Geçen haftaki yazıma gelen eleştiri ve yorumlar nedeniyle birkaç noktaya dikkat çekmek istiyorum.

Türkiye 15 Temmuz’da nerede başlayıp nerede bittiği anlaşılamayan, sınırları çok muğlak, iç içe geçmiş ve devletin kılcal damarlarına kadar sızmış bir yapı ile ilk kez karşılaştı.

***

“Hizmet hareketi” adı altında 80’li yıllardan beri farklı sebeplerle halktan ve farklı siyasi yapılardan aldığı destekle büyüyen bu yapının o kadar çok katmanı var ki doğal olarak mağdurları da o denli fazla.

Bu nedenle hem 15 Temmuz’un hakkını vermek hem de bu yapı ile hesaplaşmak sanıldığı kadar kolay değil ve adalet için kılı kırk yarmak gerekiyor.

Bugünden geriye doğru bakıldığında ancak gerçek amacının ne olduğu yeterince anlaşılabilen 17-25 Aralık operasyonları ve MİT TIR’ları olayı gibi eylemleri samimiyetle doğru olduğunu düşündükleri için “o gün” destekleyen sıradan mensuplarını hukuken suçlu saymak hatta o süreçte hükümetin tepkisine rağmen “cemaatle” bağlarını devam ettirmeleri de suçlu sayılmak için yeterli değil. Bu olsa olsa büyük bir basiret bağlanması sayılabilir. Bunların bu desteği yukarıda yapılan alçakça planları bildikleri ve destekledikleri anlamına gelmez. Nitekim o günlerde bu operasyonlar FETÖ’cü olmayan muhalif çevrelerde ve Ak Parti içinde de bir kesim tarafından kendisine destek bulmuştu.

Tabii ki bu kaydım sınav hırsızlığına bulaşan, bundan nemalanan, devletin kendisine verdiği yetkiyi örgütün açık-gizli emelleri için kullanıp, Türkiye’yi ateşe atanları kapsamıyor.

Bu nedenle daha önce de defaatle yazdığım gibi suç tanımı ve suç kabul edilecek eylemlerin açık ve net, tartışılmayacak bir şekilde yapılması gerekiyor.

Bylock konusuna dönersek, kanaatimce bir takım programları telefonuna indirmek, kanalları-siteleri izlemek, takip etmek, abone olmak vb. eylemler suçlanmak için yeterli olamaz, olsa olsa bu bize kişilerin ilgi ve sempatilerinin hangi yönde olduğunu gösterebilir. Eğer Bylock kullanmayı tek başına suç kabul edersek Facebook ve Twitterdaki çeşitli grupları vb. de suç kapsamına sokabiliriz. Daha da ileri giderek çatısına ikinci bir çanak takıp yasaklı kanalları izlemek, internetten yasaklı sitelere girebilmek için DNS ve IP adresleri ile oynamak da suçlu ilan edilmek için yeterli sayılabilir.

Geçen haftaki yazımdan kastım dışında “Bylock bulundurmanın tek başına suçlu sayılmak için yeterli gördüğüm” algısı oluştu. Yukarıda açıklamaya çalıştığım gibi Bylock bize ancak cemaatin yayılış haritasını verebilir, suçlu sayısını değil.

Bu nedenle FETÖ ile ve diğer terör örgütleri ile mücadele ediyoruz derken terörün saflarını sıkılaştırmamak için çok dikkatli hareket edilmelidir.

FETÖ ile mücadelenin darbeden çok önce başladığı, bu süreçte Cumhurbaşkanının tüm kararlılığına rağmen büyük oranda yalnız bırakıldığı ve bugün bile gerekli desteği -daha doğrusu gerçek ve doğru anlamda- alamadığı düşünülürse ne demek istediğim daha iyi anlaşılır.

Bazı çevreler devlet içindeki konumlarını kullanarak -bunun içinde kripto FETÖ’cüler ve farklı dini-la dini çeteler de var- hem FETÖ operasyonlarını kasıtlı bir şekilde bulandırmak ve toplumsal meşruiyetini zedelemekte hem de en alttaki geniş ve olan biteni anlamakta zorlanan, hatta samimiyetle ilk günden darbe girişimine karşı çıkan cemaat mensuplarını ve kendilerine muhalif ve rakip gördükleri kesimleri de işin içine katarak cezalandırılmak için ortamı kullanmaktadırlar.

***

Bu nedenle Ak Parti’nin iktidar sahibi olması hasebiyle, adli mercilerin de hukukun kendilerine verdiği yetki ile bu tür hareketlere ne olursa olsun izin vermemesi, bu tür sulandırma gayretinde olanları ayıklaması gerekiyor.

