bir kampanya hilesi yapılmaya niyet edildiyse, bu kanaldan ilerlemenin işe yarama olasılığı oldukça yüksektir. Lakin bunun anlamı anti-darbe hassasiyetini suistimal etmek olacaktır. Epey bir süre Türkiye’de darbeler olağan karşılandı, iyi darbe kötü darbe, solcu darbe sağcı darbe, benim darbem senin darben ayrımıyla ele alındı veya darbelerin zorunlu bir girişim olarak hafifletildiği zamanlar oldu.

Buna karşın son 10-15 yıllık periyotta toplumun genelinde darbe ve demokrasi karşıtlığı konusunda güçlü bir anlam örgüsü kuruldu. Darbenin hiçbir koşulda meşru kabul edilemeyeceği, iyi veya kötü darbe ayrımının doğru olmadığı ve her halükarda darbe karşıtı olunması gerektiği yönünde bir kamuoyu baskısı inşa edildi. Bu Türkiye için demokrasi kültürü bakımdan büyük bir kazanımdır.

Bu birikim seçim kazanmak uğruna masaya sürülmeyecek kadar kıymetlidir. Anti-darbe hassasiyetiyle “boş yere” oynamak hassasiyeti aşındırarak içinin boşaltılmasına sebep olacaktır. Her zaman fazla kaşınan bir hassasiyet duyarsızlıkla sonuçlanır.

Zamanında FETÖ, “darbe davalarında” toplumun ve politikacıların anti-darbe hassasiyetini suistimal etmiş ve pek çok hukuksuzluk ve haksızlığı bu hassasiyetin altına gizlemeyi başarmıştı.

Peki bu tepkinin asıl sebebi referandumla doğrudan ilgisi bulunmayan bir durum olabilir mi?

Acaba bu tepki, olgusal temeli bulunan gerçek bir darbe tehdidi algısının iktidar tarafından “bağlamsız” görünen bir dışa vurumu muydu?

İktidar hâlâ güçlü bir darbe tehdidi görüyor veya hissediyor, bunu açıkça kamuoyuyla paylaşamıyor ancak bu tür olaylarla birlikte “kontrolsüz şekilde” (bağlamsız ve mantıksız görünen tepkilerle) dışa vuruyor olabilir miydi?

Eğer bir darbe girişiminden endişe ediliyorsa, buna karşı sağlıklı tedbirin Genelkurmay başkanını bütün yurtdışı gezilere yanında götürmek veya bir habere bağlamsız tepki vermek olmadığı ortadadır. Kalıcı ve yapısal değişikliklerle ve topluma karşı açık davranarak bu tehdit ile mücadele edilmelidir.

Bu sorunun cevabını öğrenmek hepimiz için hayati bir meseledir. Eğer iktidarın bu yönde bilgi ve bulguları varsa bu konuyu topluma açıkça anlatması ve gereğini yapması gerekir.

Toplumun desteğini bir gerçeğe dayalı ve bağlamı içinde talep etmesi doğru olandır.

Serbestiyet, 13.03.2017

25 Şubat tarihli Hürriyet gazetesinin “Karargâh Rahatsız” haberi büyük bir çalkantıya sebep oldu.

İktidar çevreleri bu haberi önce bir muhtıra olarak; tozlar biraz kalktıktan sonra arabozucu bir girişim olarak tanımladılar. Gazeteye, sahibine ve Hande Fırat’a ateş püskürdüler. İntikam yeminleri ettiler. Oysa Savunma Bakanı Fikri Işık olay henüz tazeyken meselenin “olduğu gibi” de anlaşılabileceğini gösteren türden bir açıklama yapmıştı.

İlk olarak sosyal medyada, bilinen iktidar yanlısı gazeteci ve troller, haberi “ordu içindeki bir grup cuntacının iktidara bir nevi muhtıra verdiği ve darbeci Hürriyet’in de onlarla işbirliği yaptığı” şeklinde sundu. Öfke ordudan ziyade gazeteci ve gazeteye yönelik olarak sergilendi. Savcılar göreve davet edildi, hesap sorulacağı söylendi.

Olay sosyal medya ile sınırlı kalmadı; önce Başbakan Binali Yıldırım “manşetlerle hükümete ayar veriyorlar” diye çıkıştı. Ardından Cumhurbaşkanı Erdoğan, Genelkurmay Başkanı Hulusi Akar’ı da yanına alarak yaptığı açıklamada “atılan başlık bir terbiyesizliktir, seviyesizliktir, … bizi birbirimize kim düşürmeye çalışıyorsa bedelini ağır ödeyecektir” dedi.

Ve en son olarak Bakırköy Cumhuriyet Başsavcılığı “haber içeriğinde bahsedilen Karargâhın Hükümetin icraatlarını önlemeye yönelik bir cunta yapılanması olabileceği izlenimi edinildiğinden” diyerek soruşturma başlattı.

Olaya daha yakından bakalım.

