Bedelli askerlik çıkarılmasına gelen itirazların bazıları haklı noktalara işaret ediyor.

Özellikle de eşit vatandaşlık ilkesine aykırı olduğu yolundaki eleştiriye katılmamak imkânsız. (Ben de zaten bu yüzden, yazdığım yazılarda hep bedelli askerliğin bir geçiş dönemi modeli olarak kullanılabileceğini, kalıcı ve ilkesel olarak doğru çözümün profesyonel ordu olduğunu belirttim.)

Ne var ki, bedelliye yapılan bir başka itiraz daha var ki, buna katılmak hiç mümkün değil. Katılmak bir yana, sırf bu nedenle bile bedelli askerlik desteklenebilir.

Daha çok ulusalcı cepheden gelen bu itiraza göre, bedelli askerliğin en büyük zararı Türk milletinin “genetik kodlarına işlemiş olan” asker-millet özelliğini erozyona uğratmasıdır. Onlara göre, toplumumuzda asker-sivil ilişkilerinin kendine özgü bir karakteri vardır. Türk milleti asker-millet niteliği taşır. Her Türk erkeğinin zorunlu askerlik yapması, bu milleti millet yapan en önemli özelliktir. Ordu milleti yoğuran bir ocaktır. Bu kutsal ocak, “eğitimsiz milletin fikir ve duygularının gelişmesini, ruhunu ve maneviyatını yükseltmek yönünde güçlenmesini sağlar…”

Goltz Paşa’dan bu yana

Osmanlı’dan devralınan ama cumhuriyet tarihi boyunca resmi ideolojinin temellerinden birini oluşturan bu ordu-millet kavramı, orijinal olarak Alman Colmar von der Goltz’un 1883’te yayınladığı ve Millet-i Müsellâha (Silahlı Millet) kitabında geliştirilmiş kavramdır.

Şükrü Hanioğlu, Goltz’un ortaya attığı bu kavramı şöyle anlatıyor: “…Goltz bu kitabında sanayileşme sonrası dünyasında “savaşın kaçınılmazlığı”nı vurguladıktan sonra, bu nedenle, geleceğin savaşlarının cephede orduların vuruşması değil silahlanmış milletlerin topyekûn mücadelesi şeklinde geçeceğini savunur. Goltz’a göre bu nedenle ordu komuta kademesi toplumun örgütlenmesi ve idaresinde daha önemli bir rol oynamalıydı. Bizzat Goltz’un ıslah ettiği bir kurumda onun zikredilen kitabını okuyarak eğitilen Osmanlı erkân ve ümerası düşüncelerini kuramsallaştıran “Silahlı Millet” fikrini içselleştirmekten öte idealize etmiştir. Son üç kuşak Osmanlı subay kadrosu kendilerini böylesi bir “millet”in yaratıcısı, bilinç aşılayıcısı ve doğal idarecileri olarak görmüştür.

Bu kadronun kendine biçtiği doğal toplum liderliği rolünün nasıl icra edileceği alanında iki temel yaklaşım ve siyaset geliştirilerek uygulanmıştır. Bunlardan birincisi ordunun bir kurum olarak “silahlı millet”in yol göstericisi olması, ikincisi ise subayların geniş çaplı katılımıyla paramiliter karakterli, daha sonraki Arap Baasçılığına benzer bir örgütlenmenin yaratılmasıydı.”

Batı terk etti, biz terk edemedik

Osmanlı askeri bürokrasisinin Prusya ordusundan esinlenerek geliştirdiği “silahlı millet” (ve elbette buna bağlı olarak zorunlu askerlik) fikri bugün bu topraklarda hâlâ ateşli savunucular buluyor ama orijinal olarak uygulandığı yerde artık izi bile kalmadı. Çünkü hem savaşların niteliği değişti hem de toplumların…

Avrupa Birliği’nin iki önemli ülkesi olan Fransa ve İngiltere’de zorunlu askerlik çoktan kalktı. Sadece oralarda da değil; Hollanda, İtalya, Polonya, İzlanda, Sırbistan, İrlanda, Belçika, Lüksemburg, Slovenya, Slovakya, İspanya, Çek Cumhuriyeti, Macaristan ve Malta da zorunlu askerliği kaldırarak profesyonel orduya geçti. Zorunlu askerliği hâlâ kaldırmayan az sayıdaki ülkede ise askerlik yapmak istemeyenlere sosyal hizmet alanlarında görev yapma alternatifi sunuluyor.

Bizim ulusalcılarımız ise hâlâ 100 yıl önceki Prusya tipi “ordu-millet” anlayışını yaşatmaya çalışıyorlar. Ve hâlâ asker millet olmakla övünüyorlar.

Oysa çağımız milletlerin “savaşkan millet” olmakla değil, “üretken millet”, “yaratıcı millet”, “eğitimli millet” olmakla övüneceği çağ… Ayrıca bu çağda milletlerin eğitimi okullarda yapılıyor, orduda değil…

Bugün, 12.11.2011

İnsan aklının öneminin abartıldığı ve düşünen kafaların çoğunun bugün sahip olduğumuz sosyal düzenin adı-adresi belli kişilerin bireysel akıl ve iradeye dayalı karar ve davranışlarıyla tesis edildiğine inandığı bir çağda yaşıyoruz.

Buna paralel olarak, neredeyse herkesin irili ufaklı her sosyal problemin kamu otoritesine (yani tekelci zor kullanma yetkisine) sahip bir bireyin veya bir grup bireyin yine akla ve iyi niyete dayalı müdahaleleriyle çözülebileceği fikrini sorgusuz sualsiz kabul ettiği ülkelerin vatandaşları olarak yıllarımızı harcıyoruz. Sosyal düzen meselesine kurucu rasyonalist yaklaşım diyebileceğimiz bu bakışın sistematik biçimde belirmesi Aydınlanma’nın, Kıta Avrupası kolunun doğması ve gelişmesiyle bağlantılı. Akıldışı olarak nitelenen her yol ve yöntemin ve akıl tarafından haklılaştırılamayan her sosyal kurumun peşinen reddedilmesini benimseyen bu yaklaşım, beşerî problemlerin rasyonalist makro düzenlemelerle ortadan kaldırılabileceğini, hatta, aynı yolla, yeryüzü cennetine tekabül eden sosyal düzenlerin kurulabileceğini iddia etti.

Kurucu rasyonalizmin 20. yüzyıldaki tipik ürünleri sosyalist ve faşist sistemlerdir. Marksist formatında sosyalizm, zaten bir bilim olan sosyalizmi benimsemiş ve kavramış büyük liderlerin öncülüğünde, her bakımdan mükemmel bir sosyal düzen kurulabileceğini vazetti. Pek çok aydın buna inandı. Birçok ülkede sosyalist sistemler kuruldu. Ancak ortaya çıkan ürün, istisnasız her örneğinde, vazgeçilen üründen daha kötü oldu. Faşizm de benzer bir mantıkla yola çıktı ve benzer sonuçlara yol açtı. Sol kültürün egemenliğinde düşünenler faşizmin irrasyonel bir reaksiyon hareketi olduğunu iddia eder; ama bu doğru değil. Bir kültürün (İtalya) veya bir ırkın (Almanya) üstünlüğü fikri, açık bir olgusal gerçek olmaktan çok çıplak aklın bir fiksiyonudur [kurgusudur]. Bu yüzden, faşist sistemler de sosyalist sistemler gibi kurucu rasyonalist bir epistemik [bilgiye dair] düzlemde hareket etti. Sonuç yine felaketti.