Geçmişten ders çıkarırsak; Hz. Ömer’in oğlu babasının emri hilafına katilini kısas etmek yerine öfke ile katilin ailesini katlettiği gün yeni Halife ve pek çok sahabenin bu suçu “Hz. Ömer’in oğlu olduğu için” affetmesi gelecek yeni fitnelerin kapısını sonuna kadar açmışsa bizlerinde yeni fitne kapılarının açılmasına engel olmaya çalışmak için gayret göstermesi boynumuzun birer borcu olmalıdır.

Karar, 18.08.2017

Siyaseti tanımlamak zor bir iş; en muteber otoriteler arasında bile bu kavram hakkında bir mutabakat yok. Öne çıkarılan hususun farklı olmasına bağlı olarak, çok sayıda siyaset tanımı yapmak mümkün. Bununla birlikte siyasetin alanını belirlemeye dönük bir çabada başlıca iki noktaya işaret edilebilir.

Birincisi, vasıf ve kimliklerimiz birbirinden farklı olsa da bir arada yaşamak mecburiyetindeyiz. Birlikte yaşamak ise birçok probleme kaynaklık ediyor. Siyaset, yaşamın idamesi için bu sorunların çözülmesi ve insanların hayatlarının düzenlenmesi amacıyla gerçekleştirilen faaliyetleri  — yani genel kuralların konmasını, korunmasını ve gerektiğinde değiştirilmesini — ifade eder.

İkincisi, sorunların bir hal yoluna konulması gerektiğinde bir mutabakat olsa da, nasılçözülmesi gerektiği noktasında bir mutabakatın bulunmamasıdır. Herkes sorunları çözülmesini ister ama iş çözümün ne ve nerede olduğuna gelince fikirler farklılaşır. Herkesin bir çözüm tahayyülü vardır; kendi düşüncesinin diğerlerinkinden daha iyi olduğunu savunur ve onlarla yarış içine girer. Siyaset, rekabet halindeki bu fikirlerin çatışma ve uzlaşmalarını anlatır. Siyasetin doğası hem kıyasıya mücadeleyi hem de işbirliğini içerir.

“Dâvâ adamı”

Bu bağlamda siyaset insani varoluşumuzun zorunlu bir parçası. Çünkü ne yalnız yaşayabiliriz, ne güllük gülistanlık, her türlü tasadan azade bir hayat sürebiliriz, ne de tek bir yol üzerinde hemfikir olabiliriz. Birlikte yaşayacağız, sorunlarla cebelleşeceğiz ve farklı düşünceleri savunacağız. Her zaman böyle olacak, dolayısıyla siyaset de varlığını daima koruyacak. Siyasetin olmadığı bir hayat ancak — o da belki — cennette mümkün olabilir.

Ne ki, Türkiye’de siyasete olması gerekenden daha büyük bir anlam atfediliyor. Siyasetin toplumsal ve gündelik dertlerimize alternatif çareler bulmak için yapılan bir faaliyet olarak nitelenmesi siyasetçilerimize yetmiyor. Onlar bir “dâvâ” ile ilişkilendirip siyasete mistik bir boyut katıyor. “Bu bizim dâvâmız… O bir dâvâ adamı… Dâvâmız için ne gerekiyorsa yaparız” gibi lâfları ağızlarından düşürmüyorlar. Siyasetin “sosyal kuralları koyma, koruma ve değiştirme faaliyeti” biçimindeki yalın tarifi onları kesmiyor. Onlar siyaset derken, çoğu kez, Gürbüz Özatınlı’nın deyimiyle “bizim en derinde yatan varoluşsal sorunlarımıza ‘büyük ideal’ üzerinden vaat edilen çareleri” kastediyorlar. (“Dâvâ Söylemi”,Karar, 04.06.2016, http://www.karar.com/yazarlar/gurbuz-ozaltinli/dava-soylemi-1251)

Siyasetin dâvâ mistisizmine dayanılarak yapılması yeni bir olay değil. Şükrü Hanioğlu, “kolektif hafızanın hatırlayabildiği dönemlerden beri mega toplumsal projelerin ‘siyaset’ olarak kavramsallaştırıldığı”nın altını çiziyor. 18. asrın sonundan günümüze gelinceye değin siyaset, toplumda topyekûn bir dönüşümü hedefleyen mega projeler geliştirmek ve tatbik etmek olarak telakki edilmiştir (Sabah, 22 Ocak 2017, http://www.sabah.com.tr/yazarlar/hanioglu/2017/01/22/butun-kotuluklerin-anasi-ne)

Toplum mühendisliği

Siyasete bir “toplumsal mühendislik” anlamı yükleyen bu bakışın başlıca iki özelliği vardır. Birincisi, toplumla tek yönlü bir ilişki kurar.  Birileri halk için doğru ve iyinin ne olduğunu bildiğini varsayar; siyasetin gayesi bu doğru ve iyiyi hâkim kılmaktır. İnsanlar yeterli bilinç seviyesine sahip olmadıkları ve/ya yanlış yönlendirildikleri için bunun farkında olmayabilirler. Siyasetçinin vazifesi — halk karşı çıksa da — bu doğru ve iyiyi hayata geçirmektir. Zira bu yapıldığında, kendisi için iyinin ve doğrunun ne olduğunu bilmeyenler de dâhil olmak üzere, herkes için en faydalı netice elde edilmiş olacaktır.

