Bugün Aleviler kendilerini her açıdan büyük bir kıskaç içinde görüyor. Genç nesil karşılaştığı her türlü olumsuzluğu Alevi köklerine indirgiyor. Bu durum kısmen yanılsama olsa bile dikkate alınmalıdır. Alevilere karşı doğru-yalan ayrımcılık ve şiddet haberleri ve hükümetin sorunları çözüm açısından da adımlar atmaması bu algıyı her geçen gün kuvvetlendiriyor. Bu da onları derin devletin ve sol marjinal örgütlerin açık hedefi haline getiriyor.

Sol kültürü yakından bilmeyenler, Sol kültürde varolan feda kültürünün de farkında değildirler. Gerçek bir solcu gerektiğinde kendisini insanlığın geleceği için feda etmekten çekinmemelidir.

Bu yüzden sol yıllardır Denizlerin, Mahirlerin, Ulaşların yasını tutup, yüceleştirerek onların arkasına saklanır. Ve soldan beslenen hemen tüm örgütlerde ölüm sürekli kutsanır. Eylem esastır ve çoğu kez hayatta kalmak kınanacak bir harekettir ve yaşadığınız her günün hesabı sizden fazlasıyla sorulur.

Yazının devamını Yeni Şafak Gazetesi‘nden okuyabilirsiniz.

Öcalan, 1999’da yakalandı. Havanın muhalefet etmesinden ve kosterin arızalanmasından (!) kaynaklanan istisnalar haricinde Öcalan, avukatlarıyla görüşebiliyordu. Görüşmelerin hangi şartlar altında yapıldığı da biliniyordu: Tepeden tırnağa sıkı bir aramadan geçen avukatlar Öcalan’la uzun bir masada karşılıklı olarak oturuyorlar ve Öcalan’a hiç dokunmadan sadece kurşunkalemle not alıyorlardı.

Çarşamba yapılan görüşmelerin notları perşembe gözden geçiriliyor ve cuma günleri öğlen saatlerinde“Öcalan’ın Cuma hutbesi” internete düşüyordu. Avukatların tüm görüşmeleri devletin sıkı kontrolü altında yapılıyor, sarf edilen her cümle kayıt altına alınıyordu. Bu, 12 yıl boyunca devam etti.

Sonra bir gün devlet, avukatların Öcalan’ın talimatlarını örgüte ilettiğini ve örgütü yönetmesini sağladığını keşfetti. Avukatlara yönelik operasyon başlattı; çok sayıda avukatı tutukladı. Gerekçe tuhaftı; “Madem böyleydi, buna nasıl müsaade ettiniz, bugüne kadar aklınız neredeydi”soruları havada kaldı, zira bunlara verilecek mantıklı bir hukuki yanıt yoktu.

Şimdi de ÇHD’li avukatlar çarmıha gerilmek isteniyor; siyasi operasyonun hedefinde bu kez onlar var. Polis büyük bir hoyratlıkla tüm hukuk kurallarını göstere göstere ihlal ediyor.Sabahın köründe evler ve bürolar basılıyor, kapılar kırılıyor. Yasa gereği, avukatların büroları aranırken orda olması gereken savcı, trafiğe takılıyor, arama onsuz yapılıyor. Bürolardaki belgeler alınıyor, bilgisayardaki bilgiler kopyalanıyor, avukat-müvekkil ilişkisinin mahremiyetine saldırılıyor. Avukatların üzerine basılıyor; küfür ve hakaretlere maruz kalan avukatlardan zorla kan ve DNA örnekleri alınıyor. Savcının davetine icabet edecekleri belli olan avukatlar, suçüstü yapılmış azılı bir katil gibi, elleri kelepçeli bir şekilde adliyeye çıkarılıyor.

Polis, ÇHD Başkanı Selçuk Kozağaçlı’nın bürosunda “patlayıcı madde, patlayıcı madde yapımında kullanılan malzeme” arıyor. Ama sürprize bakın ki bir şey bulamıyor. Hakkında gözaltı kararı bulunan Kozağaçlı, Beyrut’tan kalkıp geliyor, uçakta gözaltına alınıyor. Mahkemeleri mekân tutan ve her gün toplumun gözünün önünde olan dokuz avukat için hâkim “adli kontrol”ü yeterli bulmuyor, matbu ifadelerle tutuklanmalarına karar veriyor.