Çağımızın yaygın modeli olan refah devleti de kurucu rasyonalist yanılgılardan azade görünmüyor. Sosyalizm ve faşizm çapında olmasa da, kurucu rasyonalist sosyal düzenlemeler yapmayı seviyor. Çökmekte olan genel sosyal güvenlik sistemi, devlet kontrollü zorunlu ve merkezî eğitim, devlet idaresinde sağlık sektörü bunun örnekleri. Ne yazık ki, çoğu zaman insanlar bu merkeziyetçi, tek tipçi, dayatmacı uygulamaların zararlarını görmekte başarısız. Bu yüzden onları sorgulamıyor, alternatiflerini araştırmıyor.

Rasyonel bilginin eleştirisi

Peki, sosyal düzene bakmanın kurucu rasyonalist olmayan, daha çeşitlilikçi, daha insanî, daha keşifçi bir yolu yok mu? Evet, var. Bu yol yine Aydınlanma’yla, fakat Aydınlanma’nın İskoç koluyla bağlantılı. İskoç Aydınlanması teorisine kurucu rasyonalist teoriyi apaçık bir olgu temelinde reddetmekle başlıyor. Buna insan bilgisinin parçalılığı, dağınıklığı ve tek elde toplanamazlığı olgusu diyebiliriz. Sosyal düzen bir bilgiler bütünü dünyası. Sosyal düzenin toplam bilgisi onun üyesi olan bireylerin tek tek bilgilerinin toplamına tekabül eder. Her birey, toplam bilginin ancak küçük bir kısmına sahip olabilir: Bu onun kendi bilgisidir. Birey, başkalarının bilgilerine asla tam olarak sahip olamaz. Bunun anlamı şudur: Birey sınırlı bilgiye sahip bir birey olarak yaşamak zorundadır. Ancak varlığını sürdürebilmesi ve refah seviyesini yükseltebilmesi için başka bireylerin bilgisini bilmeye veya bilmemesinin doğurabileceği mahzurları ortadan kaldırmaya mecburdur. Başka bir deyişle başka bireylerin kendisiyle işbirliği yapmasına mahkûmdur. Birbirini bilen bireyler arasında işbirliği kolay, ama sadece bildiğimiz bireylerle işbirliği yapsaydık, muhtemelen barbarlık seviyesinde bir hayat yaşardık. Sosyal kurumlar, işte bu genişletilmiş işbirliğini sağlar. Bizi bilmediğimiz, belki hiç bilemeyeceğimiz, bizimkinden farklı ve bizim muhtaç olduğumuz bilgilere sahip bireylerle gönüllü işbirliğine sokar. Hangi sosyal kurumlar bunu yapar? Birçok örnek var. Meselâ mülkiyet, para, fiyatlar, dil, gelenek. Bu kurumlar insan davranışının ürünüdür ama insanlar tarafından bilinçli olarak dizayn edilmemiştir. Bu kurumlardan müteşekkil sosyal düzen de aynı vasıftadır. Yani, sınırlı bilgi, ilgi ve çıkar sahibi insanların davranışlarının niyet edilmemiş ürünüdür.

İskoç Aydınlanması düşünce geleneğinin bu yaklaşımı, merkezî planlamacı sosyalist ve faşist sistemlerin niçin tam olarak kurulamayacağını, eksik teşebbüsler olarak kalacağını da izah eder. Mükemmel bir sistem için toplumdaki bütün bilginin kurucu otoritenin (bir kişi veya grup) elinde toplanması gerekir. Bu imkânsızdır; zira bilgi hem parçalı ve dağınıktır; hem de mahale ve duruma özgüldür. Bu nitelikteki bilgileri merkezde toplama yoluna gittiğiniz anda iki şey olur: Bilgi, bilgi olmaktan çıkar ve hale değil maziye ait bir şeye dönüşür. Bu yüzden merkezî kurucu otorite hem sınırlı hem yanlış-eksik bilgiye dayanan hesaplar ve planlar yapar. Bunun iyi bir anlatımı Ludwig von Mises’in 1920’de bir makaleyle başlattığı merkezi planlamalı sosyalist ekonomide ekonomik hesaplama yapılıp yapılamayacağı tartışmasında karşımıza çıkar. Mises, üretim araçlarında özel mülkiyet olmaksızın, ister küçük bir otokrat grup isterse demokratik şekilde organize olmuş bir heyet olsunlar, sosyalist plancıların kaynakları ne derecede etkin kullandıklarını belirlemenin bir yolunu bulamayacaklarını ileri sürdü. Tarih, Mises’i haklı çıkardı.

Aklın da bir yeri ve fonksiyonu olmakla beraber, sosyal düzen, en azından İskoç Aydınlanma geleneğine bağlı liberallerin anladığı manada, bir aklın bilinçli ve amaçlı eseri değildir. Liberal düzen büyük ölçüde kendiliğinden doğan düzendir. Bireyler belirli davranış kurallarını, bazen niye öyle yaptıklarını dahi bilmeksizin (dil örneğinde olduğu gibi) takip ederek, başka bir deyişle, kendiliğinden doğmuş kurumları kullanarak, bu düzenin ortaya çıkmasını sağlar. Bunu yaparken müşevvikleri, bekâlarını sürdürmek için başka insanlarla geniş çaplı işbirliği yapmaktır. Hiçbir rasyonalist teori, beşerî düzenin en önemli parçalarının ve unsurlarının kendiliğinden doğduğu ve her zaman öyle kalacağı gerçeğini değiştiremez.

Sosyal düzenin kendiliğindenliği bize ne gibi mesajlar verir? Öncelikle faşizm ve sosyalizm gibi tecrübe edilmiş veya ileride tecrübe edilmek istenebilecek kurucu rasyonalist sosyal düzen kurma teorilerini reddetmeyi tavsiye eder. Sonra da, refah devleti sistemi içindeki toptancı tek biçimci ve tepeden inmeci kurucu rasyonalist mikro sistemleri (devlet güdümlü sosyal güvenlik, devlet güdümlü eğitim gibi) sorgulamanın hem özgürlük hem etkinlik açısından önemine ve yararına dikkatimizi çeker.

Zaman, 11.11.2011

Artık bıçak sırtı bir yerdeyiz. Çözüme de kopuşa da çok yakınız. Ya ateşkesle yeni bir süreç başlayacak ya da topyekûn bir savaş. Bu ikinci ihtimalin dehşetini düşünmek ve bundan kaçınmak için ne gerekiyorsa yapmak boynumuzun borcu. Ancak ‘bilek bükme’ inadı sorunu bir çıkmaza sürüklüyor. Oysa yıllardır biliyoruz ki kimse kimsenin ‘bileğini bükemiyor’; sadece ‘burkulan yürekler’ var…

Sivil vatandaş perspektifinden baktığımızda sorun, sanıldığının aksine, ‘yönetilebilir’ de değil ‘katlanılabilir’ de. İnsanlarımızı kaybetmiyoruz sadece; demokrasimiz, hukuk anlayışımız ve hatta vicdanlarımız da zedeleniyor. Hem şiddet zedeliyor hem de şiddeti durdurmak adına yaptıklarımız.

