Önce birincisinden başlayalım. 15 Temmuz darbe girişimi durduk yere ortaya çıkmadı. FETÖ’cülerin de içerisinde yer aldığı vesayetçi yapılar, Batılı devletlerin de desteğini arkalarına alarak, hoşlarına gitmeyen demokratik siyasi iktidarları, askeri müdahaleler yoluyla devirme ya da güdümleri altına alma yoluna gittiler. 1924, 1961 ve 1982 Anayasaları zamanlarında, hukuki ve kurumsal yapıda vesayetçi odaklar için “çıkış garantisi” sağlayan; onların sisteme müdahale etmelerini mümkün kılan anayasal ve kanuni hükümler mevcuttu. Dahası, toplumda ve siyasi partilerde, 27 Mayıs 1960, 12 Mart 1971, 12 Eylül 1980, 28 Şubat 1997 yıllarında yapılan ve sistemi doğrudan ya da yarı askeri yönetime dönüştüren askeri müdahalelere karşı ciddi bir tepki ortaya çıkmadı. Muhtemelen toplumun bu sessizliğinde, toplumu askeri müdahalelere karşı harekete geçirecek siyasi lider kadrolarının mevcut olmamasının da etkili olduğu söylenebilir.

15 Temmuz 2016 tarihine gelinmezden önce, toplumda artık güçlü bir AK Parti iktidarının mevcut olduğu; bu iktidarın, 28 Şubat sürecini büyük ölçüde etkisizleştirmesi ve 27 Nisan e-muhtırasını da elinin tersi ile iterek askeri vesayetçilere prim vermemiş olması gibi sebeplerden dolayı, artık bu şartlarda bir askeri müdahalenin mümkün ve muhtemel olmadığı yönünde bir kanaat söz konusu idi. Bazı istisnalar hariç tutulacak olursa, bu dönemde kimsenin aklına bir askeri müdahalenin olacağı gelmiyordu.

Halkın siyasi iradeye güveni

Bu beklenmedik bir ortamda, 15 Temmuz 2016 günü, FETÖ’cü hain yapılanma kanlı darbe girişiminde bulundu. Bir kısmı Sayın Cumhurbaşkanımızın halkı meydanlara, hava meydanlarına çağrısından önce, çok büyük ekseriyeti de bu çağrıdan sonra, halkımız darbe girişimini engellemek üzere meydanları, caddeleri, sokakları doldurdu. Emir komuta zinciri içerisinde olmasa da, Türkiye’de şimdiye kadar yapılan darbelerden en organize olanı, halkın bu kahramanca direnişi ile başarısız oldu. Tamamen silahsız sivil halk gücünün, en modern silahlarla mücehhez böylesi hainane darbeyi önlemesi dünya siyasi tarihinde ilk ve tek örnektir. Halkın bu darbe girişimini önlemede başarılı olmasında Cumhurbaşkanımız Recep Tayyip Erdoğan’ın halkı meydanlara davet etmesi yanında (bazıları gecikmeli olarak kerhen de olsa) siyasi partilerle medyanın da ittifakla hareket etmesinin göz ardı edilmemesi gerekir. Fakat burada merkezi konumda olan iki belirleyici unsur öne çıkmaktadır. Birincisi, karizmatik bir güce sahip olan ve halkın büyük ekseriyetinin gönlünde taht kurmuş olan Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın halka yönelik çağrısı. İkincisi, bu çağrıya kahramanca ve korkusuzca cevap veren Türk halkıdır.

Kahraman halkın demokratik cumhuriyete sahip çıkarak hain FETÖ’cü darbeyi önlemesini takiben, hükümet ve diğer devlet kurumları nezdinde darbeci yapıyı dağıtmaya ve etkisizleştirmeye yönelik çok yönlü politikalar uygulanmaktadır…

Fakat bukalemundan bin kat farklı görünme yeteneğine sahip olan, hiçbir dini ve ahlaki ilke ve hassasiyeti olmaksızın hareket eden, devletin kılcal damarlarına kadar sirayet eden, dini cemaat görünümlü olmakla birlikte en seküler ve ateist kişiler gibi yaşamaktan da imtina etmeyecek kadar kendisini gizleyen bu yapının tasfiyesi de tabiatı icabı oldukça zor olmaktadır.

Halkın direnişi o kadar şanlı ve kahramanca olmuştur ki, zihinlerde “artık bundan sonra hiçbir güç darbe yapmaya yeltenemez” fikri belirmiştir. Peki, bu algının haklılık payı nedir? Şimdi de bu soruya cevap bulmaya çalışacağım.