İnsan, savunma hakkını ve örgütlenme özgürlüğünün bu denli pervasızca çiğnenmesinin ardından aklı başında bir açıklama bekliyor. Ne olup bittiğini anlatan, avukatlara yönetilen ithamları açıklıkla ortaya koyan, bu ithamların dayandığı sağlam delilleri gösteren, ikna edici bir açıklama.

Polis, merakta koymuyor bizi, hemen kaleme sarılıyor. Tabi burada “Neden polis de, savcılık değil”sorusunu sormuyoruz; çoktandır hak-hukuk işlerinin polis marifetiyle yürütüldüğünü biliyoruz.

Açıklama, evlere şenlik. Polis, operasyonun DHKP-C’ye yönelik olarak yapıldığını söylüyor ve avukatları da “kozmik bilgileri yabancı devlete sızdıran ajanlar” olarak suçluyor. Kozağaçlı’nın ifadesiyle, polisin “televizyon dizilerinde duyduğu ‘kozmik bilgi’ ve ‘ajan’ gibi safsatalarla”avukatları suçlamasının bir mantığı var elbette. Operasyonun şekli ve suçlama metniyle polis, avukatların gizli-kapaklı işler çeviren tehlikeli kişiler olduğu algısını yaratıp yapıp-ettiklerine toplumsal bir meşruiyet üretmeye çalışıyor.

Bu “ajan”ların Engin Ceber’in, Festus Okey’in, parasız üniversite isteyen öğrencilerin, haksız bir şekilde işten atılan işçilerin ve daha birçok mağdurun davalarını üstlenen, hukuk-dışılıkların peşini bırakmayan avukatlar olmaları ise, bildik bir hastalığımızın nüksettiğini düşündürüyor. 

Türkiye’de hukuk öteden beri bireylerin hak ve hürriyetlerini korumaktan ziyade muhalif olarak mimlenenleri sindirmek ve ortadan kaldırmak için kullanılan bir enstrüman olageldi. Gücü elinde bulunduranlar, kendilerine tehdit gördüklerini hukuk aracılığıyla tasfiye ettiler. Dün, asıl güç askeriyedeydi; bugün ise ibre Emniyet’e dönmüş hâlde. Polis tehlikeli olduğuna hükmettiklerine operasyon düzenliyor, “polis fezlekesi” iddianameye dönüşüyor ve mahkeme de bunun üzerinden karar tesis ediyor. Mevcut düzende, savcı ve hâkim etkili bir aktör vasfını kaybediyor, yargılamanın bütün aşamalarında polis belirleyici oluyor.

Bu “polis fezlekesi hukuku”nda herkes, her an “terörist” olabilir. Her birimizin hak ve özgürlüklerini pamuk ipliğine bağlayan bu düzene karşı çıkmak bugün için en acil sorumluluktur.

Taraf, 25.01.2013

Siyasî sistemler iki grup hâlinde sınıflandırılabilir: Kolektiviteleri esas alanlar ve bireyci olanlar.

Birinci gruba giren yaklaşımların çoğu, günlük lisanda “toplum” kavramının çağrıştırdığı anlamlardan dolayı, bireyi ve bireyselliği ihmal etmeye, kolektivitelere insan muamelesi yapmaya ve merkeziyetçi olmaya yatkındır. Aralarında çeşitli farklar bulunmasına rağmen, bunlara kolektivist siyaset yaklaşımı genel adı verilebilir. Bunların temel özelliği, bireyi değil kolektiviteyi temel beşerî ünite saymaları ve bireyin yerine bir kolektiviteyi ikame etmeye çalışmalarıdır. Öne çıkartılan veya esas alınan kolektivite sınıf, millet, ümmet vb. olabilir; ama, hangisi esas alınırsa alınsın, bu  yaklaşımın sosyal, ekonomik ve siyasal sonuçları aynı olur. Kolektivist siyaset anlayışının tam zıddı kutupta bireyciliğe dayalı siyaset  uygulaması yer alır. İkinci yaklaşım hak ve özgürlük sahibi, kendi başına bir amaç özne olarak bireyi esas alır. Bu yaklaşımın da elbette sosyal, ekonomik ve siyasal yansımaları vardır.