Görülen o ki ‘topyekûn savaş’ stratejileri tarafların masalarında. Tasfiye korkusu yaşayan PKK son zamanlarda asker-sivil ayırt etmeden saldırıyor. Şehirlerde doğrudan sivillere yönelik eylemlerle Türkiye genelini istikrarsızlaştırma kapasitesinin olduğunu ispat etmeye çalışıyor. Gönderdiği ‘intihar eylemcileri’yle de hâlâ kendine bağlı ‘fedai’lerin bulunduğunu gösteriyor. Öte yandan da son Hakkari saldırısında olduğu gibi aynı anda büyük gruplarla birden fazla noktaya saldırı düzenleme gücünü teşhir ediyor.

Ancak siyasi hedeflerin terör eylemleriyle gerçekleşmeyeceği de gün gibi ortada. Bu anlamda ‘devleti yenmek’ mümkün olmadı şimdiye kadar, bundan sonra da olmayacak. Üstelik ‘siyasi hedefler’in kendisi de Kürt halkının genel bir desteğini kazanmış değil. PKK çizgisinde siyaset yapan siyasi partilerin son yirmi yıldır aldıkları oy neredeyse hiç değişmiyor; yüzde 5 ile 6 aralığında duruyor. Kürt siyasi partilerinin bu sıkışmışlığı karşısında ‘temsil’ alanını genişletmek için ‘silahlı örgüt’ün devrede olduğu da bilinen bir gerçek.

Bu cendereden çıkışın yolu, silahlı güçlere karşı siyasetin, yani toplumun özerkliğini ve özgürlüğünü savunmak. Bu iş, BDP’ye ve BDP’yi destekleyen ama artık şiddete yeter diyen insanlara düşüyor. Yeni bir ateşkes için PKK’ya baskı kurmak, iyi bir başlangıç olabilir.

Böyle bir karar devlet katında ‘topyekûn savaş’ hazırlıkları yapanları da durdurabilir. Biliyoruz ki ‘topyekûn savaş’ın muhatabı sadece PKK değil. KCK operasyonları ve KCK hakkında oluşturulan kamuoyu daha kapsamlı bir stratejinin parçası. Hedef, PKK ile bağlantılı kişilerin ve kurumların siyaset yapmasının önünü kapatmak. KCK bu stratejinin ilk etabı. Bir sonraki aşama ise BDP’nin siyaset dışına itilmesi. İşin tuhafı, BDP’yi dağa çağıran PKK ile onu siyaset yapamaz hale getirmeye çalışan devletin yaptıkları aynı kapıya çıkacak.

Önceki dönemlerde PKK’nın silah bırakarak ‘siyasallaşması’ bazı kesimler tarafından kabule şayan bulunurken şimdilerde BDP’nin bile siyaset yapması fazla görülüyor. Eğer yeni bir süreç başlamazsa BDP hakkında kapatma davası açılması muhtemel. Elbette bu, sorunları çözmeyecek, hatta daha da derinleştirecek ama, ‘yeni inisiyatifler’ geliştirilmezse gidişatın bu yönde olduğunu düşünüyorum. Ufukta görülen ‘topyekûn savaş’ stratejisinin mantıksal sonu bu çünkü.

KCK operasyonları da bu istikameti gösteriyor. Baştan itibaren KCK’nın bize PKK ile bağlantılı olduğu, paralel bir devlet örgütlenmesine gittiği ve başında da Murat Karayılan’ın bulunduğu anlatıldı. Peki, BDP ile PKK’nın ilişkisi KCK ile PKK’nın ilişkisinden farklı mı? BDP’nin projelerinin, yönetiminin ve hatta milletvekillerinin önemli ölçüde PKK tarafından belirlendiği sır değil. Dün Zaman’da bir haber vardı; ‘BDP’nin adaylarını Kandil belirlemiş’. Bunu bilmeyen var mı?

Demek istediğim şu; eğer KCK operasyonlarının ana gerekçesi bu örgütün PKK’nın kontrolünde olduğu gerçeği ise aynı ilişki PKK ve BDP arasında da var. KCK tutuklularının nerdeyse hepsi BDP’lilerden oluşuyor. Yargının ve hükümetin cevap vermesi gereken soru şu; siyaset ve topluma karşı yasakçı bir yargı mücadelesinin başarı şansı var mı? BDP kapatıldı, yöneticileri KCK’lılar gibi tutuklandı diyelim, peki 2 milyon seçmeni ne yapacaksınız? Bir soru da KCK operasyonlarını savunanlara; BDP’nin kapatılmasını da savunabilecek misiniz?

Herkes için yeni bir başlangıca ihtiyacımız var. Çatışmaları soğutacak, taraflara nefes aldıracak, düşünmek ve danışmak için zaman sağlayacak bir ateşkes ilk adım olabilir.

Zaman, 11.11.2011

Sevgili Nagehan;

Seninle henüz tanışamadık. Ama ben seni ilgiyle ve sevgiyle izliyorum. Keskin zekanla, fikri cesaretinle, polemik gücünle seni basının “geleceği olan” figürlerinden biri olarak görüyorum.

Aslında bugün başına gelenler, böyle düşünenin sadece ben olmadığımın da en iyi göstergesi.

Şu adi saldırganın böyle biri haline gelmesine neden olan cinsel travmalarını, cinsel kimlik ve cinsel işlev bozukluklarını incelemek benim işim değil; tedavisi imkansız bir iktidarsızlık sorunu mu, çaresiz bir abazanlık türü mü bilemem, en iyisi bunu uzmanlara bırakmak…

Ama bu “tür”ün sapık-ataklarının temel dürtüsünü söyleyebilirim.

En azından basında…

Bunların, biz kadınların vasat erkeklerin açtığı vasat fikir ortamlarında, onların izinden giderek var olmamıza, onları sürekli teyit ederek bir adım arkadan ilerlememize bir itirazları yoktur. Hatta bundan hoşnut bile olurlar; zira böylece kendilerini bir kez daha doğrulamış, kronik öz güvensizliklerini bir nebze dindirmiş olurlar. Kendilerini fevkalade “çağdaş ve eşitlikçi” hissetmeleri de cabası…

Ama o kadınlar, o vasat fikir ortamından çıkmaya; o fikir ortamına kafa tutmaya başladılar mı; onların hurdacı dükkanına benzeyen beyinlerini şöyle bir sarstılar mı, duydukları kin ve öfke inanılmazdır.

Bu ne cürettir böyle!

Bu ne haddini bilmezliktir!

İşte o zaman, beyin kıvrımlarında pusuya yatmış bekleyen testosteron birden bütün beyinlerini ele geçiriverir.

Böyle zamanlarda neler yapabileceklerine şaşar kalırsın.