Önce şu tespiti yapayım. Türkiye’de darbeler durduk yere yapılmaz. Bunun, askeri tabanı yanında, medya, bazı toplumsal kesimler, üniversite, sermaye çevreleri, sivil toplum görünümlü vesayetçi örgütler cenahlarından destekçileri vardır. Bir de askeri müdahalelerin olması için terörün artırılması, irtica yaygaraları gibi şartların da oluşması gerekmektedir. Bunlar olmaksızın darbelerin olması oldukça zordur. Bütün bunlara ilave olarak, askeri bürokrasiyi darbeye cesaretlendiren, motive edici yönde işlev gören bazı anayasal, kanuni ve kurumsal nitelikte “çıkış garantileri”nin olması da, askeri darbeleri kolaylaştırıcı yönde etkiler yapmaktadır.

Elbette ki halkın bu kahramanca direnişi, hem Türkiye içerisindeki, hem de yurt dışındaki darbeciler üzerinde şok etkisi meydana getirmiştir. Fakat çok geçmeden, Türkiye içinde, “15 Temmuz hain FETÖ’cü darbenin, AK Parti tarafından gerçekleştirilen bir kontrollü darbe olduğu”, “asıl darbenin, 15 Temmuz değil, hain FETÖ’cü çetenin devletten tasfiye edilmesini amaçlayan OHAL kararının alınması olduğu” yönünde söylemlerin ortaya atılması, darbe severlerin asıl kimliklerinin ortaya koymalarını sağlamıştır. Bunları destekleyen harici güçler yanında, belli bir medya ve toplum kesimi de mevcuttur. Fakat geniş halk kesimlerinin bu tür söylemlere itibar etmediğini söylemek isterim.

Bu durum hala bir darbeci damarın varlığını göstermektedir. Burada darbeci damarın tasfiye edilmesi, bazı önlemlerin alınmasını lüzumlu kılmaktadır. Diğer yandan, bu zihniyetin toplumda tasfiye olması orta ve uzun vadeli bir zaman dilimini de gerekli kılmaktadır.

Alınması gereken tedbirler

Bütün bunları ifade ettikten sonra, “Acaba hala Türkiye’de bir darbe tehlikesi mevcut mudur?” sorusuna kestirmeden hayır diyebilmek zor görünüyor. Çünkü Türkiye’de darbeleri bir çözüm yolu olarak gören vesayetçi taban eskiyle kıyaslandığında oldukça zayıflamış gibi görünse de hala varlığını sürdürmektedir. Bunların harici destekçileri de çok daha iştahlı bir şekilde çabalarını sürdürmeye devam etmektedir. Halkın çoğunluğunun iradesi ile iktidara gelen AK Parti’nin iktidardan düşürülmesi için demokrasi dışı usullere başvurulması, Türkiye söz konusu olduğunda demokratik hassasiyetleri sıfırlanan Batı için en arzu edilir yoldur. Ordu içerisinde de işler pek duru değildir. FETÖ’cülerin bir kısmı temizlendi ise de, kripto FETÖ’cülerin hala TSK bünyesinde varlıklarını sürdürdükleri tahmin edilmekte, kripto oldukları için ise sayılarının ne kadar olduğu bilinmemektedir. Bu bilinmemezlik, işin en vahim yanını teşkil etmektedir. FETÖ’cüler yanında daha önceleri laik cumhuriyeti koruma ve kollama adına darbeler yapan komutanlar da varlıklarını korumaktadırlar. Onlar da şartları oluştuğunda darbe yapmaya tevessül ederler mi? Sorusu zihinleri kurcalamaya devam etmektedir.

Bütün bunlardan sonra, Türkiye’de darbeci zihniyetin ortadan kaldırılması için ne yapılması gerektiği daha da önem kazanmaktadır. Her şeyden önce, hain FETÖ’cü kalkışma mahiyetindeki 15 Temmuz darbe girişimine karşı Türk halkının kahramanca direnişinin öneminin layıkı vechiyle anlaşılması, anlatılması ve bunun unutturulmaması yönündeki tahşidatlara devam edilmesi lazım. 15 Temmuz diriliş ruhunun tazeliğinin korunması, bu ruha karşı geliştirilen darbeci iradeyi yansıtan “kontrollü darbe”, “asıl darbe 15 Temmuz değil 20 Temmuz”dur söyleminin, çeşitli kesimlerdeki etkinliğinin azaltılması gerekiyor.