İktisat profesörü Thomas Mayor’ın geçenlerde yayımlanan bir makalesinin (“Hunter – Gatherers: First Libertarians”) sistematiğini ve temel bilgilerini esas alarak bu birbirinden farklı iki siyaset modelinin temel müesseselerini şöyle sıralayabiliriz. Bireyci siyasetin üç temel kurumu vardır: (1) Bireyler, siyasî otoritenin keyfî baskısından masun, yalnızca hukukun hâkimiyetine tabi olarak, mecbur bırakılmadıkları (zorlanmadıkları) tercihler yapma özgürlüğüne sahiptir. Bunun iki sonucu vardır: İlk olarak, bu, bireysel özgürlüğün özüdür. Yani, bu sosyal kurumun mevcut olduğu yerde özgürlük hüküm sürer. İkinci olarak, bu, aynı zamanda, ekonomik refahı maksimize etmenin ön şartıdır. (2) Her birey, zora dayanan transferler tehdit ve tehlikesi olmadan, çabalarının ürünlerine sahip olmaya muktedirdir. Bu kurum da iki amaca hizmet eder. Birincisi, yine, bireysel özgürlükle ilgilidir. Üreten birey, ürettiğini elinde tutma hakkına – yetkisine sahip olamazsa, özgür de olamaz. İkincisi, yine ekonomik refahla alâkalıdır. Üretken insanların ürünlerini muhafaza edememesi, kendi elinde tutamaması, ürünlerinin onlardan zorla alınması ve devlete (veya devlet aracılığıyla başka bireylere) aktarılması genel refaha ciddî ölçüde zarar verir. Çünkü, zora dayanan transferler en başta kaynakları yararlı amaçlardan uzaklaştırır. Kaynak sahipleri, kaynaklarını, bu tür transferlerden korumak veya transferlerin zararlı etkilerini azaltmak için, transferin zor veya anlamsız olduğu alanlara kaydırabilir. Ayrıca, çabalarının ürünlerine sahip olma imkânı kalmadığını gören verimli insanların üretken faaliyetlerde bulunma müşevvikleri zayıflar. Onların üretimden vazgeçmesi, beşerî ve maddî kaynaklarını tam olarak ekonomik faaliyet süreçlerinin parçası hâline getirmekten kaçınması, ülkenin toplam zenginliğini azaltır. Zira, zenginlik bir defa üretilince ebediyen insanlarla kalacak bir varlık havuzu teşkil etmez. Zenginlik, zenginlik unsurlarının eskime, ömrünü doldurma, kullanılarak bitirilme gibi özelliklerinden dolayı devamlı yeniden üretilmek zorundadır. Zora dayanan transferler zenginlik üretme süreçlerine zarar verir. Burada dikkat edilmesi gereken nokta, zora dayalı transferin kaba yolunun da (gasp, hırsızlık), ince yolunun da (haksız ve ağır vergileme, ürünlerin değil kaynakların vergilendirilmesi, abartılı refah devleti yeniden dağıtımları) benzer sonuçlar verecek olmasıdır.

Bireyci toplumun (3)üncü kurumu vatandaş bireylerin minimal devlet otoritesine razı olmalarıdır. Bunun öneminin farkına, ünlü anayasa hukukçusu A. V. Dicey uzun zaman önce varmıştır. Dicey, devletten beklentiler arttıkça devletin yetkilerinin de artması gerektiğini ve siyasî otoriteye sonsuz ve sınırsız güvenin duyulduğu ve gittikçe artan taleplerin yöneltildiği bir ülkede anayasacılık ilkesinin hayata geçirilemeyeceğini vurgulamıştır. Alexis de Tocqueville de toplumda kendini yönetme ve gönüllü girişimlerle problemleri çözmeye çalışma alışkanlığının olmasının devleti denetim altında tutmayı mümkün kılacağına işaret etmiştir. Minimal devleti destekleyen siyasî kültürün var olduğu bir toplumda bireyler her problemleri ve ihtiyaçları için devlete dönmez. Kendi geçimlerini sağlamayı; inanç, giyim, meslek vs. bakımlardan kendi yollarında gitmeyi; ortak problemlerini aynı durumda olan diğer bireylerle birlikte gönüllü inisiyatiflere dayanan çabalarla çözmeyi ister ve becerir. Bu, siyasî otoritenin toplumsal kaynakları ve enerjiyi emerek irileşmesini; sivil toplum alanlarını işgal etmesini; denetlenemez bir güç temerküzü gerçekleştirmesini; herkesin başkalarının aleyhine, kendi lehine kullanmayı isteyeceği bir cihaza dönüşmesini engeller.