Kitlelere tepeden bakan siyasetin ikinci özelliği ise, Hanioğlu’nun ifadesiyle, “siyasal hareketlerin çoğulculuk ve temsili bir ‘amaç’ olarak görmemeleri, onlara mega projelerin önündeki engel ya da onları uygulamak için yararlanılabilecek ‘araçlar’ biçiminde yaklaşmalarıdır.”

Çoğulculuğun kılıcı genellikle muhalefette iken çekilir, ama iktidara yerleşildiğinde çoğulculuk tehlikeli bir hal alır ve içi boşaltır. Temsil, salt seçimlerle sınırlı tutulur. Aynı şekilde, hukuk devleti ve demokrasi de, ulaşılması gereken bir menzil olarak görülmez; bunlara “dâvâ”ya hizmet ettikleri oranda araçsal bir değer biçilir.

Rehbere itaat

Bu iki özellik — kaçınılmaz olarak — başka iki problemi de beraberinde getirir. İlki, tek yönlü ilişkinin, halkın talepleri alma ve onlara cevap üretebilme yeteneğini köreltmesidir. Siyasetçi en iyiyi bildiğine göre, başkalarının sesine kulak kabartmaya ihtiyaç duymaz. Bu da toplumla sürekli bir ilişki kurmasına ve ilişkileri güncellemesine mani olur.

Bir “dâvâ” adına siyaset yüce bir kata konduğunda, sıradan insanlardan her müşkülata ses çıkarmadan katlanmaları istenir. Ortada “kutlu bir dâvâ” varsa, neferlerine düşen, her ıstırabı sineye çekmeleridir. Zira her şey o büyük gün içindir. Dâvâ hedefine vardığında, yani o büyük gün geldiğinde, çileler unutulacak, acının yerine mutluluk alacaktır. O nedenle dâvânın rehberlerine itaat etmek gerekir.

İkincisi ise, çoğulculuğu, hukuku, temsili ve demokrasiyi araçsallaştırmanın, taraflar arasında uzlaşma olanaklarını törpülemesidir. Desteğini aldığı grupların taleplerini karşılarken diğer gruplara kör olmak, iktidar olanaklarını belli kesimler için seferber ederken diğer kesimlerin isteklerini ertelemek veya karşılamamak için bin dereden su getirmek, tansiyonun yüksekte seyretmesine neden olur. Diyalog, müzakere ve uzlaşma kanalları kapanır, kutuplaşma artar ve siyaset sürekli bir çatışma alanına dönüşür.

Gerek kafadaki bir hedef doğrultusunda halkı bir kalıba dökmenin, gerekse değerleri araçsallaştırarak çatışmayı körüklemenin varacağı yer ise, otoriterliktir. Zamanın ruhuna ve iç-dış şartlara bağlı olarak otoriterin kimliği ve rengi değişim gösterebilir. Lâkin siyaset bu minval üzerinden yürüdüğü müddetçe, bir uçtan diğerine savrulsa da,  otoriterlik kültürü kendisini yeniden üretir ve sürdürür.

“Tanrı Lider”

Özaltınlı, sözü geçen yazısında “büyülü dâvâ söylemi”nin birçok “yan etki”sinin olduğunu belirtiyordu. Gerçekten de, bir “dâvâ” ne kadar çok abartılırsa sıradan beklentileri o kadar çok geriye iter ve varlığı eleştirilemez bir heyecanı kışkırtır. Dâvâ, kendisinin dışında kalanları değersizleştirir ve bir adım ötesinde düşmanlaştırır. Sağduyuyu köreltir. Kitlesel tapınmanın kapısını açar. Lideri bir siyasetçi olmaktan çıkarır ve onu Tanrılaştırır.

Son zamanlarda bu dâvâ söylemi doruklara tırmanmış vaziyette. Bu hamaset beni boğuyor. Çünkü sorgusuz sualsiz tabi olmayı ve bütün benliğiyle adanmayı çağrıştırıyor. Eleştirilere kulağı kapatmayı ve muterizlere “hain” muamelesi yapmayı imliyor. Siyaseti makul çerçevesinden çıkarıp ona ulvi bir mânâ yüklüyor. Gözlerin dikildiği kutsal amaç veya dâvâ için her aracın kullanılmasını mubah görüyor.