İlk olarak, haber Karargâhın muhalefet cephesinden, yani esasen CHP’den ve seküler kesimlerden Genelkurmaya yöneltilen eleştirilere cevap niteliğinde verdiği bir beyanat. Haber, muhalefetten gelen “7 eleştiriye 7 cevap” manşetiyle ilk sayfada duyurulurken, iç sayfada genelkurmayın eleştirilerden duyduğu rahatsızlığı yansıtmak için “Karargâh rahatsız” gibi yanlış bir manşet seçimiyle sunulmuş.

İkinci olarak, Genelkurmay Başkanlığı, yani Karargâh kendi web sitesinden bir açıklama yayınladı. Açıklamada, Hande Fırat’a böyle bir beyanat verildiği kabul edildi. Haberde yazılanlar doğrulandı.

Buna karşın koparılan yaygaradan hareketle, devlet ve hükümetle aralarında bir sorun olmadığı, cevap verilen eleştirilerin muhataplarının belli olduğu söyledi.

Yani hükümeti değil muhalefeti hedef aldıklarını teyit etmiş oldu. Sadece “Karargâh rahatsız” manşetine itiraz edildi, böyle bir ifade kullanılmadığı belirtildi.

Sonuçta, hem iktidar hem ordu Hürriyet gazetesini suçluyor, gazeteye soruşturma açılıyor, genel yayın yönetmeni değiştiriliyor. Gazeteye yöneltilen suçlama “cuntayla işbirliği”nden, “iktidarla ordunun arasını bozmak” şekline dönüştürülüyor.

Şimdi, bu olgular ışığında hangi tepki, gerçeklerle ilişkisi kesilmemiş ve demokratik bakımdan doğru bir tepki olurdu?

Şimdiye kadar dinlediklerimiz arasında en anlaşılabilir ve makul tepki verenlerden biri MHP lideri Bahçeli oldu.  İktidarın ve iktidar çevrelerinin tepkisi ise hem tutarlılıktan uzak, hem mantığı ve gerçekliği zorlayan türdendi.

Bu haber üzerinden Hande Fırat’ı ve Hürriyet’i darbecilikle veya arabozuculuk yapmakla suçlamanın herhangi bir mantıki veya olgusal zemini yok. Sadece manipüle edilen ve kaşınan kötü hatıralar ve geçmişin izlerini taşıyan sarsıcı duygular var.

Bu haberle ilgili olarak gazeteye yöneltilecek eleştirivar kuşkusuz. Hem kendilerinin zamanında darbe aparatı oldukları gerçeğini, hem de toplumdaki darbe belleğini hesaba katmayan, özensiz, aymaz ve/ya hassasiyetleri dikkate almayan bir manşet atmakla suçlanabilirler.

“Karargâh rahatsız” ifadesinin 28 Şubat darbesi yıldönümünde insanların tüylerinin diken diken edeceği ve öfkelendireceği, öngörülebilir bir sonuçtur. Darbe aparatı olmuş bir gazetenin bu konularda biraz mahcubiyet taşıması beklenirdi. Ancak, bu “utanmazlık” savcılık bir suç değil, kınama ve ayıplama ile karşılığı verilecek kötü bir gazeteciliktir.

İnsanlar bazen, belki sıklıkla, ileri sürdükleri savın mantıki ve rasyonel sonuçlarını izleyemiyorlar veya izlemek gibi bir dertleri yok.

Eğer iktidar çevrelerinden bazılarının ileri sürdüğü gibi Hande Fırat ve gazete bu manşeti bile isteye attıysa, amaç sadece “referandum öncesi AK Parti’nin işini kolaylaştırmak” olabilir.

Çünkü bugün, Hürriyet’in ne orduyu herhangi bir darbeye kışkırtacağı, ne de ordu içinden bir cuntanın Hürriyet’i böyle bir işbirliğinde kullanabileceği bir güç dengesi ve siyasi ortam mevcut. Darbe riski varsa eğer, buna niyet edenler çok gizli saklı hareket etmek isteyeceklerdir. Zira hükümete açıktan ayar veya muhtıra verilebildiği eski statüko çoktan çöktü.

Olayda üstü yaygarayla örtülen ve asıl sorunu oluşturan kısma gelelim.

Genelkurmay hangi hakla ve yetkiyle bir gazeteye beyanat veriyor? Hangi cüretle bir partiyi, ana muhalefet partisini hedef alıyor?

Hangi akla hizmet siyasetçilerin, örneğin milli savunma bakanı veya başbakanın konuşacağı konularda kendine vazife çıkarıyor?

Ve elbette iktidar, hangi akla hizmet basına siyasileri hedef alan bir beyanat veren genelkurmayı hizaya çekip bunun hesabını sormak yerine, bunu haberleştiren gazeteciye hesap soruyor? Üstüne genelkurmay başkanını yanına oturtarak “aramızı bozamazlar” türünden, sanki iki koalisyon ortağından bahsediliyormuş gibi bir yaklaşım sergilenebiliyor.

Vatandaşlar olarak bizim asıl muhatabımız elbette genelkurmay değil, hükümettir. Bu yüzden de, genelkurmayın gazetelere siyasi içerikli beyanat vermesinin hesabını bize vermesi gereken de iktidardır.

