İnsan, yaradılışı gereği iyi ile kötü arasında gidip gelir. Çoğu kez yaptıkları nefsi tarafından kendisine doğru, güzel ve haklı gösterildiği için de kalben mutmaindir.

Gerçek bir mümin ise daima ‘havf ve reca’ (korku-ümit) arasındadır. Çünkü insan eşref-i mahlûkat, ‘Alâ’yi illiyyîn’ (yücelerin yücesi) olabileceği gibi ‘esfel-i safilin’(aşağıların aşağısı) de olabilir.

Eskiler, insanı iki sınıfa ayırırdı; avam ve havas.

Avam bayağı, sıradan vasıflı insan kalabalıklarını ifade eder, şeriat (hukuk) bunlar içindir. Şeriat sınırları çizer, aşırılıkları törpüler ve ortak bir norm üretir. Bu nedenle ‘şeriatın kestiği parmak acımaz.’ Hukuk, asgari huzur için gereklidir yoksa ne fakir zenginin zulmünden ne de zengin fakirin gözü karalığından emin olabilirdi.

İnsan, “esfel-i safilin” üzere her türlü kötülüğü yapma potansiyeline fazlasıyla sahip. Tarih buna nasıl şahit ise günümüzdeki yaşananlar da buna delildir.

Başkalarını yargılarken gösterdiğimiz rahatlık ve cesareti kendimize, toplumumuza ve geçmişimize gösteremiyoruz. Ali Şeriati’nin meşhur “İnsan’ın Dört Zindanı” çözümlemesindeki gibi çoğu kez kendi zindanlarımızda boğuluyor, hakikat ve tahkiki iman için emek harcamak yerine taklidî iman mertebesinin yılmaz ve sert bekçileri oluyoruz.

***

‘Akletmez misiniz?’ hitabının hilafına Şam ehli gibi akıl ve idrakimizi birilerinin emrine verip, hem dünyaya hem de cennete talip oluyoruz. Militan dindarlık (mezhepçilik) ile militan partizanlık arasındaki ince çizgiyi fark edemiyoruz.

Makam, şöhret, para o denli cezbedici ki ilkeler çoğu kez suya yazılan yazıya dönüşüyor. Kimi Ömer bin Sad gibi makam için akrabalık hakkından ve Resulullah sevgisinden geçerken kimisi de Kûfe Ehli gibi bugün de basit bir müdürlük-müdür yardımcılığı için sendikasını, inandığı değerleri terk edip, dünyalığı için bir başkasına yönelebiliyor.

İnsanın düşüşünün bir sınırı yok ve kötülüğün ulaşabileceği seviyenin farkında bile değiliz. Her şeyi din û devlet kisvesi altında pazarlayanların gölgesinde kendimizi mutmain hissediyoruz. Yaşananları çoğu kez ya kavramaktan aciziz ya da umursamıyoruz. Hakkın açıkça ortada olmasını istiyoruz, açıkça ortadayken bile şaşırıp kalabileceğimizi unutarak.

Hâlbuki kötülük çoğu kez ince bir zehir gibi damarlarda dolaşıyor ve bizzat bizim ellerimizle hayat buluyor.

***

Nazi savaş suçlusu SS Subayı A. Eichmann, yargılanması sırasında en ufak bir pişmanlık belirtisi göstermeyerek izleyenleri dehşete düşürürken; yargılamaları izleyen gazeteci H. Arendt Eichmann’ı ‘kötülüğün sıradanlığı’nın vücut bulmuş hali olarak nitelendirmişti. Yine Arendt, kitabında kötülüğün sadece zalim ruhlu insanlar tarafından yapılan bir fiil olmadığını, şartları sağlandığında ve yeterli motivasyonla sıradan insanların da korkunç zulümleri soğukkanlılıkla yapabilecek potansiyele sahip olduklarını söylüyor. Tarih bunun delilleri ile dolu.