O nedenle “dâvâ” lafı kulağıma çalındığında çok sıkılıyorum. “Aman, dava benden uzak olsun” diyor ve söze “dâvâ” ile girilen ortamlardan kaçmaya gayret ediyorum.

Size de tavsiye ederim.

Serbestiyet, 19.08.2017

Büyükada’da yapılan “insan hakları kuruluşları” toplantısından birkaç gün sonra sosyal medyaya düştüğüm bir notta, medyaya yansıyan bilgilerden bir suç çıkartmanın zor olduğuna işaret etmiştim. Ayrıca, 15 Temmuz darbesi esnasında şaibeli bir toplantının yapıldığı bu adada, darbenin yıldönümüne yakın bir tarihte böyle bir toplantının yapılmasının da yapan kişi ve kuruluşlar açısından basiretsiz bir davranış olduğunu belirmiştim.

Bu notu ihtiyatla düşmek zorundaydım, zira ortada hem iddialara hem de iddiaların dayandırıldığı delillere dair yeterli bilgi yoktu. Tüm tedbirliliğime rağmen iki taraflı eleştirilere maruz kalmaktan kurtulamadım. Bir taraf ortada hiçbir şey olmadığını, diğer taraf ise ortada bir ihanet toplantısı olduğunu söyleyerek beni eleştirdi; “gerçeği” görmezden geldiğimi öne sürdü.

İnsan hakları derneklerini her zaman önemsedim. Bu işe gönüllü soyunan insanları da daima takdir ettim. Bu yüzden, insan hakları kuruluşlarının daha korunaklı bir statüye sahip olması gerektiğini düşünüyorum.

Gelgelelim, her şeyin rayından saptırılabildiği bir dünyada ve daha bir yıl önce rastlanabilecek en korkunç darbe teşebbüslerinden birine sahne olmuş, yaralı bilinç sahibi bir ülkede, yorumlarda her zaman dikkatli olmak gerektiği kanaatindeyim. Sempatilere ve önyargılara dayanan yorumların yanlış ve yanıltıcı olabileceğini çok sayıda tecrübeyle gördüm, öğrendim.

Büyükada toplantısı hakkında medyaya yansıyan bilgiler hâlâ sınırlı. Somut bilgilerden ziyade lehte ve aleyhte yorumlar ortada dolaşıyor. Bazıları toplantının tamamen masum olduğunu, ortada hukukî anlamda da manevî anlamda da bir problem bulunmadığını söylüyor. Diğer bazıları ise toplantının bir casuslar toplantısı olduğunu, Gezi benzeri kalkışmalar planlamak için yapıldığını, bu yüzden de suç teşkil ettiğini iddia ediyor.

Büyükada toplantısı bazı bakımlardan tipik bir insan hakları toplantısına benzemiyor. Konuşmalar bu tür toplantıların olağan çerçevesinin epeyce dışına çıkmış görünüyor. Nitekim bu durum kendisini rahatsız etmiş olmalı ki çevirmenlerden biri ihbarda bulunmuş. İstanbul polisi de bunun üzerine toplantıyı basmış ve katılanları gözaltına almış. Sonrası malum.

Tüm iddialara rağmen, yine basına yansıyan bilgilere dayanarak söylemek gerekirse, ortada bir suç varmış gibi görünmüyor. Toplantı konuşma ve tartışmaların yapıldığı bir ortam. İçeriği ve niyeti ne olursa olsun konuşmalardan bir suç çıkartmamamız lazım; suç ancak eyleme geçmekle olur. Ortada bir eylem olmadığına göre suç da yok denebilir.

Yargı makamları dâvâ hazırlıklarında sabırlı olmalı ve iyi hazırlık yapmalı. Ortada yeterli delil yokken insanları tutuklamak ve haklarında dâvâ açmak, niyet iyi bile olsa yanlış ve zararlı. Üstelik bu toplantıya katılan bazılarının başka ülkelerin vatandaşı olduğu düşünülürse, ortaya kolayca uluslararası bir problem çıkabilir. Çıktı da.

Türkiye toplantıya katılan yabancıların tavır ve konuşmalarından rahatsızsa, ilgili kişileri sınır dışı edebilir. Türkiye vatandaşlarını da hemen tutuklamak yerine, ille de yargılanacaklarsa, tutuksuz yargılayabilir. Aksini yapmak, yani uluslararası tanınırlığa sahip olan kişi ve kuruluşların üstüne sağlam delillere dayanmayan dosyalarla gitmek ve somut delillere dayanmak yerine sırf yorumla hukukî işlem tesis etmek, hukuk devletine de sığmaz Türkiye’ye fayda da sağlamaz.