En fazla sıkıştıkları noktada, sana “en zayıf” olduğunu sandıkları noktadan saldırırlar. En eciş bücüş olanlar bile sana “çirkin, yaşlı, şişko, sakil” diyerek canını acıtmaya çalışır. Eğer çirkin diyemeyecekleri kadar güzelsen o zaman da “orospu” demeye getirirler. Yani çıkış yoktur; çirkinliğin en büyük suçundur. Ama güzelliğin de öyle.

Saldırılar kimi zaman bıyık altı gülümsemelerle, kimi zaman seviyesiz imalarla, kimi zaman da şimdi sana yapıldığı gibi açık düşmanlık biçiminde gelir. Birçok kadın kendi deneyiyle bilir ki, fikir mücadelesinde karşı cephede yer alan bu tür erkeklerin hışmına uğramak için, genç ya da orta yaşlı; güzel ya da çirkin olman bir şey değiştirmez. Bu “tür”ün elinde her duruma yönelik silah mevcuttur.

En güçlü silahları “hafifmeşreplik” imalarıdır. Sürekli açığını kollar, en küçük bir fırsat yakaladılar mı saldırırlar. Bu imalardan korunmak için, bir erkekten on kat “mazbut” olman, hiçbir açık vermemen gerekir. Ama bu da kâr etmez. O kadar mazbut olursan, bu defa da “namus kumkuması” diye dalga geçerler…

Cinsiyetini sakınmadan ortaya koyarsan, kışkırtıcı olmakla eleştirilirsin, kadınlığını fazla gizlersen, bu defa da erkeksiliğinle alay edilir.

Genç ve bekârsan, koca bulmaya uğraştığını ima ederler. Genç değilsen, bu defa da evde kaldığın için hırçınlaştığını söylerler.

 Bir zamanlar onlardan biri bana “mama” demişti, solcu genç kızları “liberalizmin kötü yoluna düşürdüğüm” için! Benzetmeye bakar mısın? Senin, “Kemalizm dini” için misyonerlik yapanlara pezevenk demek hiç aklına gelir mi? Ama onların aklına sadece bu gelir. Tepeleri attı mı, tek bir tema vardır cephaneliklerinde: fahişe, sürtük, orospu…

 X x x

İşte bunlar böyledir güzelim.

Gazeteci olmak, aydın olmak, fikir üretmek zordur bu ülkede. Ama gördüğün gibi hem kadın olup hem de gazeteci, yazar ya da aydın olmak daha da zordur. Muarızların, fikirlerinle baş edemedikleri her noktada bedenine saldırır. Cinsiyetini her türlü provokasyona açık bir alan olarak yanında taşırsın hep. Elin yüreğinde, kimin ne zaman bu alana saldıracağını beklersin.

Başta yıpranacak, kırılacaksın. Ama yıllar geçtikçe sen de bu “tür”e alışacak, basın denen bu cangılda onlarla birlikte ama onlara dokunmadan yaşamayı öğreneceksin.

Bu arada yapmaman gereken tek şey, “çirkefi üzerine sıçratmamak” için dilini ve kalemini tutmak; kendini sansür etmektir.

Çünkü onların tek istedikleri de budur.

Bugün, 11.11.2011

Son dönemlerde muhafazakar kesimlerin başörtüsü konusundaki tavırlarının sorgulanmasına neden olan iki gelişme oldu Türkiye’de. İlki, “Başörtülü milletvekili yoksa, oy da yok” kampanyasıydı. Demokrat tutumlarıyla tanınan bir grup başörtülü kadın yazar, partilerin aday belirleme sürecine girdiği bir dönemde başörtülü milletvekili talebini dile getiren bir kampanya başlatmışlardı. Kampanya ilgi çekmişti; zira kampanyada dillendirilen talebin toplumda geniş bir karşılığı vardı. Nitekim yapılan tüm araştırmalar, halkın “başörtülü milletvekili”ne sıcak baktığı gösteriyordu. 

Ancak toplumsal tabanda bu denli karşılık bulmasına rağmen özellikle TBMM’de grubu bulunan partiler bu talebi tercihlerine yansıtmadılar ve aday listelerinde başörtülü kadınlara yer vermediler. Tabi bu sonuç kampanyanın başarılı olmadığını göstermiyordu. Aksine kampanya çok başarılıydı. Zira bir taraftan, başörtülü kadınların isteklerini kamusal ve siyasal tartışmanın merkezine taşımış; partilerin, grupların ve bireylerin bu konuda pozisyon almalarını sağlamıştı. Diğer taraftan ise, başörtülü milletvekiline sadece laikçi çevrelerin değil aynı zamanda bir kısım muhafazakârların da karşı olduğunu açığa çıkarmıştı. Öyle ki muhafazakâr kanadın bazı ağır abileri, meşru kılınması olanaksız birtakım gerekçelerin ardına sığınarak başörtüsü üzerinden yürütülen ayrımcılığın devamını savunur bir konuma düşmüşlerdi. 

BDP’nin Önerisi

İkinci olay ise Meclis’te yaşandı. Kadın milletvekillerinin pantolon ile oturumlara katılabilmesini sağlamak için bir süreç başlatılmışken BDP bir atak yaptı ve buna ek olarak  erkek milletvekillerinin kravat takma zorunluluğunun kaldırılmasını ve dileyen kadın milletvekilinin de başörtüsüyle oturumlara katılabilmesini önerdi. Bunun üzerine AKP önergesini geriye çekti, Başbakan BDP’yi “başörtülüleri istismar etmek” ile suçladı. 

Anlaşılan devir değişiyor; dün muktedirler tarafından dini ve başörtüsünü siyasete alet ettiği gerekçesiyle azarlananlar, bugün iktidara katlarında aynı sözlerle başkalarına saldırıyorlar. Peki neden böyle oluyor? Muhafazakar kanatta başörtülü kadınlara yönelik bu tavır değişikliğin sebebi ne?  

Öne çıkan iki neden olduğunu düşünüyorum. İlki, başörtülü kadın hareketinin yaşadığı dönüşümden ve geldiği noktadan muhafazakar erkeklerin rahatsız olmasıdır. Başörtülü kadınlar, erkeklerin belirlediği alanın dışına çıkıyor ve onların zamanlama olarak yanlış buldukları isteklerini kamusal gündeme taşıyorlar. Talepte bulunan bu başörtülü kadın profili, muhafazakar camiada kaşların çatılmasına sebebiyet veriyor. 

Etyen Mahçupyan, başörtülü kadın hareketinin, insani değerler ile demokrat zihniyeti bütünleştirme noktasında en başarılı toplumsal olgulardan biri olduğunu, bu bağlamdaki ısrarını ve samimiyetini her vesileyle kanıtladığını belirtiyor. Mahçupyan’a göre, başörtülü kadın hareketinin bu niteliği öncelikle laik kesimin başörtülülere ilişkin kalıp yargılarını yerle yeksan ediyor. Zira laik kesimin anlamaktan öte suçlamaya ve mahkûm etmeye yönelik “öteki” algılamasına göre, başörtülüler “İslami kesimin en tutucu kanadını oluşturmakla almıyor, modern kamusal alanı istila eden yabancı yaratıklar olarak bir tür ‘böcek’ metaforu içinde tanımlanıyor.” Ne var ki, başörtülü kadınların kamusal alanda yürüttüğü mücadele ve bu mücadele esnasında kullandıkları dil, hem bu önyargının tuzla buz olmasını sağlıyor, hem de “çağdaş kadın” mitinin ne kadar yüzeysel olduğunu gösteriyor. 