Bunu anlamakta gerçekten zorluk çekiyorum. Darbelerden bunca zarar görmüş, askeri vesayete karşı zorlu bir mücadeleden geçmiş ve daha 15 Temmuz gibi yakın geçmişte büyük bir darbe tehlikesi atlatmış bir toplumun üyesi olarak, anlamakta zorluk çekiyorum.

Neden bizim siyasetçilerimiz askeri ait olduğu konumda tutmakta başarısızlar?

Serbestiyet, 01.03.2017

Cumhurbaşkanı Erdoğan kendisine yönelik söz ve ifadeler konusunda hiç bir zaman, fazla toleranslı ve esnek olmadı. Başbakanlığı döneminde de, hakaret gerekçesiyle çeşitli karikatür, yazı ve sözler üzerinden pek çok dâvâ açtığını biliyoruz.

Cumhurbaşkanlığı döneminde de bu tutumunu sürdürüyor. Cumhurbaşkanına hakaretten açılan dâvâlar ve yapılan tutuklamalar sık sık gündeme geliyor. En son, bir piyanistin cumhurbaşkanına hakaretten tutuklandığı haberi düştü gündeme. Bu konuda baştan beri aşırı katı ve katılıkta tutarlı bir çizgi izliyor Erdoğan. Sanırım tek istisna veya esnemeyi, 15 Temmuz darbe girişimi sonrası kendisine yönelik hakaret dâvâlarından bir kereye mahsus vazgeçerek sergiledi.

Erdoğan, devlet iktidarına sahip olmadığı, yargı başta olmak üzere vesayet odaklarına karşı mücadele ettiği dönemde, yani görece zayıf olduğu dönemde bile dâvâ yöntemini kullanıyordu. O günlerde gündemde epey yer tutan vakalardan biri, Cumhuriyet çizeri Musa Kart’ın “Erdoğanlı kedi” karikatürünün Erdoğan tarafından dâvâ edilmesiydi. Ardından Penguen dergisi bunu protesto etmek için yine “Tayyipler âlemi” başlıklı bir kapakla çıkmıştı.

Her iki karikatür de, demokratik bir toplumda siyasetçilere yönelik eleştiri sınırları içinde görülmekte tereddüt gösterilmeyecek ölçülerdeydi. O dönemin güç ilişkileri sonucu olsa gerek, söz konusu karikatürlere açılan dâvâlar reddedilmişti.

Erdoğan gerçekten statükoyu ve hakim söylemi sarsıp zorlayan bir liderdi. Bu sarsıntıya ve meydan okumaya verilen tepkilere, Özal’ın yaptığı gibi yüksek bir tolerans gösterebilirdi; ancak bunu tercih etmedi.

O günlerde ve sonrasında Erdoğan’ın bu tavrını yanlış bulmakla birlikte, rejim oligarşisinin ideolojik-kültürel hegemonyası ile mücadele etmek için bir araç olarak bu dâvâları kullanmış olabileceğini bir süreliğine düşündüğümü hatırlıyorum.

Lâkin yavaş yavaş gücünü artırmasına, devlet iktidarına sahip olmasına ve büyük bir güce ulaşmasına rağmen, bu tavrında en ufak bir esneme olmadı. Üstüne, 10 Ağustos 2014 tarihinde cumhurbaşkanı seçilmesi ile birlikte “hakaret” temalı davalar artık TCK 299 ile “cumhurbaşkanına hakaret” gibi devlet güvencesi ve kutsallığı ile güçlendirilmiş oldu.

Değişen güç dengelerine ve siyasi iklime bağlı olarak, bu tür dâvâlarda zaman içinde artış gerçekleşti. Bekir Bozdağ’ın 2 Mart 2016 tarihinde Mecliste verdiği sayıya göre, cumhurbaşkanına hakaretten 1845 dâvâya Adalet Bakanlığı tarafından izin verilmişti (Adalet Bakanlığı artık bu istatistikleri açıklamadığı için, güncel ve net sayıları bilemiyoruz).

Cumhurbaşkanı olmadan önce Erdoğan’ın bu davranışını doğru bulanlar, şu argümanla savunma yapıyorlardı: Politikacı, genel başkan veya başbakan olması herkes tarafından hakaret edilebilir hale geldiği anlamına mı gelir? Nasıl her vatandaşın “hakaretten” dâvâ açma hakkı varsa Erdoğan’ın da var; o da bu hakkı her vatandaş gibi kullanıyor.

Bu savunmayı yapanların unuttuğu çok önemli bir nokta var. Hiçbir sıradan vatandaş, bir başbakanın — atanmış veya seçilmiş tüm üst düzey kamu makamlarını işgal edenler de dahil — sahip olduğu avantajlara, ayrıcalıklara, yetkilere ve güce sahip değildir.

Bir başbakan sıradan bir vatandaş değildir. Hiç bir sıradan vatandaş diğerlerinin hayatlarını etkileyecek kararlar alma gücü ve yetkisine sahip değildir. Bu kadar ayrıcalık, yetki ve güç karşılığında, sıradan bir insan için hakaret olabilecek bir sözün dahi başbakan için eleştiri kapsamında görülmesi gerekir. Karşılığında sahip olunanlar düşünüldüğünde, vatandaşlardan gelecek her türlü eleştiri ve ifadeye hoşgörü göstermek, bahse değer bir “bedel” bile sayılmaz.