Sosyal psikoloji ile ilgilenenler S. Milgram ve P. Zimbardo gibi isimlerin insan doğası üzerine yaptıkları deneyleri duymuştur. Bu deneyler bize insanın vahşilikte sınır tanımayacağını göstermesi açısından oldukça bilgi verici ve bir o kadar da korkutucu.*

***

Otoriteye ve emre itaat, sorgulayan zihni yok ederken, şahsi sorumluluğu da berhava ediyor. Ne demişti Dersim Harekâtına katılan H. Ö. “Harbe gideceğiz dediler. Harbe gidiyoruz, ne için gidiyoruz? Adam vurmaya. Ne kadar adam vurduk biliyor musun? Adam kalmadı, öldü Dersim’de. Çok öldü. Ölenin sayısını mı bileceğim? Ne üzüntü duyam ölenlerden dolayı. Öldürmeye gidiyoruz, üzüntü mü duyacağız?”

Ve maalesef bugün pek çok konudaki ruh halimiz durduğumuz zeminler farklıda olsa H. Ö. İle aynı.

*Bu konuda Cemal Tunçdemir’in “Sıradan insan, otoritenin emrinde işkenceci bir zalime nasıl dönüşüyor?” http://amerikabulteni.com/2014/12/18/siradan-insan-otoritenin-emrinde-iskenceci-bir-zalime-nasil-donusuyor/ yazısını okumanızı tavsiye ederim.

Karar Gazetesi, 13.07.2016

Son 30 yıl içinde ülkemizin sosyal-siyasal-ekonomik altyapısı, çalışma koşulları ve yaşam alanları o denli hızlı değişikliğe uğradı ki kaçınılmaz olarak bundan gelenek ve göreneklerimizde etkilendi, değişti ve dönüştü. Sanal dünya ve sosyal medyanın da etkisi ile insani ilişkilerimiz de sanallaşma eğilimi içinde. Bayram günlerini yaşadığımız bu günlerde bu değişim ve dönüşümü açıkça gözlemleyebiliyoruz.

Birbirimizi ziyareti geçtim, telefon edip hal hatır dahi sormayacağımız insanlara dahi, sırf rehberimizde olduğu için sosyal medya ve iletişim araçları ile toplu mesajlar atarak önemli günlerin yükünden kurtuluyoruz.

Eskiden de dilimize pelesenk olan “Nerede o eski bayramlar?” nisyanı çok daha güçlü bir şekilde hayatımızda ama bundan kurtulmak için işe kendimizden başlamamız gerektiğini unutuyoruz.

***

Modernizm, her şeyi dönüştürürken farkında olmadan insanın insanla, doğayla ve tanrı ile ilişkisini de dönüştürdü ve dönüştürmeye devam ediyor. Ve bizler de bu büyük dönüşüme daha insani cevaplar vermek yerine bize sunulanı kabul ediyoruz.

Bayram günleri çoğumuz için artık başka bir anlam taşıyor. Dün, bayram demek ana baba ve çocukların, belki kırk yıldır birbirini görmeyen eş, dost, akrabanın birbirini görmek için vesile kıldıkları, küskünlük ve dargınlıkların sonlandırılması için fırsat kabul etikleri günler iken şimdilerde tatile çıkma ve birbirlerinden uzaklaşma aracı durumunda.

Burada insanları suçlamak belki de en kolay yol.

***

Maalesef bugün, insanlarımızın dinlenecek, kafa dinleyecek, iş stresini atabilecekleri çok fazla zaman ve ortamları yok.

Aile, eş ve dost ilişkilerimiz de değişti. Bir zamanlar açık kapılı, sofrasına misafir gelir diye bir tabak fazla konan evlerde yaşarken şimdi kapalı kapılar ardında yaşıyor, farklı mekânlarda buluşuyoruz. Asansörde dahi selamlaşmadığımız yabancı (?) insanlarla komşuyuz ve birbirimizi tanıma ihtiyacı dahi hissetmiyoruz. İş hayatı ve çalışma koşullarının zorlaması ile insanlarımızın birbirlerini ziyareti dahi en az seviyeye inmiş durumda. Eskiden çat kapı, istediğimiz saatte acaba kötü karşılanır mıyız, sıkıntı verir miyiz diye endişe dahi duymadan eş, dost, arkadaşları ziyaret edip, kabul edebilirken bugün kendi kardeşimizi, ana baba evimizi dahi ziyaret ederken haber verme ihtiyacı duyuyoruz.