Kurumlar arasında eşgüdüm ihtiyacı

Diğer yandan, FETÖ’cü çetenin, mümkün olan en kısa zamanda, kripto unsurlarını da içerecek şekilde devletin bünyesinde atılması lazım. Darbecilere çıkış garantisi sağlayan anayasal ve kanuni unsurların tamamen ayıklanması da aynı derecede önemlidir. Gerçi bu çıkış garantilerinin birçoğu, 2017 Anayasa değişikliği ve 15 Temmuz sonrasında çıkarılan OHAL KHK’leri ile büyük ölçüde temizlendi. Bu yolla askeri bürokrasinin kendi içerisinde kurduğu bürokratik kast sistemi büyük oranda çözülerek inisiyatif önemli ölçüde demokratik siyasi iktidara devredildi. Fakat bununla yetinmeyip çok ince çalışmalar yapılarak, vesayetçi yapıya çıkış garantisi sağlayan bütün unsurların anayasa ve kanunlardan ayıklanması gerekiyor.

Diğer yandan, her ne kadar askeri bürokrasinin yetiştirilmesi usulü konusunda önemli değişiklikler yapılmış ise de, yapılacak ilave düzenlemelerle, askeri bürokrasinin tamamen siyasi iktidarın emrinde harici saldırılara odaklanmalarının sağlanması, dâhili emniyetin sağlanması noktasında bütün inisiyatifin, demokratik siyasi iktidarın emrinde hareket eden -dönüşüme uğratılmış jandarma teşkilatını da kapsayacak şekilde- emniyet teşkilatına devredilmesi gerekiyor. TSK, artık iç olaylara odaklı kurum olmaktan çıkarılmalı, tamamen harici saldırılara yönelik önleyici ve caydırıcı kurum haline getirilmeli; bu yöndeki zihniyet evvela bu kurum içerisinde kökleştirilmelidir.

Bu iyileştirmeler kapsamında, TSK’nin, iç güvenliğin de teknik olarak etkin belirleyici unsuru olarak hareket etmesini sağlayan Milli Güvenlik Kurulu’nun revize edilmesi, bu yolla, iç güvenliğin sağlanması konusunda inisiyatifin münhasıran kendisine devredilmesi gerekli olan emniyet bürokrasisinin de bu kurumda yeterince yer almasının sağlanması icap ediyor.

Burada sözünü ettiğim bütün önerilerin bütünlük içerisinde yapılmaması halinde, zaman içerisinde 15 Temmuz ruhunun zayıflaması ve şartların da olgunlaştırılması halinde, darbe tehlikesi varlığını sürdürmeye devam edecektir. Yukarıda sözü edilen önlemlerin tamamı alınarak darbelere karşı teyakkuz halinin varlığını sürdürmeye devam etmesi halinde, artık orta ve uzun vadede Türkiye’de darbeler dönemi tarihin karanlık sayfalarında kalacaktır. Türkiye’de demokratikleşme alanında sağlanacak süreklilik ve pekişme, zaman içerisinde darbeci tabanı da dönüştürecektir.

Star Açık Görüş, 22.07.2017

15 ve 16 Temmuz günleri paraya kıyıp hemen tüm önemli, toplumsal karşılığı olan gazeteleri aldım. Saatlerce yorumları okudum. ilânları tek tek kontrol ettim. Dikkatimi bir şey çekti, hemen her büyük veya büyükçe şirket darbe teşebbüsünü kınamak ve demokrasiyi desteklemek için ilân verirken TÜSİAD sermayesinden ana parçalarından bir ilân göremedim. Bir tek Sabancı’nın Hürriyet’te yarım sayfadan küçük bir ilânı vardı. Koç Holding ile Eczacıbaşı Holding’ten veya bağlı şirketlerinden gelen bir ilân yayınlanmadı. Acaba benim gözümden mi kaçtı? Tespitim doğruysa, bu, adı geçen grupların ve TÜSİAD’ın 15 Temmuz’un başarısız olmasından için için üzüntü duyduğunun bir işareti olarak okunabilir mi?

İnsanların yaptıklarından ve söylediklerinden değil de yapmadıklarından ve söylemediklerinden dolayı yargılanmasını veya ağır eleştiriye maruz bırakılmasını sevmiyorum. Somut olgular ve olaylar üzerinden konuşmayı ve yargılamaktan çok yorum yapmayı tercih ederim. Bunu da yumuşak bir üslupla gerçekleştirmeyi isterim. İşte bu yüzden TÜSİAD’ı tümden “infaz” edecek bir pozisyon almak istemem. Tarihine bakıldığına bu derneğin bana göre iyi duruşlar sergilediği ve yararlı işler yaptığı zamanlar da var. Ancak, TÜSİAD’ın başka zamanlarda ses vermeye çok hevesli olurken bu sefer suskun kalması ister istemez insanı düşünmeye sevk ediyor.