Örneğin hiç bir sıradan vatandaş diğerlerinin zengin veya fakir olmasına yol açacak, istedikleri şeyleri yapmalarına engel olabilecek, kamusal kaynakları kendi tercihleri doğrultusunda kullanacak, insanların bugününü ve geleceğini belirleyecek, kamu makamlarına insanları atayacak veya azledecek, insanları hapse gönderecek veya özgür bırakacak, çocuklarının kaç yıl hangi müfredata göre okutacağını belirleyecek, kamu borçlarını affedecek, mülkleri kamulaştıracak veya yurtdışından bazı malların girişini sınırlayacak türden bir güce sahip değildir. Ancak kamu makamlarını işgal edenler, bu güce sahiptir.

Örneğin sıradan bir vatandaşa yöneltilen “hırsızlık” ithamı hakaret olarak kabul edilebilirken, kamu kaynaklarının kontrol veya kullanımına etki imkanları sebebiyle, kamu makamlarında oturanlar için pekâlâ bir eleştiri olabilir.

İfade hürriyeti, eşiniz eve geç geldiğinde yakınmanız veya komşunuzun gizli ilişkisinin dedikodusunu yapabilmeniz için gerekli bir değer değildir. En başta, iktidar sahiplerinin, kamu makamını işgal edenlerin karar ve eylemlerine karşı görüş ve kanaatlerinizi serbestçe açıklayabilmeniz içindir. Bu özgürlüğün sağladığı demokratik fayda o kadar yüksektir ki, bazı örneklerde hakarete varan sözlere de özgürlük tanınmasının maliyeti göz ardı edilebilir.

Bunca ayrıcalığa, yetkiye ve güce sahip olanın, sorumluluklar ve bedeller söz konusu olduğunda kendini sıradan bir vatandaş ile aynı düzlemde görmesi anlamlı değildir. Bu makamları dolduranların, kendilerini hedef alan farklı ve çok sayıda görüşlere maruz kalmaları olağandır. Çünkü çok sayıda insanın kaderine etki etmektedirler. Dolayısıyla bu konuda pek çok hoşnutsuzluğun ve tepkinin oluşması olağan olduğu gibi, bunların serbestçe dillendirilmesi de olağandır.

Üstelik, kullanılan tüm yetkilerin, sahip olunan ayrıcalıkların ve gücün kaynağının toplum olduğu kabul edilmektedir. Kamuoyunun ve halkın, kamu makamlarını denetleme ve şeffaflığa zorlama hakkını etkin ve sağlıklı şekilde kullanabilmesi, ifade hürriyetinin genişliğine ve güvence altında olmasına bağlıdır.

Demokratik bir toplumda ifade hürriyetinin sınırı genel olarak geniş olmalıdır; lâkin vatandaşların bu tür makamlarda oturanlara yönelik fikir, görüş ve kanaatlerini ifade edebilmeleri bakımından sınır çok çok daha geniş olmak zorundadır.

Kamu makamlarında oturanlara yönelik ifade hürriyetinin geniş tutulması, sadece sıradan insanların hayatlarını etkileyebildikleri ve demokrasi gereği toplum adına kullandıkları yetkilerin yine sıradan insanlar tarafından eleştirilip denetlenmesi gerektiği için değil, yerleşik iktidar imkânları sebebiyle de şarttır.

Bir cumhurbaşkanı veya başbakanın medya, emniyet, yargı ve idare üzerindeki nüfuzu ve gücü, sıradan bir insan ile karşılaştırılamaz. Bu makam sahipleri tarafından veya onlar adına açılan bir dâvâ, sıradan bir insanın açtığı veya sıradan bir insana açılan dâvâ ile kıyaslanamaz.

Tanınmış ve güçlü olanın, hele bunlar kamu üzerinden geliyorsa — bilhassa bizimki gibi kamuyu vatandaştan üstün gören idari-hukuki-ideolojik bir anlayışın bulunduğu, demokrasinin köklenip kurumsallaşamadığı sistemlerde — sıradan vatandaş karşısında sahip olduğu avantajlar açık olmalıdır.

Bütün bunlar bir yana, Erdoğan cumhurbaşkanı seçildikten sonra tavrını değiştirmediği gibi, cumhurbaşkanlığı için düzenlenen özel hakaret maddesinden de yararlanmaya başladı. Cumhurbaşkanına hakareti düzenleyen TCK 299, teorik olarak, parlamenter sistemde siyaseten tarafsız ve sembolik olması gereken bir devlet başkanı varsayılarak düzenlenmiş bir madde.

Buna karşın Erdoğan aktif ve yoğun bir siyasi erk kullanıyor, taraflı olduğunu açıkça beyan ediyor, bunu savunuyor. Kullandığı yoğun yürütme erkinin sonuçları olarak, çok sayıda, yerine göre hayli sert tepki ve eleştirinin hedefi haline gelmesi kaçınılmaz.