Diğer taraftan toplantıya katılan insan hakları kuruluşlarının bazılarının karnesinde kırık notlar bulunduğunun da altını çizmek lâzım. Bunun sebebi insan hakları ihlâlleri karşısında çifte standartlı davranmaları ve/ya bağımsızlıklarını koruyamamaları.

20. yüzyıl tarihinin de gösterdiği üzere, devletlerin insan hakları bakımından iki görevi var: (1) Potansiyel insan hakları ihlâllerini önlemek ve fiilî ihlâlleri cezalandırmak; (2) bizzat insan hakları ihlâlcisi olmaktan kaçınmak. Her devletin insan hakları sicili şu veya bu ölçüde kirli. Devletler en büyük insan hakları ihlâlcisi olabildikleri gibi, toplum içindeki insan hakları ihlâllerini önlemede yetersiz de kalabiliyor. Hattâ ihlâlleri bazen bizzat teşvik edebiliyor. Bu yüzden, insan hakları kurumlarının temel görevlerinden biri devletlerin insan hakları ihlâllerini gözetmek ve ifşa etmek.

Buraya kadar iyi. Ama insan hakları ihlâlleri sadece devletten kaynaklanmıyor. Özellikle Türkiye’de, terör örgütleri de vahim insan hakları ihlâllerine sebep olabiliyor. Gerek içteki gerekse dıştaki insan hakları örgütlerinin bu ihlâllere karşı yüksek sesle konuştuğunu şimdiye kadar neredeyse hiç görmedik. Kamuoyu baskısı yüzünden açıklama yapmak zorunda kaldıkları zaman da, failleri gizleyen ve ihlâlleri hafifleten cümlelerle işi geçiştirdiklerine şahit olduk.

Türkiye’deki kimi insan hakları örgütlerinin inanılırlık ve güvenilirliklerini sarsan problemler var. Bunlardan birinin PKK çizgisinde olduğunu biliyoruz. Bu kuruluş ayrıca özel mülkiyeti bir hak olarak görmüyor. Bir diğeri adeta FETÖ’nün uzantısı. Onunla aynı hedefleri dövüyor. Büyükada toplantısındaki konuşmalar da tuhaf. Haberler doğruysa, somut insan hakları ihlâlleri üzerinde konuşmak yerine siyasî bir cephe gibi hükümete karşı harekete geçmekten, hükümetten kurtulmak için sokakları hareketlendirme gereğinden bahsetmişler. Masanın üzerinde tuhaf haritalar ve haritaların üzerinde tuhaf işaretlerle konuşmuşlar. Bunları da görmezden gelemeyiz.

Sonuç olarak diyeceğim şu: Büyükada toplantısından suç çıkmaz. Toplantıda ne kadar rahatsız edici konuşmalar yapılmış olursa olsun, bunlar konuşmadır ve eylemlerin değil konuşmaların suç teşkil ettiği bir Türkiye, hukukun hâkimiyeti ve demokrasi açısından doğru yerde duramaz ve sorunlarıyla olması gerektiği gibi mücadele edemez. Siyasilerin bu tür konulardaki yorumlarında ihtiyatlı olması, yargı organlarının ise gözaltı, tutuklama, dâvâ açma kararlarında somut delillere dayanması lâzım. Büyükada vakasında bunlar olmadı. En somut delil olduğu söylenen katılımcılardan birinin telefonunda ByLock programının yüklü olduğu ve programın aktif şekilde kullanıldığı iddiasının da asılsız olduğu ortaya çıktı. Başka bir somut delil ise zaten mevcut değil. Bu durumda Büyükada toplantısına ilişkin yanlış tutumlarda ısrar etmenin bir anlamı ve yararı yok.

Serbestiyet, 22.08.2017

CHP genel başkanı ve parti sözcüleri sık sık iktidar partisini FETÖ’nün siyasî ayağını ortaya çıkarmamakla — ortaya çıkaramamakla değil — itham ediyor. AK Parti’nin, ya da en azından içinden bazılarının,  FETÖ’nün siyasî ayağı olduğunu ima ediyor. Bu iddiasını geçmişte AK Parti ile o zamanlar Gülen Cemaati olarak bilinen yapı arasındaki işbirliğine dayandırıyor. AK Parti’nin FETÖ’nün devlete sızmasına yardımcı olduğunu öne sürüyor. CHP Erdoğan’ın başka bir bağlamda söylendiği aşikâr olan “Ne istediniz de vermedik!” sözünü iddiasının delili olarak gösteriyor.