TÜSİAD ülkenin en büyük sermaye grubu. AK Parti zamanındaki tüm toplumsal değişikliklere rağmen büyük sermaye hâlâ onun çatısı altında. Dindar işadamlarına ait sermaye miktarı henüz TÜSİAD’da toplanandan çok küçük. Üstelik TÜSİAD ürkek olmayan, üst perdeden konuşmaktan pek çekinmeyen bir örgüt. Ecevit’e ve sonra Erbakan’a karşı açtığı savaş hatırlarda. Dindarlardan pek hoşlanmadığı da malûm. Daha geçenlerde CHP’nin “adalet yürüyüşü” için açık destek belirtmekten geri kalmadı.

Bu TÜSİAD üyeleri –özellikle Koç grubu- Cumhuriyet bayramında, 10 Kasım’da irili ufaklı tüm yayın organlarına bol bol ilân vermekle de meşhur. Bu kendi tercihleri, diyecek bir şey yok. Ancak aynı sermaye grupları 15 Temmuz’un ilk yıldönümünde adeta sessizliğe büründü. Göstermelik de olsa ilân vermedi.  Duygusal televizyon klipleri hazırlayıp tekrar tekrar yayınlatmadı.

Bunu nasıl yorumlamalıyız?

Türkiye’de kişilerin aldıkları siyasî pozisyonlarda rasyonel menfaat ilişkileri ve hesapları yanında kültürel öğeler de rol oynuyor. Meselâ şehrin Türkiye’nin yerel yönetimlerde şahit olduğu bir tür devrimden uzak kalmasına ve bu yüzden çok geri düşmesine rağmen İzmir’de seçmenlerin önemli bir bölümü kültürel faktörlere dayanarak CHP’ye oy veriyor. Muğla aynı durumdaki bir başka kent. Yanlış anlaşılmasın, bu tavır sadece CHP tabanına mahsus değil, her kesimde karşılığı vat. Örneğin dindar-mütedeyyin kitlelerin siyasal tercihinde de ekonomik olanlar kadar kültürel faktörlerin de rol oynadığını biliyoruz.

TÜSİAD tüm kavga gürültüye rağmen AK Parti iktidarlarından ekonomik olarak zarar görmedi. Rakamlara göre ülke üç kat büyürken TÜSİAD üyeleri ortalama on kat büyüdü. AK Parti’nin dindar müteşebbislere açık “desteği” (yani rantları onlara kanalize etmesi) onların bütün olarak TÜSİAD’ın kurumsal olarak ise KoÇ, Sabancı ve Eczacıbaşı’nın yanına bile yaklaşmalarına yetmedi. Başka bir deyişle TÜSİAD ekonomik büyümeden aslan payını aldı. Buna rağmen AK Parti hükümetlerinden hiç hoşlanmadı. Bazen açıkça bazen kapalı kapılar arkasında hükümet aleyhine konuştu ve çalıştı.

Bu kadarla kalsa iyidir. İktidara yönelik demokrasinin usul kurallarının ihlâline dayanan hamleleri daha doğrusu saldırıları dahi hoş karşıladı, destekledi, hatta onlara lojistik destek sağladı. Yukarda işaret ettiğim üzere bazı günlerde verdiği ilânlarla hem yüksek perdeden ses verdi hem de  medyayı yönlendirmeye çalıştı. Bütün bunlar dikkate alındığında TÜSİAD’ın 15 Temmuz’da büyük bir suskunluk içine girmesinin manidar olduğu söylenebilir.

TÜSİAD neden böyle yapıyor?

Sorunun cevabını yukarda kısmen verdim. TÜSİAD ile AK Parti arasında doku uyuşmazlığı var. TÜSİAD CHP çizgisinde ve tipik CHP reflekslerine sahip. Bu yüzden hükümetin bir şekilde gitmesini istiyor. Bunu bazen ihtiyatlı şekilde bazen kendini kaybetmişçesine dışa vuruyor. TÜSİAD’ın bu tavrında etkili olan bir diğer faktör Batı hükümetleri ve sermaye gruplarıyla girdiği yakın ekonomik ilişkiler ve zihniyet ortaklığı.

TÜSİAD’ın nerede durduğu demokrasinin usul kurallarına saygı gösterdiği ve o sınırlar içinde kaldığı sürece mesele değil Ancak, TÜSİAD üyelerinin tavırlarının geniş halk kitlelerinin gözünden kaçmayacağını ve her tavrın toplumsal getirileri yanında toplumsal maliyetleri de olacağını unutmamaları gerekir.

