Türkiye’de ekonomi yönetimi son yıllarda sıkça aynı yanlışa düşüyor: Sorunların çözümünü üretimde, rekabette ve yapısal reformlarda değil; vatandaşa getirilen kısıtlarda arıyor. Resmî Gazete’de yayımlanan Karar ile yurt dışından bireysel alışverişlerde uygulanan 30 Euro’luk gümrük muafiyetinin kaldırılması, ilk bakışta “ithalatı kısıtlama” ve “yerli üreticiyi koruma” gerekçeleriyle savunulabilir gibi görünüyor. Ancak biraz derinlemesine bakıldığında, bu kararın iktisadi akıldan, serbest piyasa mantığından ve vatandaş-devlet ilişkisinin doğasından ciddi biçimde koptuğunun görülmesi gerekiyor. Bu karar, ithalatçıyla bireysel tüketiciyi aynı kefeye koyan, vatandaşı potansiyel kaçakçı gibi gören ve dijital çağın gerçeklerini yok sayan bir bakış açısının ürünüdür. Önce en temel gerçeği hatırlatmak gerekir: Yurt dışından 10-20 Euro’luk bir ürün sipariş eden vatandaş, ithalatçı değildir. Bu kişi, kendi ihtiyacı için alışveriş yapmaktadır, ticari amaç gütmemektedir ve piyasa dengelerini bozacak bir hacme sahip değildir. Buna rağmen, detaylı gümrük beyannamesi zorunluluğu getirerek vatandaşı bürokratik bir labirentin içine sokmak, açıkça orantısız bir devlet refleksidir. Devletin görevi, vatandaşın hayatını zorlaştırmak değil; onu kolaylaştırmaktır.
Bu Karar Kimi Koruyor, Kimi Cezalandırıyor?
Bu düzenleme en çok öğrencileri, gençleri, orta ve alt gelir grubunu ve Türkiye’de bulunmayan veya fahiş fiyatla satılan ürünlere erişmeye çalışan tüketiciyi cezalandırmaktadır.
Buna karşılık kim korunuyor?
Dijitalleşememiş, rekabet gücü zayıf, yüksek maliyetini tüketiciye yansıtan ve kalite-fiyat dengesini kuramayan yerli satıcılar korunmuş oluyor. Bu, verimsizliği koruma, tüketiciyi cezalandırma politikasıdır. Oysa iktisat bilimi çok nettir: Korunan her verimsizlik, uzun vadede daha büyük bir maliyet üretir. Türkiye’nin en temel ekonomik sorunu bugün enflasyondur. Peki bu karar enflasyonla mücadeleye mi hizmet ediyor?
Hayır.
Aksine: Rekabet azalacak, Alternatif kanallar kapanacak, Yerli piyasadaki fiyat baskısı artacak, Tüketici daha pahalıya ve daha düşük kaliteye mahkûm edilecek. Rekabetin olmadığı yerde fiyat düşmez, kalite artmaz. Bu karar, enflasyonla mücadele değil; enflasyonu besleme kararıdır. Dünya artık E-ticaretle, Küresel platformlarla, Mikro siparişlerle ve Hızlı lojistik ağlarıyla işliyor. Türkiye ise bu kararla adeta şunu söylüyor:
“Dünya dijitalleşsin, biz gümrük memurluğu çağına geri dönelim.”
30 Euro’luk muafiyet, küresel e-ticaret sistemine uyumun asgari bir göstergesiydi. Onu kaldırmak, Türkiye’yi dijital ticaret liginde aşağı çeken bir hamledir.
Devletin Asıl Mücadele Etmesi Gereken Yer Yanlış
Eğer amaç vergi kaybını önlemekse, kayıt dışılığı azaltmaksa ve haksız rekabeti engellemekse adres bireysel tüketici değildir. Asıl mücadele edilmesi gerekenler: Sahte beyanla toplu ürün sokanlar; Ticarî ithalatı bireysel gibi gösterenler ve Platformları vergi cenneti gibi kullanan aracılar olmalıdır. Kolay olan seçilmiştir: Denetimi zor olan büyük yapılar yerine, sesini çıkarmayan bireysel vatandaş hedef alınmıştır.
Bu Bir Ekonomi Kararı Değil, Refleks Kararıdır
Bu düzenleme: Stratejik değildir, Uzun vadeli değildir ve Hesaplanmamış bir düzenmedir, bence. Bu, “kontrol edemiyorum, yasaklayayım” refleksidir. Oysa güçlü devlet: Yasaklayan değil, Yöneten, Denetleyen ve Rekabeti artıran devlettir. Bu kararın sonunda Vatandaş kaybedecek, Tüketici kaybedecek, Gençler kaybedecek, Dijitalleşme kaybedecek, Rekabet kaybedecek. Kazanan ise yalnızca:Kısa vadeli, verimsiz ve kendini yenilemeyen dar bir kesim olacaktır. Devlet, vatandaşına şunu hissettirmemelidir:
“Sana güvenmiyorum.”
Çünkü güvenin olmadığı yerde: Vergi ahlâkı zayıflar. Sisteme inanç azalır. Kayıt dışılık artar. 30 Euro’luk muafiyetin kaldırılması, küçük bir teknik düzenleme değil, devlet-vatandaş ilişkisinde büyük bir zihniyet sorununun göstergesidir. Ve bu zihniyet değişmeden, ne enflasyon düşer ne üretim artar ne de Türkiye küresel rekabette güçlenir.