Peki, suç kim de?

Hani bugünlerde her şeyi üst akıl ile açıklama çabamız var ya! Belki tüm bunlarda da bir üst aklın rolü var.

***

Zaman ve mekân değişirken bizlerin de bu değişen zaman ve mekâna uygun cevapları üretebilmemiz gerekiyordu. Ancak, ekmek ve maişet kavgasına öyle daldık ki tüm bunları hep es geçtik. Bizi biz yapan değerleri yeni mekânlarımıza taşıyamadık. Zenginliğin sadece maddi boyutları ile ilgilendik, ahlaki zenginliğin önemini unuttuk.

Dün zengini ile fakiri ile ortak mekânları paylaşırken bugün farklı mekânların insanları haline geldik. Birbirimizden uzaklaştıkça insani vasıflarımız da hassasiyetlerimiz de değişti. “Komşusu açken tok yatan bizden değildir” diyen inancın çocukları olarak birbirimizi görmez ve dokunmaz olduk. Gördüğümüzde ise rahatsızlığımız gizleme ihtiyacı bile hissetmiyoruz artık.

Kimseyi de suçlamaya hakkımız yok çünkü fırsatını bulduğumuzda biz de o mahallelere taşınacağız.

Kim bilir belki de bundan böyle ülkemizi yönetenlerin de, bu topraklara karşı kendini sorumlu hissedenlerin de en önemli mücadelesi bu konular olmalı.

İçe dönük, sadece kendini düşünen, empatiden yoksun, sosyal ilişkilerden kopuk, makam ve mevkie önem veren bir neslin üretimine bu bayramdan başlayarak son verebilecek adımları düşünmek ve birilerinden izin beklemeden kendi hayatımızdan başlayarak bu mücadeleye katılmamız gerekiyor.

Cümlemizin bayramı mübarek ola…

Karar Gazetesi, 06.07.2016

Bazı yaralar vardır köz gibidir, üstü kül kaplansa da içten içe yanar. Madımak katliamı böyle bir yaradır unutamayanlar için. Hatırlanmasını bile istemeyenler ise orada yaşananların yaşanmışlığından değil de bura(lar)da olmasından, adımızın karaya çıkmasından rahatsızdır. Kendilerince haklıdırlar; ağır tahrik vardır ve ne oldu ise din û devlet içindir.

***

Laik-anti laik cepheleşmesinde kurulmuş hain bir tuzak. Sığınacak o kadar çok bahane var ki; A. Nesin’in ateistliğinden, Şeytan Ayetleri tahrikine, önyargı ve yalanlarla beslenmiş daha pek çok şey vicdanları sükût ettirebilir.

Ve yine bazı yaralar var ki kabuk bağlasa da yumuşak yerdedir, hafif kıvrandı mı kanar. Başbağlar katliamı gibi. Birilerinin çok vicdanlı görünen vicdansızlıklarını örtmek için kullandığı. Hatırlanması hakikat ve merhametten değil de bir hesaplaşma isteğindendir.

Ve bir de bu iki olayı cephesine malzeme olarak görenler var ki ikiyüzlülüklerine akıl sır ermez.

Geçmişte Sivas katliamı ile ilgili araştırma komisyonları kuruldu, yenilerinin kurulması teklif edildi. Ne hikmetse ne kurulandan hayır geldi ne de kurulmak istenirmiş gibi yapılanlardan.

‘Hafıza-i beşer nisyan ile malul’dür der atalar. Bazımız cahilliğinden bazımız hinliğinden hatırlamak istemez geçmişi.

***

Kurguladığımız geçmişe itikatla bağlanırız. Gerçekte neler oldu? Öğrenmek ve bilmek istemeyiz. Bir şeylerin yanlışlığını hissetsek de imanımız o denli kesif ki idrak susar ve cehlin konforuna sığınırız.