FETÖ’nün bir taraftan organik bir yapısı (yani demir disiplinli, Gülen’e ölümüne ve öldürmesine sadık üyelerden oluşan bir dokusu), diğer taraftan etrafında tuttuğu veya tutmaya çalıştığı (amaçları doğrultusunda manipüle ve seferber etmeye gayret ettiği) dar ve geniş çevreleri mevcut. FETÖ’nün örgüt yapısı içinde küçük veya büyük hiçbir partinin yer almadığı kesin. Bunun iki sebebi var. Birincisi, örgütün siyasete bakışı; Gülen’in açık, meşru, demokratik siyasete duyduğu ilgisizlik ve hattâ kızgınlık, öfke, nefret. Gülen başından beri siyaseti ve siyasetçileri küçümsedi. Çok sevdiği güce ulaşmanın yolunu yarışmacı siyasete değil bürokratik iktidara yatırım yapmakta gördü. Parti kurmak, seçimlere katılarak iktidara gelmek için enerji, zaman ve para harcamak ona lüzumsuz ve yararsız göründü. İkincisi, güç tekeli elde etmek isteyen bir oluşumun kendisini tek parti içine sıkıştırmasının yanlışlığı. Bu, FETÖ’yü halk nazarında kaçınılmaz olarak sekter bir güç hâline getirecekti. Ayrıca örgütün deşifre olmasına sebep olacaktı. Partiye kaydolan FETÖ üyelerinin listesi hem devletin elinde olacak, hem de isteyen birçok çevre ona kolayca ulaşabilecekti. FETÖ bunu göze alamazdı, almadı.

Bununla beraber, FETÖ siyaset alanını boş da bırakamazdı. Çünkü demokratik meşruiyet ve meşru güç siyasette yatmaktaydı ve FETÖ lehine etkilenmeyen ve/ya yönlendirilemeyen partiler (özellikle iktidar olduklarında) FETÖ’ye zarar verebilirdi. Ayrıca, üst seviyedeki bürokratik makamlara ulaşmada siyasetin doğal olarak bir rolü, belirleyiciliği vardı. İktidar partilerinden yararlanmadan kilit bürokratik pozisyonlar ele geçirilemezdi. Bu yüzden de FETÖ siyasetle ve siyasî partilerle bir şekilde ilgilenmek zorundaydı.

İlgilendi de. Siyasete en uzak göründüğü zamanlarda bile FETÖ aslında siyasetin içindeydi. Siyasetteki varlığının görünür, alenî yüzü siyasî liderlerle ve (belki) onların yakın çevreleriyle kurulan ilişkilerdi. FETÖ her iktidar partisinin lider kadrosuyla yakın temaslar geliştirdi. Yıldızının barışmadığı başlıca kişi ve siyasî hareket Erbakan ve onun partisiydi. Yıldızların barışmaması ve hazzetmeme durumları karşılıklıydı. Bunun sebepleri araştırılmaya değer. FETÖ açısından bakıldığında benim aklıma iki şey geliyor: Erbakan hareketinin iktidar olma şansının mevcut olmadığına inanılması ve ortak kültürden gelerek aynı kulvarda oynamanın yarattığı hasımlık.  Bu ikincisini kardeş anlaşmazlığı veya kardeş savaşı olarak yorumlamak da mümkün. Buna karşılık FETÖ Demirel, Özal, Ecevit ve daha alt seviyede birçok siyasî ile iyi ilişkiler geliştirmeye çalıştı. Hattâ 12 Eylül cuntasının lideri Evren’le de.

AK Parti çevredeki toplumsal tabakaların koalisyonu olarak iktidara geldi. Gülen Cemaati bu tabakalar arasındaydı. AK Parti liderliği — sadece Erdoğan değil, Gül, Arınç, Çiçek ve sonra Davutoğlu dâhil tüm lider kadrolar — Gülen Cemaati’ni esas olarak eğitim alanında çalışan, devlet kadrolarına dindar elemanlar yetiştirmeye ve yerleştirmeye çalışan bir hareket olarak gördü. Kamu makamlarından  dışlanmış dindar insanlarının kamu gücüne taşınması hem dindar muhafazakâr çevrelerin, hem de soluyla sağıyla tüm demokratların desteklediği bir adımdı.

Ancak herkesin — sadece AK Parti liderliğinin değil, gelişmeleri takip eden tüm şahısların ve kesimlerin — bilmediği, belki de bilemeyeceği bir şey vardı. Erdoğan ve arkadaşları Gülencilere kamu kurumlarında ve kadrolarında alan açarken onların siyasal itaat-sadakat ilkesine bağlı kalacağını varsayıyordu. Hattâ Gülencilerin kendilerine müteşekkir olacağını ve borçlu hissedeceğini düşünüyordu. Oysa Gülen örgütünün hedefi devleti kendi devleti yapmaktı. Mensuplarının sadece manevî sadakati değil siyasî sadakati de Gülen’eydi, Erdoğan’a değil.