Böyle bir durumda, tarafsız cumhurbaşkanı için düzenlenmiş bir maddeden yararlanıyor olması ne demokratik bakımdan ne de hakkaniyet bakımından doğru. Üstelik referanduma götürülen başkanlık teklifinde, bu maddeyi kaldıran bir düzenleme uyum değişiklikleri arasında yer almıyor. Teklif kabul edilirse, başkan cumhurbaşkanlığına hakaret maddesinden yararlanmayı sürdürecek.

İlkesel olarak, her türlü kamu kurumuna, makamına ve kollektif yapılara yönelik hakaret ve aşağılama türünden suçları, demokratik bir sistem bakımından yanlış buluyorum. Bu tür suçlara ilişkin TCK’nın 299, 300 ve 301  maddeleri ile düzenlenen “Devletin Egemenlik Alâmetlerine ve Organlarının Saygınlığına Karşı Suçlar” başlıklı bölüm tümden kaldırılarak işe başlanmalıdır.

Zira bu türden suç tanımları, güç veya iktidar kimdeyse ve siyasi rüzgârlar ne yönden esiyorsa ona göre keyfi kullanıma açık. Bunlar, Demokles’in kılıcı gibi her dönemde farklı muhaliflerin tepesinde sallandırılmaya uygun düzenlemeler. Bir dönem insanlar TCK 301’den mahkeme kapılarına taşınıyordu; şimdi ise TCK 299’dan taşınıyorlar.  Adalet Bakanlığı izni “çözüm”ünün de işe yaramadığı görülmüş oldu. Bu yüzden bu tür maddeler tümden kaldırılmalıdır.

Hattâ cumhurbaşkanı, başbakan, bakanlar, milletvekilleri, belediye başkanları, genel müdürler veya genelkurmay başkanı türünden makamlara ilişkin olarak, sıradan/her bir vatandaşın hakkı olan şahsi hakaretten dâvâ (en azından ceza dâvâları) açabilmelerinin askıya alınması gerektiği fikrini bile tartışmaya açmamız gerektiğini düşünüyorum.

Serbestiyet, 27.02.2017

Türkiye ile Avrupa arasında iplerin gerildiği günlerden geçiyoruz yine. Bu kez krizin nedeni AKP’li milletvekillerinin ve bakanların Avrupa ülkelerinde toplantı yapmalarının engellenmesi. Kıvılcım, Almanya’da çakıldı. AKP’nin “evet” kampanyası çerçevesinde düzenleyeceği toplantılar -absürd gerekçeler öne sürülerek- art arda iptal edildi. Almanya’nın federal makamları, kararların yerel otoritelerce alındığını ve kendilerinin bir dahli olmadığını belirtti. Ancak kararlı ve organize bir şekilde alınan kararlarda federal bir aklın olduğu apaçıktı.

Türkiye, buna çok sert bir tepki gösterdi. Almanya’nın damarına basıldı ve yönetim “Nazi” zihniyetini taşımakla suçlandı. Almanya, bu ağır ithamın kabul edilemez olduğunu bildirdi. Kriz, tüm Avrupa’ya sıçradı. Bazı Avrupalı siyasetçiler, Türkiyeli siyasetçilerin Avrupa’da propaganda faaliyetleri yapmalarının toptan olarak yasaklanmasını önerdi. Böylece Avrupa ülkeleri tek tek bu sorunla uğraşmaktan kurtarılmış olacaktı.

Adım adım tırmanan gerginlik tepe noktasına Hollanda’da çıktı. Hollanda, Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu’nun -ülkeye girişini önlemek için- uçuş iznini iptal etti. Karayolu ile Almanya’dan Hollanda’ya geçen Aile ve Sosyal Politikalar Bakanı Fatma Betül Sayan Kaya’nın, Rotterdam’daki Türkiye Konsolosluğu’na girmesine izin vermedi. Bakan Kaya eskort eşliğinde Almanya’ya dönmek zorunda kaldı. Olayı protesto eden göstericilere Hollanda polisi şiddetli bir müdahalede bulundu, yaralananlar oldu.

“Nazi kalıntısı”      

Hollanda’ya mukabelenin dozu da yüksek oldu. Dışişleri, Hollanda’ya aynı şekilde muamele edileceğini belirtti ve Ankara Büyükelçisi’nin bir süre görev yerine dönmemesini istedi. Cumhurbaşkanı Erdoğan, Avrupa’da ırkçılığın hortladığını söyledi, Hollanda için “Nazi kalıntısı” tabirini kullandı ve 16 Nisan’dan sonra Hollanda’ya karşı yaptırımlara gidileceğini belirtti. Buna karşılık Hollanda, Nazi benzetmesinden duyduğu rahatsızlığı “Türkiye, çizmeyi aştı” ifadesiyle dışa vurdu. Bütün bunlar olurken bir yasak da İsveç’ten geldi: AKP Genel Başkan Yardımcısı Mehdi Eker’in programı da yasaklardan nasibini aldı.