Serbestiyet, 21.07.2017

15 Temmuz’un birinci yıldönümünde, 15 Temmuz Şehitler Köprüsü’nde yapılacak törene katılmak üzere saat 17:30 civarında evden çıktım. Daha önce Üsküdar iskelesinde buluşup bir grup olarak köprüye yürümeyi düşünüyorduk. 15 Temmuz Hareketi’nden Mesut Bıyık Çengelköy’de toplanan gruba katılarak birlikte yürümeyi teklif etti.  Bu bana çok makul göründü. Bunun üzerine Çengelköye’e gitmeye, oradan köprüye geçmeye karar verdim.

Evime yaklaşık üç yüz metre mesafede olan Beşiktaş iskelesine otobüsle inmeyi düşünüyordum. Barbaros Bulvarı’na çıkınca şaşkınlığa uğradım. Bir insan seli Balmumcu tarafından aşağıya akmaktaydı. Hiç tereddüt etmeden kalabalığa katıldım. Hem kitlenin bir parçası olmak, hem de bu insanlar üzerinde gözlemlerde bulunmak istiyordum.

İnsanlar sakin bir şekilde yürümekteydi. Yüzlerde bir gerginlik veya öfke yoktu. Hemen herkes gülümsemekteydi. Yürüyenler arasında tek başına olanlar da, yanında arkadaşlarıyla veya aileleriyle ilerleyenler de vardı. Bazı ailelerin yanında çocuklar da bulunmaktaydı. Birkaç ailenin çocuk arabasıyla ilerlemekte olduğunu gördüm.

Katılımcıların profilini tespit etmeye çalıştım. Gençler ağırlıktaydı. Kadın nüfusu erkek nüfusa göre çok daha fazlaydı. Kadınlar arasında başı örtülü olanların yanında açık olanlar da vardı.

Hep aynı kişilerle yan yana yürümemek, başkalarını da görmek için kitlenin ortalama hızından daha yüksek bir hız tutturdum. Adeta bir sel gibi Beşiktaş iskelesine doğru ilerledik. Aşağı inerken yolun sağ tarafındaki publarda bira vs içerek oturan kimselere baktım. Oralarda oturanlar da genç insanlardı ama sanki hiçbir şey yokmuş havasındaydılar. Ne yürüyenlerden ne de oturanlardan karşılıklı ters bakış ve birbirine laf atma gördüm.

Beşiktaş meydanı ana baba günüydü. CHP’nin kalesi Beşiktaş adeta işgale uğramış gibiydi. Büyük kalabalığın içinde iskeleye vardım. Tam iskeleye varmadan, yanımdaki, 20’li yaşların başında olan sarışın gence ne iş yaptığını ve nereden geldiğini sordum. Bir hazır giyim mağazasında çalıştığını ve Esenyurt’tan geldiğini söyledi. 15 Temmuz gecesi ne yaptığını sorunca şu cevabı verdi: “Mahallemizi savunduk.”

Vapurlar iki yaka arasında mekik dokuyordu. Bütün vapurlar yolcu taşımakla beraber, iskelenin sol tarafında sadece bu iş için tahsis edilmiş, bayraklar ve 15 Temmuz pankartlarıyla donatılmış tekneler bekliyordu. Onların önünde de büyük bir kalabalık mevcuttu. Birine binip karşıya geçtim. Vapurdan iner inmez daha büyük bir kalabalığın ortasına düştüm. İskele ve Üsküdar Meydanı adeta mahşer yeriydi. Çengelköy dolmuşlarına umutla baktım. Bir dolmuşa binmem imkânsızdı. Yolun karşısına geçtim. Orada çeşitli firmalar tarafından tahsis edildiği anlaşılan midibüsler insanları alıp köprüye doğru götürmekteydi. Onlardan da umudumu kestim. İçinde yolcu olmasına rağmen bir iki taksiyi durdurdum. Şoförler yolun kapalı olduğunu, ancak Kirazlıtepe’ye kadar gidebileceğimi, oradan yürümem gerektiğini söyledi.

Bunun üzerine otostop çekmeye karar verdim. Sekiz on arabaya el kaldırdım. İki üç tanesi durdu ama doluydu. Sonunda, ellerinde bayraklar olan bir baba oğulun bir araca binmek üzere olduğunu gördüm.  Koştum, “ben de geleyim” deyip sürücünün onayını beklemeden küçük arabanın arka koltuğuna sıkıştım.