Ancak başörtülü kadınlar, sadece laik kesimin değil, aynı zamanda İslami kesimin de farklılaşmasına ve dönüşmesine zemin hazırlıyor. Son yirmi yılda yaşanan değişimlerin sayesinde artık kadınları kalıplaşmış ideolojilerin üzerinden kurgulamanın bir imkânının kalmadığını belirten Mahçupyan, bu yönde bir ısrarın aksi bir sonuç verip kadın hareketinin daha radikalleşmesine, daha derinleşmesine, içerik kazanmasına ve özgürleşmesine yol açtığını söylüyor. (Zaman, 31.03.2011) 

Aslında başörtülü eksenli taleplere muhafazakâr kesimin gösterdiği reaksiyon, başörtülü kadınların İslami kesimde de bir değişim, farklılaşma ve tartışma yarattığını teyit ediyor. Muhafazakâr çevreler, bugüne kadar başörtülü kadınların üniversitelerde ve kamu alanlarında maruz kaldıkları uygulamayı sert bir dille eleştiriyorlardı. Onlar, yasaklayıcı uygulamaları zulümle eşdeğer tutuyor ve başörtülü kadınlara yönelik her türlü hak mahrumiyetinin kaldırılmasını savunuyorlardı. Bu çevrelerin, başörtülü kadınların siyasal alandan dışlanmışlıklarına dikkat çeken ve onların siyasi haklarının tanınmasını amaçlayan her türlü hukuki, siyasi ve toplumsal çabaya destek vermesi, başörtülülere yönelik ayrımcı pratiklere karşı yeri göğü inletmesi beklenirdi. Ancak böyle olmuyor; muhafazakâr ve İslami kesimdeki yazarların önemli bir kısmı -başörtülü kadınların artık çizmeyi aştığını düşündüklerinden olsa gerek- somut bir hak talepleri ve ihlalleri karşısında ya suskun kalıyorlar veya bu talebin karşısında konumlanmayı tercih ediyorlar. 

“İktidardan nemalan başörtülüler”

Hiç kuşkusuz bu pozisyon bazı muhafazakar kalemleri zor bir durumda bırakıyor ve onlar bu zor durumdan talepte bulunan başörtülülere saldırarak çıkmaya çalışıyorlar. Başörtüsü mağduru olarak ortaya çıkan bazı kadınların bunu bir ticaret ve statü aracı haline getirdiklerini ve başörtüsü mağduriyetini bir yerlere gelebilmenin aracı olarak kullandıklarını belirtiyorlar. Başörtülü kadın ve kızların büyük çoğunluğu yoksulluk, işsizlik ve kötü çalışma şartları altında ezilirken başörtüsünü bir çıkar aracı haline getirenlerin ise bundan para, şöhret ve statü kazandıklarını ve zamanla içinden geldikleri kesimleri küçük görmeye, onlara tepeden bakmaya başladıklarını söylüyorlar. 

Muhafazakâr kesimde belli bir yaygınlığı olduğu görülen bu dil, ciddi sorunlar içeriyor. Her şeyden önce başörtüsüne dair bir talepte bulunanlara “beyaz casus gibi beşinci kol faaliyeti yürütenler, iktidardan nemalananlar, devşirmeler, dini hayatın ve tesettürün anlamını yitirenler” gibi ağır ifadelere saldırmanın veya “samimi değiller” deyip niyet sorgulamasına tabi tutmanın kabul edilebilir bir yönü bunmuyor. Dini ve ahlaki kaygılarla hareket etiklerini beyan edenlerin, başkalarını bu kadar kolay bir şekilde itham etmesi ve kamuoyu nezdinde zan altında bırakması, en hafif deyimiyle, “ayıp” oluyor. Dayanağı bulunmayan bazı suçlamalarla bir mücadelede yer alanları itibarsızlaştırmaya ve bunun üzerinden de onların mücadelelerini içeriğini haksız kılmaya çabalamak gayri-ahlakidir. 

Kraldan çok kralcı olmak

Muhafazakârların başörtülülere karşı tavır değişikliğinin ikinci nedeni ise, iktidara tutunmak ve iktidarı her türlü eleştiriden masun kılmaktır. “Başörtülü aday” talebinin ve milletvekillerinin başörtüsü takabilmesi önerisinin “AKP için bir tuzak” olarak nitelendirilmesindeki sebep budur. İktidarı koruma çabasını hak savunusunun önüne geçirenlere göre, başörtüsü baskısı AKP’yi zor durumda bırakıyor ve hatta AKP’ye karşı yeni bir kapatma davasının açılmasının zeminini hazırlıyor. 

Bu yaklaşım, hukuken de ahlaken de problemlidir. Hukuken, AKP bir kapatma tehdidi altında değildir. 12 Eylül referandumuyla Anayasa Mahkemesi yeni bir yapıya kavuştu ve Mahkemenin üye kompozisyonu önemli ölçüde değişti. Bugün Mahkeme’nin üye koltuklarında mümeyyiz vasıfları AKP ideolojisine yakınlıkları olan üyeler oturuyor. Dolayısıyla AKP aleyhinde kapatma istemiyle bir dava açılsa dahi bu davadan bir sonuç çıkmaz. 

Ahlaki bakımdan rahatsız edici olan ise, aşırı bir iktidar diline meyledilmesi ve iktidarın diliyle konuşulmasıdır. Hatta iktidar mensuplarından daha fazla iktidarın savunulması, bir AKP’li yöneticiden daha fazla AKP’liliğin yapılmasıdır. İktidarın devamı ve maslahat adına bir hakkın belli bir süre kullanılmamasını salık verilmesi, bundan herhangi bir rahatsızlık duyulmaması ve “Bu dönemde başörtülü milletvekili olmasın” kayıtsızlığında hareket edilmesidir. 

Entelektüel ahlak

Ne yazık ki bu hareket tarzı, muhafazakârlar içerisinde yayılıyor. İktidarın eleştirilmesine sebebiyet vermeme düşüncesiyle talepler bastırılmaya, ihlaller örtbas edilmeye çalışılıyor. Böyle düşünenlere kulak verirsek,  meşru taleplerin hiçbirini bu dönemde gündeme getirmemeli ve iktidarı zora sokacak her türlü davranıştan imtina etmeliyiz. 

Oysa bu ahlaken doğru bir konum değildir. Çünkü bir entelektüelin, iktidarı zora düşürmeme ve iktidarı koruma gibi bir yükümlülüğü yoktur. Entelektüelin sorumluluğu “hak”a karşıdır, o olaylara “hak temelli” yaklaşır, “hak” talebini iktidara yöneltir ve “hak talep edenleri” de iktidara karşı korur. Entelektüel, bir iktidarın ileride karşılaşması muhtemel tehlikelere atıf yaparak insanların meşru taleplerinin üzerine bir şal örtülmesinin savunusunu yapmaz, yapamaz, yapmamalıdır. 