Kolektivist siyaset modelinin temel sosyal kurumları bireyci modeldekilerin tam tersidir. Bu model şu kurumlara dayanır: (1) Bireysel tercih alanı ciddî şekilde sınırlanır, zira, devlet bürokratlarının, plancıların ve politikacıların tercihleri ve kararları bireylerin tercihlerine ve kararlarına üstün sayılır. Meselâ, ekonomide ne üretileceğine ve nasıl üretileceğine, piyasa ekonomisinde olduğu gibi tüketici taleplerini izleyen müteşebbisler değil ekonomi plancıları karar verir. (2) Gelir onu üretenlerden devlete ve devlet aracılığıyla başkalarına zora dayalı olarak aktarılır. Bu uygulama zamanımızda çok yaygındır. Modern devlet aslında esas itibarıyla bir transfer aygıtı olma noktasına ulaşmıştır. Devamlı olarak birilerinden alır, başka birilerine verir. Demokratik süreçler ve gelirine el konulan ve gelir aktarılan kesimler arasındaki asimetrik menfaat algısı, geliri zorla transfer edilenlerin ne olup bittiğini anlamasını zorlaştırır, gelir aktarılanları kuvvetli menfaat gruplarına dönüştürür. Dolayısıyla, zorla aktarımı uzun vadeli ve kalıcı kılar. (3) Bol miktarda tarihî kanıtın gösterdiği üzere, kolektivizm güçlü bir merkezî otorite gerektirir. Aksi takdirde, zora dayalı transferler gerçekleştirilemez. Böylece, sözüm ona iyi niyetlerle yetkileri ve gücü artırılan devlet yavaş yavaş sivil toplum alanını işgal eden bir leviathan (canavar) olmaya doğru ilerler. Bu gerçeklerin ışığında şu sonuca varabiliriz: İnsan hak ve özgürlüklerine değer ve önem veren, insanların devletin ve devlet aracılığıyla başka bazı insanların kölesi durumuna düşürülmesini istemeyen kimselerin, toplumun bireycilik ilkelerine uygun olarak siyasî ve ekonomik yapılanmasını oluşturmasına çalışması, böyle bir yapılanma zaten var ise onun korunmasına gayret etmesi gerekir.

Zaman, 25.01.2012

Irk üstünlüğü fikri Nazi Almanya’sında kaldı sanıyorsanız yanılıyorsunuz.

Önceki gün bir CHP milletvekilinin, hem de Meclis kürsüsünde yaptığı bir konuşmada ırkçılık zihinlerden dillere dökülüverdi. ‘Türk ulusuyla Kürt milliyetini eşit, eşit değerde gördüremez’mişiz. Koca bir halkı, üstelik vatandaşınız olan koca bir halkı ‘eşit değer’de görmemek… Emin olun birçok ‘tebrik’ mesajları almıştır CHP’nin söz konusu milletvekili kendisi gibi düşünen ‘fikirdaş’larından. Onlar Kürtleri, bırakın ‘kardeş,’ eşit vatandaş bile görmediler. Hadi bu, 1930’larda mümkündü, diyelim. Elinizin altında bir parti diktatoryası, jandarma, bürokrasi vardı. Toplum sindirilmiş, basın susturulmuş, ülke dünyaya kapalıydı. Bu zihniyette olanların mutlak hegemonyası, zora dayalı rejimi kurulmuştu. İşte o koşullarda 1. Meclis’ten ölümüne kadar milletvekili olan Mahmut Esat Bozkurt rahat rahat konuşuyor, kendi vatandaşını aşağılıyordu. Daha Hitler iktidara bile gelmemişken CHP’nin Adalet Bakanı Bozkurt ne demişti 1930’da: “Öz Türk olmayanların Türk vatanında bir hakkı vardır, o da hizmetçi olmak, köle olmaktır.” O zaman ne demokrasi vardı, ne özgürlük, ne insan hakları ve hukuk. Böyle konuşmanın, hatta bu konuşulanları uygulamanın bile siyasi bir maliyeti yoktu, en azından kısa vadede. Ülke bürokrasi marifetiyle zapt-u rapt altındaydı. Gayrimüslimlerin mallarına el konuluyor, kendi dillerinde konuşmaları engelleniyor ve göçe zorlanıyorlar; Kürtler devlet terörü altında asimile edilmeye çalışılıyordu. Dindar korkutulmuş, dışlanmış ve marjinalleştirilmişti. Ülke Bozkurt gibilerin tapulu malıydı sanki…