Öndeki iki genç yolu bilmiyordu. Gebze’den geldiklerini söylediler. Arabayı nereye bırakabileceklerini sordular. Cevap veremedik. Baba oğul Beykoz’dan gelmekteydi. Önce Kadıköy’e geçmişler, oradan Üsküdar’a ulaşmışlardı. Baba gençlerle siyasî analizlere başladı. Kılıçdaroğlu’nun Meclis’te ne kadar “iğrenç” konuştuğundan söz ettiler. Ben konuşmalara katılmadım. Bir ara on yaşında olan çocuk da siyasî analizler yapmaya başladı. Bunu kitlenin yüksek seviyede politize olduğunun işaretlerinden biri saydım.

Araba adım adım ilerleyebiliyordu. Bir süre sonra ilerde yolun tamamen tıkalı olduğu söylendi. Arabadan inip yürümeye karar verdim. Teşekkür edip indim. Binlerce kişiyle beraber yürümeye çalıştım. Sonunda bu işi başaramayacağım kanaatine varınca geri dönmeye, birkaç kişiyle konuşmaya, sonra Beşiktaş’a dönüp oradaki havayı koklamaya karar verdim. Tek çocuklu ve çocuk arabasıyla köprüye yürümeye çalışan bir aileye yaklaştım. Nereden geldiklerini sordum. Beylikdüzü  tarafından geldiklerini söylediler. Geçen sene çocukları küçük olduğu için yalnızca babanın sokaklara çıktığını ama bu sefer ailece yola düştüklerini anlattılar. Kendileri için bu işin çok meşakkatli olabileceğini söylememe sadece tebessümle karşılık verdiler. Kuzguncuğa doğru uzanan yolun sol kenarında durup gelen geçenlerin yüz ifadelerini ve profillerini gözlemlemeye başladım.

Daha sonra iskeleye döndüm ve karşıya geçtim. Ben yola çıkalı yaklaşık iki saat olmuştu ama Beşiktaş ben giderken olduğundan daha kalabalıktı. Binlerce insan Üsküdar’a geçmek için beklemekteydi. Diğerleri gibi onların ellerinde de bayraklar vardı. Bazıları bayrak tişörtler giymişti. Başlarına bandana olanlar da vardı. Bazı aileler üç nesil bir aradaydı.

Bütün bu insanlarda bilinçli ve gönüllü bir katılma azmi gözlemledim. Onları bu meşakkatli işe girişmeye itenin ne olduğunu düşündüm. Bir kere daha anladım ki 15 Temmuz direnişinin kahramanları bu sade, mütevazı insanlar. Ölüm makinalarıyla donanmış asker kılıklı çeteleri bu insanlar çıplak elleriyle durdurdu. Sokağa, bir nevi savaşa koşmakta zerre kadar tereddüt etmediler. “Ev kira ama memleket bizim… evlatsız olur ama vatansız olmaz” dediler. Sade insanlar olarak çıktıkları sokaklardan kahramanlar olarak evlerine döndüler.

Daha önce de pek çok sefer yazdım ve söyledim. Türkiye’de demokrasinin gerçek teminatı sade halk kitleleridir. Kendini elit zanneden kimilerine ve ortalama aydınlara kalsa Türkiye’de demokrasi yaşamaz, yaşatılamaz.

15 Temmuz bir demokrasi destanı. Kahramanlarının çoğunu bilmiyor, tanımıyoruz. Üzerinden sadece bir yıl geçmesine ve katliamlar yapan katiller ile işbirlikçilerinin henüz tamamen temizlenip hak ettikleri gibi cezalandırılmış olmamasına rağmen 15 Temmuz’u hafife almaya, FETÖ ile mücadelenin önünü kesmeye çalışanlara, bu kahramanlar 15 Temmuz günü yine muhteşem bir cevap verdi. Sadece İstanbul’da değil bütün Türkiye’de. Bu kahramanları ve sağduyularını, cesaretlerini, çabalarını hafife alanlar büyük hatâ yapar. 15 Temmuz’dan ders almayarak yeni darbe teşebbüslerine kalkacakları ise bu halk bu sefer külliyen — fiziksel olarak — yok eder.

Ne mutlu bana ki böylesine sağduyulu ve kahraman bir milletin mensubuyum.

Serbestiyet, 18.07.2017

15 Temmuz darbecilerinin sosyolojik bir ağırlığı yoktu. Halk da darbecilere posta koydu. Darbenin önlenmesinde bu iki hususun önem taşıdığı açık, sürekli vurgulanmasında da bir beis yok. Bununla birlikte darbe teşebbüsünü çökerten ve göz ardı edilmemesi gereken iki nokta daha var.