İktidara açık bir çek verip onun hareket alanını genişletmek entelektüel ahlak açıdan sorunludur. Takınılması geren tavır bunun tam tersidir. Başörtünün kamusal kullanımını desteklemek ve başörtüsüne yönelik ihlallere karşı durmaktır. Yani iktidarı koruma değil, hak talebinin savusunu yapmaktır. Özgürlüğü ve demokratik değerleri iktidardan üstün tutanlar daima başörtülü kadınların yanında durdular, bundan sonra da onlarla birlikte onların taleplerini seslendirmeye devam edecekler. İktidar tutkunları ise kenarda durabilir.   

İddia edildiği gibi “Ergenekonlaşma”, devletçi ve milliyetçi olma AK Parti gibi sivil bir siyasal yapının dokusuna uygun değildir. Buna rağmen, AK Parti hakkında “sivil dikta” ve “Ergenekonlaşma”, devletçi ve milliyetçi olma iddiasında bulunmak iyi niyetli değildir.

12 Haziran 2011 seçimleri yaklaştıkça, AK Parti’nin tekrar yüksek bir oy oranıyla seçilmesi durumunda Sayın Recep Tayyip Erdoğan’ın “otoriterleşebileceği” yönünde yorum yapan yurtdışı ve yurtiçi medya kuruluşlarının sayısı bir anda artıverdi. Seçim öncesinde The Economist, seçim sonrasında ise Le Monde, Sayın Erdoğan’ın “otoriterleşme eğilimi”nden söz eden makaleler yayınladı. Muhalefet partileri, özellikle de CHP ve BDP, her fırsatta bu iddiaları gündeme getirmeye çabalıyor. Türkiye’nin Ortadoğu’daki etkinliği arttıkça da her fırsatta Sayın Başbakan’ın “otoriterleşme” eğilimini ve “sivil dikta” rizikosunu gündeme getiren bazı yurtiçi odakların ve yurtdışındaki destekçilerinin yeniden harekete geçtiğini gözlemliyorum. Nitekim son olarak da bazı BDP milletvekilleri özellikle KCK operasyonları bağlamında Sayın Başbakan’ı “devletçi ve milliyetçi” olmakla itham edebildi-ler; hatta kantarın topuzunu kaçırarak AK Parti’yi Ergenekonlaşmakla suçlayabildiler.

Hayatın bütün alanlarında ve özellikle de “politik sektör”de kalitenin öncelikle “kavram”ların doğru ve yerinde kullanılmasıyla iyileşeceğine inanan bir politik ekonomi uzmanı olarak, bu kafa karıştırıcı ve tahrif edici “sivil dikta”ya gitme ve Ergenekonlaşma suçlamaları üzerine birkaç kelam etmeden geçemem. Bu vesile ile de, öncelikle AK Parti’nin politik platformu olduğuna inandığım “sivil” kavramının etimolojik ve tarihsel temellerini kısaca açıklamak isterim.

SİVİL DİKTA MÜMKÜN MÜ?

“Sivil” kavramının etimolojik kökenlerine inildiğinde “sivil” ile “dikta” arasında hiçbir “olumlu” felsefi, bilimsel, tarihsel, edebî ya da estetik ilinti olmadığı açıkça görülecektir. Şöyle ki; “sivil” ya da Latince kökeniyle, “civilis”, en basit anlamda medeni demektir. “Sivilleşme (civilization)” de medeniyet anlamına gelir. Öyleyse, sivilleşmeden medeni olunamaz. “Medeni” ile “medine” arasındaki etimolojik bağdan da anlaşılacağı gibi, “sivil” kente, “sivillik” de kentsoylulara ait bir olgudur. Sivil, “kimsenin askerî olmayan”dır. Karargâhların kozmik odalarında tasarlanmış yapay kalıplara sığmaz. Tektipliliği dayatan her tür üniformaya karşı olan, bir emir kumanda zincirinin nesnesi olamayacak türden kendi başına buyruk enformel kişidir. Onu medeni yapan özellik, “özgür iradesiyle seçim yapabilmesi, eyleminin öznesi olabilmesi”dir.

“Sivil Toplum”a gelince; tarihsel olarak ilk kez Batı’da ortaya çıkan modern bir olgudur. “Monarşilerin ve kilisenin” baskısına rağmen denetim dışına çıkmayı başaran burjuvazinin (kentsoyluların) inisiyatifiyle gelişmiş “özerk bir sürecin öngörülmemiş ürünü”dür. Temel işlevi, “otorite”nin sınırlandırılması olagelmiştir. Neymiş? Sivil Toplum’un işlevi, “otorite”yi sınırlamakmış! Otorite ile sivil arasındaki bu çatışma, Sivil Toplum’un oluşum ve gelişim sürecinin uzantısı olan ulus devletler bünyesinde Politik Toplum ile Sivil Toplum arasında sürmüştür: Burada, Politik Toplum, devlet tarafından düzenlenen “kamusal alan”ı, Sivil Toplum ise bireysel tercihleri ve çıkarları içeren “özerk alan”ı temsil etmektedir. Bu süreçte Sivil Toplumun özellikleri, “Politik Toplum’a karışmama, devletten her alanda kopma, kendi kendini üretme, şiddete karşı olma ve amaç açısından karmaşıklık içeren örgütlülük” şeklinde kristalleşmiştir.

Politik Toplum (kamusal alan) ile Sivil Toplum’un (özerk alan) nerede başlayıp bittiği Totalitarizm ve Liberalizm arasındaki ihtilafın da temelidir: Bu, siyasal iktidarın demokratik ya da otokratik olmasından çok, “sınırlandırılma imkânı”yla ilgili bir ihtilaftır: “Politik Toplum”u önceleyen Totalitarizm, “kamusal alan”ı hayatın bütün boyutlarını kuşatacak genişlikte tanımlamakta, politik iktidarın sınırlandırılmasına karşı çıkmakta, “özerk alan”ı olabildiğince daraltmaktadır. Bu anlayışta politik iktidar, kendi “ideolojisine”, “kutsalına” ya da “keyfine” göre “kamusal alan”ı istediği gibi genişleterek toplumu zorla tektipleştirme meşruiyetine sahiptir. Dolayısıyla, Totalitarizm, “şiddete”, “militer”e ve “otokrasi”ye ve otoriterliğe, “askeri vesayete ve dikta”ya yakındır. “Sivil Toplum”u önceleyen Liberalizm ise “kamusal alan”ı daraltırken “özerk alan”ı olabildiğince genişletmekte; amacı ne olursa olsun “şiddet”e karşı çıkmakta, politik iktidarın keyfi olarak ve zorla bireysel tercihlere, hayat tarzlarına ve kutsallara karışmasını reddetmekte, her tür iktidar formunu “hukukun üstünlüğü” ile sınırlandırmaktadır.

DAYANAKSIZ İDDİA

Bu çerçevede, tanımı gereği “kimsenin askerî olmayan” sivil, “otokrasinin, otoritenin, diktanın” kaynağı değil, bilakis sınırlandırıcısıdır. “Sivil”in varlığı “dikta”yı sınırladığına, hatta götürdüğüne göre, “sivil dikta” bir “contradicto in adjecto”dur. Yani, niteleyen sıfat (sivil) ile nitelenen isim (dikta) tenakuz halindedir. Muhtemelen bu nedenle siyaset bilimi ve hukuk literatüründe böyle bir ifadeye rastlanamamaktadır. Çin’den Libya’ya, Tunus’tan Mısır’a otokratik ve otoriter yönetimlerin “sivil” oluşumlar kanalıyla tedip ve terbiye edildiği bir dünyada hiç kimse “sivil dikta” gibi bir hurafeyi aklından geçirmemektedir.