Bu düzenin üzerinden kısmi de olsa demokrasi geçti. Üstüne üstlük, demokrasiye ‘ayar vererek’ kurdukları vesayet rejimi de bitti… Nasıl anlamıyor da bunu hâlâ ‘halk düşmanlığı’na devam edebiliyorlar? Ülkenin geleceğine, kimin yöneteceğine halkın ‘sandık’ta karar verdiği bir durumda halkın bir kısmını böylesine aşağılayan bir siyaset nasıl yapılabilir ki? Bir de kendilerine ‘çağdaş, ilerici’ sıfatını uygun görürler. Aşağıladıkları Kürtler karşısında bütün Türklerin kendilerine oy vereceklerini mi sanıyorlar acaba? Bu zihniyetin o Türkler arasında da nasıl bir ‘hiyerarşi’ düzeni kurduğunu bilmeyen yok zaten. Bu zihniyet memleket için bir sorun; daha doğrusu, memleketin bir ‘CHP zihniyeti’ sorunu var. Eminim iktidar partisi bu ‘sorun’dan hiç de şikâyetçi değildir; böyle bir CHP varken AK Parti ‘ilelebet’ seçim kazanacağını biliyordur, sağdan bir alternatif çıkmadıkça. Hani Kılıçdaroğlu ‘yeni CHP’ diyordu? Olmuyor, çünkü gerçekten ne yapmak istediğini bilmiyor; kararsız, yönsüz, iradesiz… Baykal’ın miras bıraktığı CHP ile mi devam edecek, yoksa sosyal demokrat ‘yeni CHP’ mi inşa edecek? Daha iki gün önce grup toplantısında milletvekili ve hemşehrisi Hüseyin Aygün’e saydırırken ‘CHP elbette ulusalcıdır’ diyen Kılıçdaroğlu ve partisi bu… Okşanan ulusalcılık hemen ‘ırkçılığa’ dönüşüverdi. Ne bekliyordu parti grubunda ‘ulusalcı’ nutuklar atan, Silivri’yi ‘ağlama duvarı’na dönüştüren Kılıçdaroğlu? CHP’yi böyle değiştirmek, dönüştürmek imkânsız. ‘Yeni CHP’ için ‘ulusalcı-otoriter’ bagajından kurtulması gerek CHP’nin. Ama bunu göze almaya Kılıçdaroğlu’nun cesareti yok. Zaten genetik kodlarında tepeden inmeci, otoriter, elitist ve zenafobik öğeler bulunan bir parti CHP; kendi tabanının, geleneğinin tutsağı. Son yıllarda ulusalcılığın arka bahçesi haline gelen CHP’den ‘yeni’ bir şey çıkmaz. Çıksa çıksa ‘eski’ zihniyet pörtler, ırkçılık gibi… Sonuçta da ‘eski CHP’ ülkeyi bir günde böler, hem de kaça!

Siyasî sistemler iki grup hâlinde sınıflandırılabilir: Kolektiviteleri esas alanlar ve bireyci olanlar.