Birincisi, darbe duyumunun alındığı ilk dakikadan itibaren siyasi iktidarın her kademesinin darbeyi reddetmesidir. İktidar namına söz alan bütün temsilciler, hiçbir şek ve şüpheye yer bırakmadan darbenin karşısında durdular. Halka mücadele çağrısı yaptılar ve halkı bu mücadeleye ortak ettiler.

Bu kararlılık, iktidar ile halk arasında güçlü bir etkileşim yarattı. İktidarın darbeyi kabul etmediğini gören halkın mücadele şevki yükseldi. Halkın kitlesel desteğini arkasında gören iktidarın ise cesareti arttı. Eğer iktidar darbecilere itiraz etmese veya pısırık bir hal içine girseydi, muhtemelen halkın tepkisi daha sönük olurdu. Keza halk iktidarın davetine icabet etmese, iktidar kendine olan güvenini ve darbeyi püskürtme azmini yitirebilirdi. Dolayısıyla siyasi kararlılık, darbe karşıtı mücadeleyi besleyen bir işlev gördü.

Liderlik

Bu çerçevede Erdoğan’ın 15 Temmuz performansına ayrı bir paragraf açmak gerekir. Siyasi aktörleri rakiplerinden ayıran bazı özellikler vardır. Bu özellikleri taşıyanlar, diğerlerinin önüne geçer. Krizi yönetme becerisi, risk alabilme kapasitesi ve cesaret bu özellikler arasında sayılabilir. Cesarete dair Kürtçede çok sevdiğim bir söz var, “Zilamê tirsonek sînga sîpî nabîne” diye. Mealen “Korkak adam sevdiğinin göğsüne baş koyamaz” anlamına gelir. Gerektiğinde cesur davranmak ve risk almak liderliğin olmazsa olmazıdır. Yoksa ortada ne liderlik kalır ne de iktidar.

15 Temmuz’da Erdoğan uygulamalı bir liderlik dersi verdi. Darbe teşebbüsü iktidarına kastediyordu; buna karşı başarılı bir yönetim sergiledi. Kendi bağlı bütün güçleri darbecilerin karşısına dikebildi. Birçok risk aldı. Halkı sokağa davet etti. Marmaris’ten yola çıkıp Dalaman’dan İstanbul’a uçtu. Darbecilerin işgale yeltendiği Atatürk Havalimanı’na indi. Hepsi riskti bunların; ancak o tüm bu riskleri üstlendi ve darbenin seyrinin değişmesinde önemli bir rol oynadı.

“Darbe karşıtlığının merkezi”

Buna karşılık muhalefet liderlerinin o gece sergiledikleri profil, bana kalırsa son derece düşüktü. CHP ve HDP o gece yazılı açıklamalar yaparak darbeye karşıtlıklarını deklare ettiler. Önemliydi fakat yeterli değildi. Böyle tarihî bir anda muhalefet daha fazlasını yapabilirdi ve yapmalıydı. Şöyle ki:

Darbe girişimi esnasında Kılıçdaroğlu, Atatürk Havalimanı’ndaydı. Olağandışı bir hareketlilik yaşandığını görmesine karşın oradan ayrıldı. Oysa farklı davranabilirdi. Meselâ hemen oracıkta, darbeye karşı durduğunu dünya âleme duyurabilirdi. Ya da, diyelim ki buna fırsat bulamadı; sonrasında bulunduğu yerden haber kanallarına bağlanarak bu gayrimeşru ve gayri ahlaki teşebbüsü mahkûm edebilirdi. Bu duruş, her açıdan daha doğru ve daha tesirli olurdu.

Keza 15 Temmuz gecesi Demirtaş da Diyarbakır’daydı. O da demokrasi karşıtı bu teşebbüsü lânetleyebilir, demokratik siyaseti savunmak için kitlesini sokağa taşıyabilir ve Diyarbakır’ı “darbe karşıtlığının merkezi” haline getirebilirdi. Böylesi bir tavır, bambaşka bir Türkiye ortaya çıkarır ve büyük ihtimalle 16 Temmuz’dan sonraki tarih daha olumlu bir yatakta akardı. Hülasa muhalefet, halkın hissiyatını taşımada ve buna liderlik etmede eksik ve yetersiz kaldı, büyük bir fırsatı heba etti.

Darbe teşebbüsünün akim kalmasında dikkat çekilmesi gereken ikinci husus, ordu ve emniyet içindeki darbe karşıtı güçlerdir. Halkın direnişine söylenecek söz yok, ama eli silahlı darbecileri durdurmak karşıt bir gücü de gerektiriyordu. Ordu ve emniyetteki darbe karşıtları bunu sağladı.