Bu durumun testi için Google’da yapılan kısa bir aramada “military dictatorship” 1.530.000 kez, “civilian dictatorship” ise sadece 22.000 kez çıkmıştır. “Civilian dictatorship” Wikipedia gibi sözlüklerde başlık olarak dahi yokken, “military dictatorship”in yüzlerce sitede açıklandığı görülmektedir. “A theory of military dictatorships” başlığı girildiğinde “6730” adet, “A theory of civilian dictatorships” yazıldığında ise “sıfır” sonuç çıkması, “civilian dictatorship”in akademik literatürde yeri olmadığının açık delilidir. Buna karşılık, Türkçe aramalarda, tam tersi sözkonusudur: “Sivil dikta” ifadesi 61.900, “askeri dikta” kavramı 13.900 kez çıkmaktadır. Ekşisözlük, İtüsözlük, Uludağsözlük gibi sitelerde “sivil dikta” başlığı yer alırken, “askeri dikta” başlığı hiç yer almamaktadır. Keza, “civilian revolution” sadece 4270 kez, “civil revolution” 27.100 kez, “sivil darbe” ise 257.000 kez çıkmaktadır. İngilizce metinlerde “civil revolution” baskıcılığa karşı olma anlamında olumlu çağrışımlar içerirken, sadece Türkçe metinlerde “sivil darbe”ye baskıcı anlamlar yüklenmektedir. Bu durum, olsa olsa, 1940’lardan itibaren hayata, ekonomiye ve politikaya dair anlamlı bir bilgi ya da program üretme zahmetine katlanmadan “korku pompalayarak, dezenformasyon yayarak” politik rant kollayan kesimlerce çıkarılan “andıç”ların, sanal ortamı dezenforme etmesiyle açıklanabilecektir.

UYUMSUZ KAVRAMLAR

Özetle, baskıcılığa ve tektipleştirmeye vurgu yapan bir “sivil dikta” tamlaması, bir “contradicto in adjecto”dur; yani niteleyen sıfat (sivil) ile nitelenen isim (dikta) tenakuz halindedir. Aralarında hiçbir “olumlu” felsefi, bilimsel, etimolojik, tarihsel, edebî ya da estetik ilinti yoktur. Birinin varlığı diğerini götüren, hiçbir etimolojik, tarihsel ve bilimsel bir temeli olmayan bir “politik hurafe”den ibarettir. Bu çerçevede, Ergenekonlaşma, devletçi ve milliyetçi olma AK Parti gibi sivil bir siyasal yapının dokusuna uygun değildir. Buna rağmen, AK Parti hakkında “sivil dikta” ve “Ergenekonlaşma”, devletçi ve milliyetçi olma iddiasında bulunabilen askeri vesayet ve dikta taraftarları, eğreti sermayedarlar tabakası, muhalif politikacılar, yandaş medyatörler, yabancı medya ajanları, ne hikmetse sadece Türkiye’de bulunan “sivil dikta” teorisyenleri ve bugünlerde de BDP’liler, dünyada karşılığı olmayan ve akademik dünyada geçerliliği olmayan uyduruk bir dil kullanmaktadır. Bu uyduruk dil, kaygılarının anlaşılmasını imkânsızlaştırmanın ötesinde, hadi “iyiniyetlerinin” demeyelim ama, en azından Türkiye’de ve Dünya’da yaşanan süreci anlama kabiliyetlerinin olmadığını düşündürmektedir.

Yeni Şafak, 09.11.2011

İddia edildiği gibi “Ergenekonlaşma”, devletçi ve milliyetçi olma AK Parti gibi sivil bir siyasal yapının dokusuna uygun değildir. Buna rağmen, AK Parti hakkında “sivil dikta” ve “Ergenekonlaşma”, devletçi ve milliyetçi olma iddiasında bulunmak iyi niyetli değildir.

12 Haziran 2011 seçimleri yaklaştıkça, AK Parti’nin tekrar yüksek bir oy oranıyla seçilmesi durumunda Sayın Recep Tayyip Erdoğan’ın “otoriterleşebileceği” yönünde yorum yapan yurtdışı ve yurtiçi medya kuruluşlarının sayısı bir anda artıverdi. Seçim öncesinde The Economist, seçim sonrasında ise Le Monde, Sayın Erdoğan’ın “otoriterleşme eğilimi”nden söz eden makaleler yayınladı. Muhalefet partileri, özellikle de CHP ve BDP, her fırsatta bu iddiaları gündeme getirmeye çabalıyor. Türkiye’nin Ortadoğu’daki etkinliği arttıkça da her fırsatta Sayın Başbakan’ın “otoriterleşme” eğilimini ve “sivil dikta” rizikosunu gündeme getiren bazı yurtiçi odakların ve yurtdışındaki destekçilerinin yeniden harekete geçtiğini gözlemliyorum. Nitekim son olarak da bazı BDP milletvekilleri özellikle KCK operasyonları bağlamında Sayın Başbakan’ı “devletçi ve milliyetçi” olmakla itham edebildi-ler; hatta kantarın topuzunu kaçırarak AK Parti’yi Ergenekonlaşmakla suçlayabildiler.

Hayatın bütün alanlarında ve özellikle de “politik sektör”de kalitenin öncelikle “kavram”ların doğru ve yerinde kullanılmasıyla iyileşeceğine inanan bir politik ekonomi uzmanı olarak, bu kafa karıştırıcı ve tahrif edici “sivil dikta”ya gitme ve Ergenekonlaşma suçlamaları üzerine birkaç kelam etmeden geçemem. Bu vesile ile de, öncelikle AK Parti’nin politik platformu olduğuna inandığım “sivil” kavramının etimolojik ve tarihsel temellerini kısaca açıklamak isterim.

SİVİL DİKTA MÜMKÜN MÜ?

“Sivil” kavramının etimolojik kökenlerine inildiğinde “sivil” ile “dikta” arasında hiçbir “olumlu” felsefi, bilimsel, tarihsel, edebî ya da estetik ilinti olmadığı açıkça görülecektir. Şöyle ki; “sivil” ya da Latince kökeniyle, “civilis”, en basit anlamda medeni demektir. “Sivilleşme (civilization)” de medeniyet anlamına gelir. Öyleyse, sivilleşmeden medeni olunamaz. “Medeni” ile “medine” arasındaki etimolojik bağdan da anlaşılacağı gibi, “sivil” kente, “sivillik” de kentsoylulara ait bir olgudur. Sivil, “kimsenin askerî olmayan”dır. Karargâhların kozmik odalarında tasarlanmış yapay kalıplara sığmaz. Tektipliliği dayatan her tür üniformaya karşı olan, bir emir kumanda zincirinin nesnesi olamayacak türden kendi başına buyruk enformel kişidir. Onu medeni yapan özellik, “özgür iradesiyle seçim yapabilmesi, eyleminin öznesi olabilmesi”dir.