Hemen belirtmek lazım, Avrupa ülkelerinin yaptıklarının ne diplomaside ne hukukta ne de demokraside yeri var. Tasarrufları baştan aşağıya yanlış, tavırlarının ve gerekçelerinin iler tutar bir tarafı yok. Siyasi aktörlerin katılacağı barışçıl toplantıların yasaklanması, o her zaman çok sözü edilen Avrupa değerlerine tümüyle aykırı. Avrupa, başkalarına karşı üstünlüğünü temellendirmek ve onları tedip etmek için başvurduğu prensiplerin kendi eliyle altını oyduğu günleri yaşıyor.

“Türkiye’deki siyasi gerginliklerin ülkemize taşınmasını istemiyoruz” yollu mazeretler, hiçbir anlam taşımıyor. Toplantı yasağını meşrulaştırmak için piyasaya sürülen bu gerekçenin her tarafından tutarsızlık akıyor. Zira birçok Avrupa ülkesinde “Evet” taraftarlarının önüne bariyer konulurken “Hayır” savunucularının rahatça toplantı yaptıkları biliniyor. Avrupa, bir tarafa bütün kapıları açıp diğer tarafa bütün kapıları kapatıyor. Böylelikle Türkiye’deki halk oylaması öncesinde “evet” karşıtı ve “hayır” taraftarı bir pozisyon alıyor.

Yani Avrupa, 16 Nisan’daki referanduma dışarıdan bir müdahalede bulunuyor. Söz konusu müdahalenin muradına ters sonuçlar üreteceği ise muhakkak. Çünkü bu tür davranışlar, 15 Temmuz’dan sonra yükselen Batı karşıtlığını tahkim ediyor. Batı’ya karşı savunma refleksi arttıkça özellikle muhafazakâr ve mütedeyyin kesimlerde, içeride rahatsız olunan konular daha fazla ve daha kolay tolere ediliyor. Batı’ya karşı birlik olmak ve Batı’nın konumuna karşıt bir noktada durmak başlı başına bir siyasi değer kazanıyor.

Aşırı sağın önlenemeyen yükselişi

İşin bir de Avrupa’nın kendi gündemiyle irtibatlı bir tarafı var ve herhalde bu taraf krizin derinleşmesinin asıl nedeni. Avrupa’da bu yıl arka arkaya seçimler yapılacak: 15 Mart’ta Hollanda’da, Nisan’da Fransa’da ve Eylül’de Almanya’da halk sandıklara gidecek. Gerek bir önceki seçimlerin neticeleri ve gerek yeni seçimler için yapılan araştırmalar aşırı sağın yükselişte olduğunu gösteriyor.

Aşırı sağın üzerinde siyaset yaptığı başlıca iki kulvar var: Mülteci karşıtlığı ve Müslüman karşıtlığı. Mesela Hollanda’daki kamuoyu yoklamalarında önde görünen Özgürlükler Partisi’nin lideri Gert Wilders’in seçimlerdeki en büyük vaadini “Müslüman sayısını sınırlı tutmak” oluşturuyor. Wilders; Kuran’ı yasaklayacağını, mülteci barınma merkezlerini kapatacağını, camilere kilit vuracağını söylüyor. Almanya’da da Eylül’deki parlamento seçimleri öncesinde iktidardaki Merkel’in Hıristiyan Demokrat Partisi’nin gerilerken, ırkçı Almanya için Alternatif Partisi’nin ilerlediğine dair işaretler yaygınlaşıyor.

Aşırı sağın büyümesi karşısında merkez partilerin tutabileceği iki yol var: Birincisi, aşırı sağın argümanlarına karşıt bir söylem geliştirmek. İkincisi ise bu argümanlara teslim olmak. Görünen o ki merkezi oluşturan siyasetçiler birinci yolu çok riskli olarak görüyorlar ve bu nedenle ikinci yolu tercih ediyorlar. Aşırı sağın önünü kesmek adına onların kullandığı dile başvuruyorlar. Bunun için hem mülteci hem de Müslümanları sembolize ettiğini düşündükleri Türkiye karşıtlığını öne çıkarıyorlar.

“Türkiye, bizden uzak dur. Seni burada istemiyoruz”

Wilders kısa bir süre önce yayınlanan bir videosunda aynen şunları söylüyordu:

“Bugün Türklere bir mesajım var: Hükümetiniz sizin bir gün Avrupa Birliği üyesi olacağınıza inanmanızı sağlayarak sizi kandırıyor. Bunu unutun. Siz Avrupalı değilsiniz. Ve hiçbir zaman olmayacaksınız. Türkiye gibi bir İslam devleti Avrupa’nın bir parçası olamaz.

Avrupa’nın savunduğu tüm değerler -özgürlük, demokrasi, insan hakları- İslam ile uyumsuzdur. Türklerin vizesiz şekilde Avrupa’ya seyahat etmelerini de istemiyoruz. Halk bunu kabul eden Avrupa hükümetlerine oy vermeyerek görevden uzaklaştıracaktır.

Türkiye, tehlikeli bir İslamcı olup İslam’ın bayrağını taşıyan Erdoğan için oy kullanmış bulunmaktadır. Daha fazla İslam istemiyoruz, İslam’ın azalmasını istiyoruz. Bu nedenle Türkiye, bizden uzak dur. Seni burada istemiyoruz.”