Birinci gruba giren yaklaşımların çoğu, günlük lisanda “toplum” kavramının çağrıştırdığı anlamlardan dolayı, bireyi ve bireyselliği ihmal etmeye, kolektivitelere insan muamelesi yapmaya ve merkeziyetçi olmaya yatkındır. Aralarında çeşitli farklar bulunmasına rağmen, bunlara kolektivist siyaset yaklaşımı genel adı verilebilir. Bunların temel özelliği, bireyi değil kolektiviteyi temel beşerî ünite saymaları ve bireyin yerine bir kolektiviteyi ikame etmeye çalışmalarıdır. Öne çıkartılan veya esas alınan kolektivite sınıf, millet, ümmet vb. olabilir; ama, hangisi esas alınırsa alınsın, bu  yaklaşımın sosyal, ekonomik ve siyasal sonuçları aynı olur. Kolektivist siyaset anlayışının tam zıddı kutupta bireyciliğe dayalı siyaset  uygulaması yer alır. İkinci yaklaşım hak ve özgürlük sahibi, kendi başına bir amaç özne olarak bireyi esas alır. Bu yaklaşımın da elbette sosyal, ekonomik ve siyasal yansımaları vardır.

İktisat profesörü Thomas Mayor’ın geçenlerde yayımlanan bir makalesinin (“Hunter – Gatherers: First Libertarians”) sistematiğini ve temel bilgilerini esas alarak bu birbirinden farklı iki siyaset modelinin temel müesseselerini şöyle sıralayabiliriz. Bireyci siyasetin üç temel kurumu vardır: (1) Bireyler, siyasî otoritenin keyfî baskısından masun, yalnızca hukukun hâkimiyetine tabi olarak, mecbur bırakılmadıkları (zorlanmadıkları) tercihler yapma özgürlüğüne sahiptir. Bunun iki sonucu vardır: İlk olarak, bu, bireysel özgürlüğün özüdür. Yani, bu sosyal kurumun mevcut olduğu yerde özgürlük hüküm sürer. İkinci olarak, bu, aynı zamanda, ekonomik refahı maksimize etmenin ön şartıdır. (2) Her birey, zora dayanan transferler tehdit ve tehlikesi olmadan, çabalarının ürünlerine sahip olmaya muktedirdir. Bu kurum da iki amaca hizmet eder. Birincisi, yine, bireysel özgürlükle ilgilidir. Üreten birey, ürettiğini elinde tutma hakkına – yetkisine sahip olamazsa, özgür de olamaz. İkincisi, yine ekonomik refahla alâkalıdır. Üretken insanların ürünlerini muhafaza edememesi, kendi elinde tutamaması, ürünlerinin onlardan zorla alınması ve devlete (veya devlet aracılığıyla başka bireylere) aktarılması genel refaha ciddî ölçüde zarar verir. Çünkü, zora dayanan transferler en başta kaynakları yararlı amaçlardan uzaklaştırır. Kaynak sahipleri, kaynaklarını, bu tür transferlerden korumak veya transferlerin zararlı etkilerini azaltmak için, transferin zor veya anlamsız olduğu alanlara kaydırabilir. Ayrıca, çabalarının ürünlerine sahip olma imkânı kalmadığını gören verimli insanların üretken faaliyetlerde bulunma müşevvikleri zayıflar. Onların üretimden vazgeçmesi, beşerî ve maddî kaynaklarını tam olarak ekonomik faaliyet süreçlerinin parçası hâline getirmekten kaçınması, ülkenin toplam zenginliğini azaltır. Zira, zenginlik bir defa üretilince ebediyen insanlarla kalacak bir varlık havuzu teşkil etmez. Zenginlik, zenginlik unsurlarının eskime, ömrünü doldurma, kullanılarak bitirilme gibi özelliklerinden dolayı devamlı yeniden üretilmek zorundadır. Zora dayanan transferler zenginlik üretme süreçlerine zarar verir. Burada dikkat edilmesi gereken nokta, zora dayalı transferin kaba yolunun da (gasp, hırsızlık), ince yolunun da (haksız ve ağır vergileme, ürünlerin değil kaynakların vergilendirilmesi, abartılı refah devleti yeniden dağıtımları) benzer sonuçlar verecek olmasıdır.