“Sivil Toplum”a gelince; tarihsel olarak ilk kez Batı’da ortaya çıkan modern bir olgudur. “Monarşilerin ve kilisenin” baskısına rağmen denetim dışına çıkmayı başaran burjuvazinin (kentsoyluların) inisiyatifiyle gelişmiş “özerk bir sürecin öngörülmemiş ürünü”dür. Temel işlevi, “otorite”nin sınırlandırılması olagelmiştir. Neymiş? Sivil Toplum’un işlevi, “otorite”yi sınırlamakmış! Otorite ile sivil arasındaki bu çatışma, Sivil Toplum’un oluşum ve gelişim sürecinin uzantısı olan ulus devletler bünyesinde Politik Toplum ile Sivil Toplum arasında sürmüştür: Burada, Politik Toplum, devlet tarafından düzenlenen “kamusal alan”ı, Sivil Toplum ise bireysel tercihleri ve çıkarları içeren “özerk alan”ı temsil etmektedir. Bu süreçte Sivil Toplumun özellikleri, “Politik Toplum’a karışmama, devletten her alanda kopma, kendi kendini üretme, şiddete karşı olma ve amaç açısından karmaşıklık içeren örgütlülük” şeklinde kristalleşmiştir.

Politik Toplum (kamusal alan) ile Sivil Toplum’un (özerk alan) nerede başlayıp bittiği Totalitarizm ve Liberalizm arasındaki ihtilafın da temelidir: Bu, siyasal iktidarın demokratik ya da otokratik olmasından çok, “sınırlandırılma imkânı”yla ilgili bir ihtilaftır: “Politik Toplum”u önceleyen Totalitarizm, “kamusal alan”ı hayatın bütün boyutlarını kuşatacak genişlikte tanımlamakta, politik iktidarın sınırlandırılmasına karşı çıkmakta, “özerk alan”ı olabildiğince daraltmaktadır. Bu anlayışta politik iktidar, kendi “ideolojisine”, “kutsalına” ya da “keyfine” göre “kamusal alan”ı istediği gibi genişleterek toplumu zorla tektipleştirme meşruiyetine sahiptir. Dolayısıyla, Totalitarizm, “şiddete”, “militer”e ve “otokrasi”ye ve otoriterliğe, “askeri vesayete ve dikta”ya yakındır. “Sivil Toplum”u önceleyen Liberalizm ise “kamusal alan”ı daraltırken “özerk alan”ı olabildiğince genişletmekte; amacı ne olursa olsun “şiddet”e karşı çıkmakta, politik iktidarın keyfi olarak ve zorla bireysel tercihlere, hayat tarzlarına ve kutsallara karışmasını reddetmekte, her tür iktidar formunu “hukukun üstünlüğü” ile sınırlandırmaktadır.

DAYANAKSIZ İDDİA

Bu çerçevede, tanımı gereği “kimsenin askerî olmayan” sivil, “otokrasinin, otoritenin, diktanın” kaynağı değil, bilakis sınırlandırıcısıdır. “Sivil”in varlığı “dikta”yı sınırladığına, hatta götürdüğüne göre, “sivil dikta” bir “contradicto in adjecto”dur. Yani, niteleyen sıfat (sivil) ile nitelenen isim (dikta) tenakuz halindedir. Muhtemelen bu nedenle siyaset bilimi ve hukuk literatüründe böyle bir ifadeye rastlanamamaktadır. Çin’den Libya’ya, Tunus’tan Mısır’a otokratik ve otoriter yönetimlerin “sivil” oluşumlar kanalıyla tedip ve terbiye edildiği bir dünyada hiç kimse “sivil dikta” gibi bir hurafeyi aklından geçirmemektedir.

Bu durumun testi için Google’da yapılan kısa bir aramada “military dictatorship” 1.530.000 kez, “civilian dictatorship” ise sadece 22.000 kez çıkmıştır. “Civilian dictatorship” Wikipedia gibi sözlüklerde başlık olarak dahi yokken, “military dictatorship”in yüzlerce sitede açıklandığı görülmektedir. “A theory of military dictatorships” başlığı girildiğinde “6730” adet, “A theory of civilian dictatorships” yazıldığında ise “sıfır” sonuç çıkması, “civilian dictatorship”in akademik literatürde yeri olmadığının açık delilidir. Buna karşılık, Türkçe aramalarda, tam tersi sözkonusudur: “Sivil dikta” ifadesi 61.900, “askeri dikta” kavramı 13.900 kez çıkmaktadır. Ekşisözlük, İtüsözlük, Uludağsözlük gibi sitelerde “sivil dikta” başlığı yer alırken, “askeri dikta” başlığı hiç yer almamaktadır. Keza, “civilian revolution” sadece 4270 kez, “civil revolution” 27.100 kez, “sivil darbe” ise 257.000 kez çıkmaktadır. İngilizce metinlerde “civil revolution” baskıcılığa karşı olma anlamında olumlu çağrışımlar içerirken, sadece Türkçe metinlerde “sivil darbe”ye baskıcı anlamlar yüklenmektedir. Bu durum, olsa olsa, 1940’lardan itibaren hayata, ekonomiye ve politikaya dair anlamlı bir bilgi ya da program üretme zahmetine katlanmadan “korku pompalayarak, dezenformasyon yayarak” politik rant kollayan kesimlerce çıkarılan “andıç”ların, sanal ortamı dezenforme etmesiyle açıklanabilecektir.

UYUMSUZ KAVRAMLAR

Özetle, baskıcılığa ve tektipleştirmeye vurgu yapan bir “sivil dikta” tamlaması, bir “contradicto in adjecto”dur; yani niteleyen sıfat (sivil) ile nitelenen isim (dikta) tenakuz halindedir. Aralarında hiçbir “olumlu” felsefi, bilimsel, etimolojik, tarihsel, edebî ya da estetik ilinti yoktur. Birinin varlığı diğerini götüren, hiçbir etimolojik, tarihsel ve bilimsel bir temeli olmayan bir “politik hurafe”den ibarettir. Bu çerçevede, Ergenekonlaşma, devletçi ve milliyetçi olma AK Parti gibi sivil bir siyasal yapının dokusuna uygun değildir. Buna rağmen, AK Parti hakkında “sivil dikta” ve “Ergenekonlaşma”, devletçi ve milliyetçi olma iddiasında bulunabilen askeri vesayet ve dikta taraftarları, eğreti sermayedarlar tabakası, muhalif politikacılar, yandaş medyatörler, yabancı medya ajanları, ne hikmetse sadece Türkiye’de bulunan “sivil dikta” teorisyenleri ve bugünlerde de BDP’liler, dünyada karşılığı olmayan ve akademik dünyada geçerliliği olmayan uyduruk bir dil kullanmaktadır. Bu uyduruk dil, kaygılarının anlaşılmasını imkânsızlaştırmanın ötesinde, hadi “iyiniyetlerinin” demeyelim ama, en azından Türkiye’de ve Dünya’da yaşanan süreci anlama kabiliyetlerinin olmadığını düşündürmektedir.

Yeni Şafak, 09.11.2011