“Kontrollü darbe”

Aradan geçen süre zarfında darbeye dair birçok iddianame hazırlandı, yargılamalar başladı. Birçok belge, itiraf ve delil kamuoyunun bilgisi dahiline girdi. İki nokta artık çok net.

Bir. Kimilerinin yaptığı gibi 15 Temmuz’u “tiyatro” olarak nitelemenin ya da “Böyle darbe mi olur?” diye tahfif etmenin akılla bağdaşır bir tarafı bulunmuyor. Ne sahneye konan bir oyun var, ne de birkaç kendini bilmezin hesapsız kitapsız ve gelişigüzel yaptığı bir eylem. Aksine, son derece ayrıntılı bir planlamaya dayalı bir darbe girişiminden söz ediyoruz. Öğrendiklerimizden çıkan çıplak gerçek şu: Devlet içinde yuvalanan bir örgüt, 15 Temmuz’un bütün aşamalarını dikkatle planladı ve neticeye ulaşmak için de her kötülüğü yapmaktan imtina etmedi.

İki. Darbenin arkasındaki örgüt FETÖ’dür. Her ne kadar kendileri reddetse de, bütün oklar FETÖ’yü işaret ediyor. Askeri, siyasi ve iktisadi bütün bağlantılar ve yollar Pennsylvania’ya çıkıyor.

Hal böyle iken CHP’nin ısrarla “kontrollü darbe” söylemini kullanması çok büyük bir yanlıştır. İki açıdan: Biri, gerçeğe ters düşmesidir. 15 Temmuz’a kontrollü darbe diyebilmeniz, ancak yargılama süreçlerinde ortaya çıkan bütün kanıtlara gözlerinizi sımsıkı kapatmanızla mümkün olabilir.

Diğeri ise, CHP’nin bir yıldır yapıp ettikleriyle uyuşmamasıdır. Darbenin bastırılmasının ertesinde CHP, Cumhurbaşkanlığı Külliyesi’ndeki liderler toplantısına da, Yenikapı’da düzenlenen mitinge de katıldı. Dış basına verdiği değerlendirmelerde Kılıçdaroğlu, 15 Temmuz’un FETÖ’nün işi olduğunu da yazdı. Şimdi, eğer CHP 15 Temmuz’un kontrollü darbe olduğuna inanıyorsa bunları yapmamalıydı. Yok, eğer bunları yaptıysa, o zamanda “kontrollü darbe” ifadesinden uzak durmalıydı. Bir parti bu kadar ağır bir tenakuzu kaldıramaz.

Muhalefetin odağı

Muhalefetin, darbe teşebbüsü hakkında iktidarın söyleminin aynısını benimsemesi beklenemez. Yanlış giden işler varsa muhalefet bunları eleştirmek ve doğrusunu göstermekle yükümlüdür. Meselâ, bana kalırsa muhalefet üç noktaya odaklanabilir.

Birincisi, FETÖ’nün devlet içinde, devleti ele geçirmeye yetecek düzeyde örgütlenmesine rağmen zamanında açığa çıkarılmamasıdır. Muhalefet, iktidarın buradaki sorumluluğunu deşebilir.

İkincisi, soruşturma safhasında hayati bazı soruların cevaplanmamasıdır. Muhalefet, bütün resmi görmemizi engelleyen bu tür eksiklerin üzerine daha çok gidebilir.

Üçüncüsü de, iktidarın darbeyi fırsata çeviren uygulamalarıdır. İktidar, darbe sonrasında ilân edilen OHAL’in sağladığı imkânlardan istifade ederek darbe ile hiçbir irtibatı olmayan kesimleri de baskı altına aldı. Muhalefet bu baskı siyasetine daha çok projektör tutabilir.

Bütün bu noktalarda iktidar eleştirisi yapmak muhalefetin hem hakkı hem de sorumluluğudur. Ama muhalefetin hem kendisi hem de toplum açısından faydalı sonuçlar elde edebilmesi için öncelikle bu “kontrollü darbe” söyleminden vazgeçmesi gerekir. CHP, karanlık noktaların aydınlığa çıkarılmasını talep edebilir, etmelidir. Hükümetin yersiz-hukuksuz icraatlarını eleştirebilir, eleştirmelidir. Fakat bunu darbenin iktidarın bilgisi ve gözetimi altında gerçekleştiğini ima eden “kontrollü darbe” söylemi ile yapamaz. Bu söylem CHP’nin darbe karşıtlığın gerçek olup olmadığına dair şüpheleri artırmaktan başka bir işe yaramaz.

Devam edeceğim.

Serbestiyet, 21.07.2017