Erdoğan’ın “Ne istediler de vermedik!” derken kastettiği, öyle sanıyorum ki, esas itibarıyla Fetullahçıların kamu görevine getirilmekten dışlanmamalarıydı. Dindarları devlet kadrolarına eklemek zaten AK Parti’nin misyonuydu. Ama bir olgu AK Parti – Fetullahçılar ilişkisini daha özel bir konuma taşıdı: bürokratik vesayetle mücadele. Bu mücadelenin ana gücü AK Parti’ydi ve demokratik meşruiyeti de AK Parti’den kaynaklanmaktaydı. Ama daha önce de demokratik meşruiyete sahip aktörler çıkmıştı ve bunlar bürokratik vesayetle mücadeleye ya hiç girişememiş, ya da kozmetik adımlar atmanın ötesine geçememişti. Mücadelede başarı, alandaki elemanların, yani bürokratik kadroların varlığını gerektirmekteydi. Yetişmiş, hazır alternatif kadrolar sadece Gülenistlerde vardı. AK Parti hükümetleri bir anlamda bu kadrolarla çalışmaya mecburdu ve nitekim bundan kaçınmadı, kaçınamadı.

FETÖ AK Parti’den önce de, görünürde siyasetten uzakta ama aslında siyasetten de yararlanarak,  daha doğrusu üst seviye siyasetçileri kullanarak, devlette kadrolaşmaktaydı. Gizli olması, her renge bürünebilmesi, tüm kılıklara girebilmesi, dindarlara karşı hastalık derecesinde alerji duyan TSK’da bile Fetullahçıların tespit ve tasfiye edilmesini engellemekteydi. Sivil kurumlardaysa neredeyse onlara karşı yapılabilecek hiçbir şey yoktu. Hiçbir kurum onlardan ari olma şansına sahip değildi. Şüphe yok ki FETÖ’nün bürokratik kadrolaşması yıllar geçtikçe genişlemekte ve derinleşmekteydi. AK Parti’nin iktidara gelişi ve vesayetle mücadele mecburiyetinde kalması, FETÖ’nün devlet içinde kendi devletini kurma sürecine yeni bir ivme kazandırdı.

Bu arada, hiç kuşkusuz, diğer partiler de FETÖ’nün ilgi ve faaliyet alanı içindeydi. Artık biliyoruz ki önce Baykal’a, sonra yaklaşık bir düzine üst seviye MHP’liye yapılan kaset operasyonları FETÖ’nün marifetiydi. FETÖ HSYK’yı ele geçirerek devlet içinde kurmakta olduğu saadet-güç halkasını tamamlamasını sağlayacak yolu açacağı için, 2010 referandumuna büyük önem verdi. Gülen adamlarına “Gerekirse ölüleri mezarlarından kaldırın, oy kullandırın” talimatını verdi. Bu yüzden Gülenciler referandum için AK Parti teşkilâtından daha sıkı çalıştı. AK Parti’nin HSYK’da çoğulluğu sağlayacak, böylece HSYK’nın tek bir grubun eline geçmesini önleyecek seçim sistemi önerisini, CHP’nin itirazı üzerine AYM’den çıkarttırdığı bir kararla engelledi. FETÖ HSYK’yı ele geçirince artık önünde hiçbir gücün duramayacağına inandı. Çok da haksız değildi, meğer ki Erdoğan gibi “çılgın” bir siyasî lider iş başında olmasın…

Erdoğan 2010 referandumundan sonraki gelişmelerde FETÖ’nün varlığını sezmeye, bir süre sonra görmeye başladı. Gördüğü — ve hepimizin masum bir cemaat sandığı — şeyin korkunç bir örgüt olduğunu anladı. Yine de, FETÖ’nün çapından ve olası cüretkârlığından muhtemelen tam olarak haberdar değildi. Partisinde elbette Fetullahçı milletvekilleri de vardı. 2011 seçimlerinde Fetullahçılardan gelen ve seçilmesi mümkün yerlere yerleştirilmesi istenen (yaklaşık 100 kişilik olduğu söylenen) aday listesini reddetti ve çok sınırlı sayıda Fetullahçıyı aday listelerine koydu. O zaman ne yaptığını, kararının ne kadar önemli olduğunu tam olarak idrak ettiğini, edebilecek durumda olduğunu pek zannetmiyorum. Bu basiretli adımı atmasaydı ve listelere istifa ederek hükümeti düşürebilecek sayıda Fetullahçı koysaydı, şimdi çok farklı, büyük bir olasılıkla Fetullahçıların kontrolü, daha doğrusu tahakkümü altında bir Türkiye’de yaşıyor olacaktık.