Bu nedenle hiçbir hakikat komisyonundan hakikat çıkamıyor! Sağcı-Solcu, Alevi-Sünni gerçeğin kendisinden korkuyoruz. Çünkü, hangi tarafsak(?), işin bize de bulaşmasından, içinde bizim(?) çocukların da olma ihtimalinden tedirginiz. Öyle ürküyoruz ki, bırakalım olduğu gibi kalsın istiyoruz.

Seyfi Oktay “Ne araştırması? Mahkeme onlarca kişiye idam kararı ve hapis cezası verdi. Daha ne yapılacak?” demişti. Şüphesiz Seyfi Oktay da biliyordu, o mahkemelerin siyasi olduğunu ve siyasi mahkemelerde “adalet”in tecelli etmediğini.

Çoğumuzun halet-i ruhiyesi darbelerle yıkılan ama kaderi darbecilikle sonlanan Demirel gibi; “Bana sağcılar ve milliyetçiler (ya da solcular ve sosyalistler) cinayet işliyor dedirtemezsiniz, böyle bir şey söylemiyorum, devlet cinayet işleyenin yakasına yapışmak zorundadır.” Yarı doğru yarı yanlış. Bunları söylerken Çorum’da, Maraş’ta, Sivas’ta katliamlar yaşanıyordu.

Aynı Demirel, yıllar sonra devletin açık ihmali(?) yüzünden Madımak’ta insanlar ölürken “Fevkalade hassas bir konu. Devlet güçleriyle halk karşı karşıya getirilmemelidir… Olay münferittir. Ağır tahrik var” diyebilmişti.

Böyle bir ruh halinden hakikat çıkabilir mi?

Ve son söz “Madımak’ı kınayanlar Başbağlar’ı niye kınamıyor?” diyenlere. Bugüne kadar bu soruya muhatap bırakılanların “iyi olmuş” dediğini duymadım. Ama bunu soranların akıl ve vicdan sorunu olduğu çok açık. Birini diğerine emsalmiş gibi görmelerinin arkasında başka şeyler yatıyor.

Farklı şekillerde gelişen iki olaya biri birinin karşılığıymış gibi davranmanın başka bir izahı yok.

Biri eli kanlı bir terör örgütünce, gözlerden ırak ve güvenlikten yoksun bir dağ köyünde 33 köylünün kahpece katledilerek toplumun bölünmüşlüğünden istifade etme çabası.

Diğeri, böyle bir olayın yaşanma ihtimali bırakın saatleri günler öncesinden belirmesine rağmen devlet ve sorumluların dur deme dirayeti gösterememesi.

***

Olaylar başladıktan sonra kimsenin sorumluluk almadığı, güvenlik güçlerinin seyirci kaldığı, insanlar bir otele sıkıştırılıp linç edilmek istenirken, linç edilmek istenen vali imiş gibi valiliğin korunduğu ve binlerce insanın adeta trans halinde Allah’ın kutlu adını işledikleri günaha örtü ettikleri ve üstelik de tüm bunların TV’lerden canlı yayınlandığı bir olay. El insaf…

Acılarımızı bile insanca yaşayıp, hatırlayamıyoruz…

Karar Gazetesi, 02.07.2016

Ramazan için sevgi, muhabbet ve hoşgörü ayıdır deriz ancak sevgi, muhabbet ve hoşgörü kelimelerinin hakkını vermek söylemek kadar kolay değil. Yetmiş iki buçuk millete bir göz ile baktığını iddia etmekle bakmış olmadığımız gibi.

Geçenlerde Kayseri ve Edirne müftülerinin açıklamaları gazetelere yansıdı. İlk bakışta ortalama bir Müslümanı rahatsız etmeyecek ve hoşuna gidecek şeylerdi söylenenler. Çoğunluğu Müslüman bir ülkede Ramazan ayında “lokantaların kapalı olmasını” istemek ya da biraz daha nazikçe “açın ama önüne perde çekin” demek çok da tuhaf durmuyordu. Bu isteklerden rahatsız olmasam da bende tuhaf hisler uyandırdığını itiraf etmeliyim.