Popülizme rehin düşen siyaset

Bugün Avrupa’da yaşananlar Wilders’in zaferine işaret ediyor. Siyaset popülizme rehin kılındığında kazançlı çıkan aşırı sağ oluyor. Zira o yönde atılmış her adım, aşırı sağ tarafından kendi siyasetlerinin doğrulanması olarak takdim ediliyor. İktidarını korumak için aşırı sağa çaktığı her selamın merkezdeki siyasetçilere ne kazandırdığı sorgulanabilir ama bunun aşırı sağın hanesine başarı olarak kaydedildiği kesin.

Bitirirken Türkiye’nin tavrına ilişkin bir kanaatini paylaşayım: Cumhurbaşkanı ve hükümet yetkililerinin yaptığı “Nazi” benzetmesi yanlış. Her demokrasi ihlaline “faşizm” ya da “nazizm” denilemez, dahası denilmemelidir. Keza reel güç ile söylem arasındaki mesafenin açılmasının da memlekete bir faydasının dokunmadığı açıktır. Bunları eleştirmek gerekir.

Bununla birlikte, bazı kesimlerin yaptığı gibi, Türkiye’deki yapısal veya arızi demokrasi sorunlarını öne çıkarıp Almanya ve Hollanda’nın yaptığına meşruluk kazandırmaya çalışmaktan uzak durulmalıdır. İktidara muhalefeti ülkeye muhalefete dönüştürmek olacak iş değildir. Bu bağlamda CHP’nin bütün Avrupa programlarını iptal etmesi yerindedir.

Serbestiyet, 13.03.2017

16 Nisan’daki halk oylaması hakkındaki yazılarıma başlarken kendime bir yol haritası çizmiştim. Önce “evet” ve hayır” taraflarının güçlü ve zayıf yönleri üzerinde duracaktım. Ardından da halkın önüne götürülen teklifin içeriğini değerlendirecektim. “Evet” cephesi ile başladım. Ancak araya başka konular ve başka yazılar girdi. Mevzu dağıldı. Kısa bir toparlama yapmanın zamanıdır.

Evet’in üç büyük avantajı olduğunu belirtmiştim:

* İstikrar ve güvenlik ihtiyacının azamileştiği bir atmosferin varlığı ve evet kampanyasının bu ihtiyacın taşıyıcılığını üstlenmesi.

* AKP’nin geniş bir toplumsal tabanının bulunması ve bu tabanın önemli bir bölümünün kendi kaderi ile partinin kaderini bağdaştıran bir bağlılık taşıması.

* Her kesimde 1982 Anayasasına dair bir rahatsızlığın olması ve bu darbe anayasasını değiştirme isteğinin varlığı.

Buna mukabil evet’in önemli handikapları da vardı:

* Teklifin salt hükümet değişikliğini esas alıp herhangi bir hak ve hürriyeti kapsamaması .

* Halkın bir kesiminde Erdoğan ve AKP’nin değişikliği halk için değil kendileri için istediği düşüncesinin yaygınlığı.

* “Tek adam” iddiasının ciddiyeti ve bunun farklı toplumsal gruplarda ürettiği endişe.

* 15 yıldır tek başına iktidar olmanın yarattığı statüko.

* OHAL ve KHK düzeni ile sebep olunan mağduriyetler.

Kestirmeden gidilerek evet’in avantajlarının hayır için dezavantaj, evet’in dezavantajlarının de hayır için avantaj oluşturduğu hükmüne varılabilir. Bununla birlikte, hayır kampanyası için söylenebilecek bir iki husus daha var. Hayır için üç önemli olanaktan bahsedilebilir.

“Endişeye mahal yok” 

Birincisi, referandumda hayır çıkması halinde bunun iktidar yapısında otomatik bir değişikliğe yol açmayacak olmasıdır. Cumhurbaşkanı da hükümet de makamlarını koruyacaklar. Nitekim Kılıçdaroğlu da son dönemlerde bu noktayı daha çok vurguluyor. 2019’a kadar Erdoğan’ın cumhurbaşkanı, Yıldırım’ın başbakan olarak görev yapacağını; Meclisin de yasa çıkarmaya devam edeceğini belirtiyor.

Yani hayır çıkması durumunda endişe edilecek bir hal olmadığını söylüyor. Böylelikle, kararsız olan dindar-muhafazakâr seçmenlerin endişelerini izale etmeye ve onların istikrar korkusunun baskısı altında kalmadan oy kullanmalarını sağlamaya çalışıyor.

İkincisi — şimdiye kadar — CHP’nin eski yöntemlerine ve söylemlerine itibar etmeyen bir hayır kampanyasının yürütülmesidir. Bu yolda ilk adım CHP’nin AnayasaMahkemesi’ne gitmemesiyle atıldı. Bununla, evet taraftarlarından gelecek “Bakın halktan korkuyorlar, kurtuluşu mahkeme kapılarında arıyorlar” yollu propagandanın önü kesildi. Kılıçdaroğlu, başörtüsü nedeniyle otobüste saldırıya maruz kalan genç kızı evinde ziyaret etti, Erbakan için yapılan anma törenine katıldı. AKP’li vekillerin ve bakanların toplantılarını iptal eden Almanya’ya sert çıktı. Müzmin bir AKP karşıtlığı yapmadı; demokrasi ve özgürlüğün ilkeleri üzerinden Almanya’ya çattı. Hattâ Baykal bir tepki nişanesi olarak Almanya programını iptal etti.