Bireyci toplumun (3)üncü kurumu vatandaş bireylerin minimal devlet otoritesine razı olmalarıdır. Bunun öneminin farkına, ünlü anayasa hukukçusu A. V. Dicey uzun zaman önce varmıştır. Dicey, devletten beklentiler arttıkça devletin yetkilerinin de artması gerektiğini ve siyasî otoriteye sonsuz ve sınırsız güvenin duyulduğu ve gittikçe artan taleplerin yöneltildiği bir ülkede anayasacılık ilkesinin hayata geçirilemeyeceğini vurgulamıştır. Alexis de Tocqueville de toplumda kendini yönetme ve gönüllü girişimlerle problemleri çözmeye çalışma alışkanlığının olmasının devleti denetim altında tutmayı mümkün kılacağına işaret etmiştir. Minimal devleti destekleyen siyasî kültürün var olduğu bir toplumda bireyler her problemleri ve ihtiyaçları için devlete dönmez. Kendi geçimlerini sağlamayı; inanç, giyim, meslek vs. bakımlardan kendi yollarında gitmeyi; ortak problemlerini aynı durumda olan diğer bireylerle birlikte gönüllü inisiyatiflere dayanan çabalarla çözmeyi ister ve becerir. Bu, siyasî otoritenin toplumsal kaynakları ve enerjiyi emerek irileşmesini; sivil toplum alanlarını işgal etmesini; denetlenemez bir güç temerküzü gerçekleştirmesini; herkesin başkalarının aleyhine, kendi lehine kullanmayı isteyeceği bir cihaza dönüşmesini engeller.

Kolektivist siyaset modelinin temel sosyal kurumları bireyci modeldekilerin tam tersidir. Bu model şu kurumlara dayanır: (1) Bireysel tercih alanı ciddî şekilde sınırlanır, zira, devlet bürokratlarının, plancıların ve politikacıların tercihleri ve kararları bireylerin tercihlerine ve kararlarına üstün sayılır. Meselâ, ekonomide ne üretileceğine ve nasıl üretileceğine, piyasa ekonomisinde olduğu gibi tüketici taleplerini izleyen müteşebbisler değil ekonomi plancıları karar verir. (2) Gelir onu üretenlerden devlete ve devlet aracılığıyla başkalarına zora dayalı olarak aktarılır. Bu uygulama zamanımızda çok yaygındır. Modern devlet aslında esas itibarıyla bir transfer aygıtı olma noktasına ulaşmıştır. Devamlı olarak birilerinden alır, başka birilerine verir. Demokratik süreçler ve gelirine el konulan ve gelir aktarılan kesimler arasındaki asimetrik menfaat algısı, geliri zorla transfer edilenlerin ne olup bittiğini anlamasını zorlaştırır, gelir aktarılanları kuvvetli menfaat gruplarına dönüştürür. Dolayısıyla, zorla aktarımı uzun vadeli ve kalıcı kılar. (3) Bol miktarda tarihî kanıtın gösterdiği üzere, kolektivizm güçlü bir merkezî otorite gerektirir. Aksi takdirde, zora dayalı transferler gerçekleştirilemez. Böylece, sözüm ona iyi niyetlerle yetkileri ve gücü artırılan devlet yavaş yavaş sivil toplum alanını işgal eden bir leviathan (canavar) olmaya doğru ilerler. Bu gerçeklerin ışığında şu sonuca varabiliriz: İnsan hak ve özgürlüklerine değer ve önem veren, insanların devletin ve devlet aracılığıyla başka bazı insanların kölesi durumuna düşürülmesini istemeyen kimselerin, toplumun bireycilik ilkelerine uygun olarak siyasî ve ekonomik yapılanmasını oluşturmasına çalışması, böyle bir yapılanma zaten var ise onun korunmasına gayret etmesi gerekir.

Bu cümleyi iki şekilde anlayabiliriz; esmer ekmek tüketiminin teşvik edilmesi politikası olarak ya da beyaz ekmek üretiminin durdurulup tek tip ekmek üretimine geçilmesi kararı olarak…

Eğer Başbakan’ın aşağıdaki ifadeleri olmasaydı, ben şahsen beyaz undan ekmek döneminin kapatılacağı cümlesini esmer ekmeğin teşviki olarak anlamaya yatkın olurdum.