Oruç, sayın müftümüzün de dediği gibi “sadece yemeden içmeden kesilme değil aynı zamanda ahlaken de bir yükselme ve yücelme” ise bu yükselmenin bir dayatma ile olamayacağı çok açık. Bizim oruçlu olmamız tutmayanları sıkıntıya sokacak ise bu işte bir yanlışlık olmalı.

Ramazan’ın ayrı bir manevi havası var ve başkalarının da bu havayı teneffüs etmelerini istemek çok güzel. Ancak, bu isteğin insanların bir kısmını bile olsa riyakârlığa sürükleme ihtimali hoş değil. Söz ve zorla başkalarını da bu havaya dâhil etmek yerine hâl ve davranışla onları cezbetmek amaç olmalı, ikiyüzlü ve riyakâr sözde dindarlığın topluma egemen olmasına fırsat verilmemeli.

***

Çocukluğumda Muharrem ayında ailece oruçlu olmamıza rağmen dışarıdan bir misafir geldiğinde, misafire oruçlu olup olmadığı sorulmaz, birkaç dakikalık hoşbeşten sonra suyu, yemeği, çayı ikram edilirdi. Aynı şekilde oruçlu olduğu bilinen bir komşu geldiğinde de aynı hassasiyetle davranılır ve oruçlu olunsun olunmasın misafiri rahat ettirmek adına çay, kahve içilmez; ortaya nefsin çekebileceği bir şey konmazdı.

Ama aynı çocukluğumda Sünni komşularımızca gece yarıları ışığımızın gözlenmesi ve kazara ışığımız yanmamışsa ertesi günü “herhalde uyuya kaldınız, isterseniz biz sizi uyandıralım” yollu imalı sözler eksik olmazdı.

Bir Alevi olarak Ramazan ve Muharrem oruçlarını aksatmamaya ve bu güzide ayların manevi havasını teneffüs etmeye çalışırım. Benim için Muharrem Resulullah ve Ehlibeyt aşkı iken, Ramazan Kur’an ayıdır.

Yıllarca Anadolu’nun oldukça muhafazakâr bir kentinde yaşadıktan sonra Trakya’da nispeten daha serbest bir şehre taşındım. Belki tuhaf gelecek ama Trakya’da oruçtan aldığım manevî hazzı hiçbir zaman diğerinde yaşamadım.

O yoğun Ramazan hali içindeki aşırı gösterişçi ve her daim ben oruçluyum havası bende hep bir eksiklik ve yapaylık hissi uyandırmıştır. İşyerinde ve çevremde pek çok insanın oruçlu olmamasına rağmen sırf ortamın etkisi ile oruçlu görünmeleri hep tuhafıma gitti. Alevi olduğum için ben tutmasam belki kimsenin umurunda olmayacaktı ama diğer arkadaşların ve onların oruçlu olmadığını bilmelerine rağmen onlara oruçlu muamelesi yapan insanların hali gerçekten iç acıtıcıydı. Din ve inanç, dindarlık adına zedeleniyordu.

Trakya’daki ilk Ramazanımda ise oldukça şaşırmıştım, mesai arkadaşlarımın bir kısmı oruçlu değildi. Oruçlu olanların da oruçlu olmayanlardan herhangi bir beklentisi yoktu ve insanlar birbirlerini takip etmek yerine daha çok oruçlarını yaşamaya çalışıyordu. Sokaklarda bir yanda mukabeleye giden kadınlar diğer yanda kendi hallerinde insanlar vardı. Teravih namazı kılmak gibi bir alışkanlığım olmamasına rağmen oruçlu insanların akın akın teraviye gitmeleri beni bile cezbediyordu. Ve burada orucu kendi nefsimde ve dünyamda yaşadığımı, maneviyatını daha derinden hissedebildiğimi gördüm.

***

Hangisi daha hayırlı elbette Allah bilir…

Unutulmamalı ki mümin her daim mücahedede olmalı. Ben oldum dememeli, başkalarının ayıplarını görücü değil, örtücü olmalı ve eksikliği kendi özünde aramalı.

Karar Gazetesi, 15.06.2016