Hayır’ın sürükleyicisi olan CHP’nin dili de adamakıllı bir değişime uğradı. Kampanyanın başlangıcında evet taraftarları için ağır ithamlar içeren dil zaman içinde yumuşadı. İster evet ister hayır versin herkesin tercihinin meşru olduğunun altı çizildi. Seçmene üstten bakmaktan, geniş dindar-muhafazakârtabana karşı memleketin sahibi edalarından uzaklaşıldı. Agresif bir tavırdan ve insanlara rahatsızlık verecek ifadelerden kaçınıldı. Bugün CHP yöneticilerinden başörtüsü karşıtı lâflar işitilmiyor;  “laiklik elden gidiyor” tiratları duyulmuyor. 16 Nisan’da ortaya çıkacak tablodan bağımsız olarak bu değişimin olması mühimdir. Zira dilin normalleşmesi siyasetin de normalleşmesine katkı sunar.

Evet kararsızları 

Hayır’cılara özgü olanakların üçüncüsü, evet’teki kararsızların hayır’dakilere nazaran daha geniş olmasıdır. Hayır blokunu oluşturan CHP ve HDP’de taban anayasa değişikliğine karşı bloke olmuş halde. Dolayısıyla bu iki partide risk asgari düzeyde. Ancak AKP ve MHP’de işler biraz daha karışık.

ANAR’ın genel müdürü İbrahim Uslu, Ocak ayında yaptıkları bir araştırmada AKP seçmeninin yüzde 65’inin partileri ile aynı tercihi paylaştığını, ancak yüzde 35’inin henüz “evet” demediğini belirtiyor. Elbette bu manzara, AKP seçmeninin yüzde 35’inin “hayır” diyeceği ya da kararsız kalacağı anlamına gelmiyor. Vakit daraldıkça kararsız sayısında iniş olacak ve seçmen nihai bir karar verecek. Ancak söz konusu rakamlar, AKP’nin öncelikle kendi seçmenini ikna etmesi gereğini ortaya çıkarıyor.

MHP’de ise risk daha da büyük.  Uslu’ya göre, MHP seçmeninin yüzde 50’si “hayır”da, yüzde 20’si ise “evet”de karar kılmış durumda. Bundan böyle bu seçmenin fikrini değiştirmek çok zor olacak. Geriye kalan yüzde 30 ise kararsız görünüyor. Lakin AKP ve MHP kararsızları arasında bir farka da dikkat edilmeli: AKP’li kararsızlar “evet”e meyyal iken, MHP’li kararsızlar ise “hayır”a yakın duruyor.

Peki, MHP’de taban ile tavan neden bu denli ayrıştı? Bunun nedeninin anayasa değişikliğinden ziyade parti içinde bir süreden beri devam eden rahatsızlık olduğunu söylemek mümkün. Parti tabanında bir çatlak var. Partinin üst yönetimi beğenilmiyor ve tabanın şikâyetçi olduğu konuların sayısı artıyor. Parti yönetimi, tabanın rahatsızlık duyduğu alanlarda herhangi bir iyileştirme ya da düzeltmeye gitmedi. Bu da Bahçeli’nin etkileyebileceği insanların sayısını azaltıyor.

Bitpazarına nur yağmaz

Evet’in bu sıkıntılarına karşın Hayır’ın da hayati bir eksiği var: Geleceğe dair bir öneri ortaya koyamamak. Anayasa değişikliğindeki yanlışlıkları ve eksiklikleri gözler önüne sermek önemli, ancak yeterli değil. Bunun yerine konabilecek bir teklifte bulunmak gerek. Alternatif getirmeden yalnızca karşı çıkmak, kararsızları etkilemede menfi bir rol oynar.

Şahsi gözlemlerime göre, AKP ve MHP tarafından getirilen öneriyi beğenmeyen ama mevcut sistemden de hoşnut olmayan bir kitle var. Ve hiç de azımsanmayacak bir kitle bu. Bu bağlamda, hayır kampanyasını organize edenler başarılı olabilmek için iki noktayı akılda tutmalı.

Bir, eskiye dönülemez. 2007 öncesine gidilemez. Halktan elde ettiği bir haktan –cumhurbaşkanını doğrudan belirleme hakkından — vazgeçmesi istenemez. Dolayısıyla klasik parlamenter rejime düzülecek methiyelerden hayır namına müspet bir sonuç çıkmaz. Ve iki, zaten sorun yaratan bir sistemi savunmakla sınırlı bir hayır ile, mütereddit olanların gönlü fethedilemez. Eğer insanların getirilen öneriyi reddetmelerini istiyorsanız, onlara hayır demeleri için iyi bir neden sunmalısınız.

Ezcümle, “hayır” bir gelecek tasavvuru üretmeli. Bu da eskiye dayanılarak yapılamaz. Çünkü eskiye rağbet olmaz, bitpazarına da nur yağmaz.

Serbestiyet, 11.03.2017