Ama bakın ne diyor:

“Zenginleşen ülkelerde ekmek çeşitliliği artıyor. Zenginleşen ülkelerde ekmek israfı artıyor. Ekmek işinde farklı döneme girmeliyiz. Beyaz ekmeği sofralarımızdan kaldıralım. Artık has ve samimi olan buğday unundan ekmek üretelim. Bu arada kepek oranı yüksek ekmekleri sofralarımıza getirelim. Bizim dedelerimiz, ninelerimiz beyaz ekmek mi yiyordu? Hayır. Buğdayı öğütüyordu ve ekmeği yapıyordu. Ekmek çeşitliliği arttıkça israf artıyor.”

Demek ki, Başbakanımız ekmek çeşitliliğinin kötü bir şey olduğunu düşünüyor ve tek tip ekmek dönemine gireceğimizi söylüyor.

Gelişmişlik çeşitlenmedir

Bundan yıllar önce ilk yurtdışına çıkışlarımda, o zamanlar bizde olmayan süper marketlerde dikkatimi çeken ilk şeylerden biri ekmek reyonları olmuştu. Her biçimden, her renkten, her tattan, her boydan binbir çeşit ekmek… “Ekmeğin de bu kadar çeşidi mi olurmuş” diye geçirmiştim içimden. Bu çeşitliliğin bütün diğer alanlardaki çeşitliliğin bir parçası olduğunu ve gelişmişliğin çeşitlenme, çeşitlenmenin de özgürlük anlamına geldiğini henüz bilmediğim yıllardı.

Şimdi çok iyi biliyorum ki, çeşitlilik ve seçme özgürlüğü meselesi bir ülkenin rejiminin özüdür. Tek tipçilik ister ekmekte, ister kıyafette, ister eğitimde, isterse düşüncede ortaya çıksın, aynı derecede vahimdir, bireyin seçme hakkını ortadan kaldırmaktır ve onun iradesine karşı yapılmış bir saygısızlıktır. Eğer gelişmiş toplumu tek bir kıstasla tarif etmeye kalksak, “bireylerin her alanda seçme özgürlüğüne sahip oldukları toplum” dememiz gerekir.

“Halkın iyiliği için”

Evet biliyorum, Erdoğan bunu bizlerin “iyiliği” için yapıyor diye düşünüyorsunuz. Bu kararla hem vücutlarımızı rafine unun zararlarından koruyor hem de israfı önlemeye çalışıyor. Ne var bunda karşı çıkacak diyorsunuz.

Doğrusu “o zaman kralların, imparatorların kabahati neydi” diye sorası geliyor insanın. Krallar, padişahlar, diktatörler, yönettikleri halkın kötülüğünü mü istiyorlardı sanki? Eminim ki onlar da en az Erdoğan kadar duyarlıydı halk sağlığına, ülkenin ve halkın iyiliğine… Halkın iyiliği için neyin yapılması gerektiğini halktan daha iyi bildiklerini sanıyorlar, o yüzden de teb’alarının önüne seçenek koyma ihtiyacı hissetmiyorlardı. 4. Murat koyduğu içki ve tütün yasağını delenlerin boynunu vurdururken hem içki ve tütün kullananları koruduğunu hem de İstanbul’da asayişi sağladığını düşünüyordu kuşkusuz.

Yönetenler, ister padişah ister seçilmiş siyasetçi olsunlar, ortak karar vermenin zorunlu olduğu konularda “ortak iyi”nin ne olduğunu tayin etmek durumundadırlar elbette. Otoyolun nereden geçeceği, enerjinin nasıl üretileceği, güvenliğin nasıl sağlanacağı gibi… Yönetmenin anlamı budur. Ama neden, hangi ekmeği yiyeceğimize ortak karar vermek zorunda olalım ki? Ya da nasıl giyineceğimize, nasıl eğleneceğimize, nasıl düşüneceğimize?

Sağlığımız bize aittir ve onu korumak-korumamak bizim bileceğimiz şeydir. Başbakan beyaz unun zararlarından korunma ya da korunmama kararını bize bıraksın. Ekmek israfını önlemek için de seçme özgürlüğümüzü kısıtlamayan başka yollar arasın.

23.01.2013