Erdoğan ve partisi Fetullahçılarla olan ilişkisi yüzünden eleştirilebilir. Fakat yiğidi öldürsek de hakkını vermek hakkaniyet gereğidir. Kriminal kimliklerinin, yani FETÖ’cü yüzlerinin deşifre olmadığı zamanlarda Fetullahçıların kamu makamlarına alınmaması ve bulundukları yerlerden tasfiye edilmesi ayrımcılık olurdu. Buna tüm demokratlar karşı çıkardı. Yapılanın demokrasiye aykırı olduğunu ve insan haklarının çiğnendiğini söylerdi. Kaldı ki, AK Parti (ve Erdoğan) FETÖ deşifre olduktan sonra bir özeleştiri yapıp, FETÖ’ye karşı hepimizin hak ve özgürlüklerini ve de demokrasiyi koruma adına zorlu ve onurlu bir mücadele başlattı.

Gülen örgütüne karşı sessiz sedasız harekete geçmesi 2010’dan itibaren Fetullahçıların muhalif siyasî partilere ilgisini artırdı. Çünkü FETÖ hükümete savaş açmıştı. Bu savaşta siyasî desteğe ihtiyacı vardı. 2010 kasetleriyle CHP liderinin değişmesinde rol oynayan FETÖ, MHP’yi de ihmâl etmedi. MHP’yi AK Parti’ye karşı savaşın ayaklarından biri hâline getirecek manipülasyonlara başladı. FETÖ’nün HDP’yi boş bırakmış olamayacağına da kaniyim.  HDP’de hiç ummadığımız isimler FETÖ’cü veya FETÖ’nün kontrolünde çıkabilir.

Sonuçta, FETÖ’nün siyasî ayağı niteliğine sahip, onun organik parçası olan bir parti yok. Yani ne AK Parti, ne CHP, ne MHP, ne de HDP FETÖ’nün siyasî ayağı. FETÖ her partiyle ilgilenmişse de hiçbir parti onun malına dönüşmemiş. Ama partilerin FETÖ’nün organik parçası olmamaları, onların FETÖ tarafından bir şekilde kullanılmayacağını göstermiyor. AK Parti’den zaten bahsettim. Geldiğimiz noktada FETÖ AK Parti’den umudunu kesmiş vaziyette. Benzer bir durum MHP için de söz konusu. Bahçeli inanılmaz bir basiret, cesaret ve bilgelik göstererek FETÖ’ye karşı doğru bir tavır benimsedi ve bu çeteye âdetâ savaş açtı. Geriye CHP ve HDP kalıyor. CHP ve HDP’nin FETÖ’nün partileri olduğunu söylemek haksızlık olur. Lâkin FETÖ’den etkilenmediklerini söylemek de saflık yapmak ve ortadaki olgu ve işaretlere gözünü kapatmak anlamına gelir. Bu etkiyi veya ilişkiyi — artık ne derseniz — bu partilerin söylemlerinden ve bazı icraatlarından rahatlıkla anlayabiliyoruz. Gezi’den beri CHP’nin siyasî dili ve konu stoku FETÖ’nünkiyle iç içe. CHP ne 17/25 Aralık’ı ne de 15 Temmuz’u failin adını zikrederek yüksek sesle ve ciddî şekilde kınayabiliyor. MİT operasyonunu da, MİT tırlarına operasyonları da lânetleyemiyor. FETÖ ile mücadeleye zerrece katkısı yok. Tam tersine, “kontrollü darbe” ve “20 Temmuz darbesi” sözleriyle FETÖ’nün değirmenine su taşıyor. HDP 7 Haziran seçimleri öncesinde anlaması çok zor bir eksen kaymasına uğradı. FETÖ ile aynı hedefleri dövmeye başladı. Kürt probleminde tarihin en büyük açılımları yapmış bir siyasî hareketi — ve liderini — hedef tahtasına oturttu. Bu söylemin ve tutumun FETÖ’den etkilenmediğine inanmak güç.

FETÖ’nün organik parçası olan bir siyasî parti yok. Yani FETÖ’nün bıu anlamda siyasi ayağı mevcut değil. Ama CHP ve HDP FETÖ’nün manipülasyonlarına açık, hattâ onlardan çok etkilenmiş görünüyor. AK Parti ve MHP gibi CHP ve HDP’nin de, eğer gerçekten demokratsalar, FETÖ’ye ilişkin konumlarını gözden geçirmesi ve gayrimeşru, hukuk ve ahlâk dışı operasyonların faili olan bu çeteye karşı meşruluğun, açıklığın, demokratik siyasetin, demokrasinin usul kurallarının yanında yer alması lâzım.

Serbestiyet, 18.08.2017