Selahattin Demirtaş’ın Neşe Düzel’le yaptığı söyleşiyi dikkatle okudum. Bu konuşmanın ele alıp değerlendirilmesi gereken pek çok noktası var ama önce şu sözü üzerinde duralım:
“Hükümet, silah bırakma ve ateşkes konularını bizimle görüşemez. Bu konuda bizim yetkimizin olmadığını Başbakan da çok iyi biliyor. Başbakan’ın bizden istediği karar ve irade, silahla ilgiliyse, bunu başka yerle görüşecek.”

Peki hükümet neleri görüşebilirmiş BDP’yle?

“Anadilde eğitimi, yeni anayasayı, anayasal vatandaşlığı, yasal değişiklikleri her şeyi konuşabilir. Bizim bu konuların tamamında irademiz de var, karar alma gücümüz de var.”
Doğrusu gayet iyi bir formülasyon. BDP eş başkanının müzakere sürecini “Terör için müzakere” ve “Kürt sorunu için müzakere” olmak üzere ikiye ayırıp her biri için farklı muhataplara işaret etmesini çok yerinde buldum. Yazılarımı izleyenler hatırlayacaktır; zaten ben de epey bir süredir ısrarla neyi kimle görüşmek gerektiğini birbirinden ayırmak gerek, deyip duruyorum.
Lakin iki problem var.

“Statü” pazarlığını İmralı’ya havale eden siz değil miydiniz?

Birincisi, Demirtaş bu sözleri söylerken, kendi geçmişini unutuyor.
Bizler BDP’nin kendisinin şimdi yaptığı bu ayrıma uygun davranmadığını çok iyi biliyoruz. Bu parti, Kürt sorununa ilişkin birçok konuda kendisinden tavır alması istendiğinde, “Muhatabınız ben değilim, İmralı” demedi mi? “Statü” pazarlığını bütünüyle İmralı’ya havale etmedi mi? Statü denilen şey, Kürtler’in Türkiye devleti içinde nasıl bir idari yapı içinde yaşayacak olması ise, bu konu PKK’yı mı, yoksa Kürtler’i mi ilgilendirir?

Bu parti şimdiye kadar Kürt sorunuyla ilgilendiğinin on katı PKK ve Öcalan sorunuyla ilgilenmedi mi? TRT Şeş’in kuruluşuna soğuk davranırken; Ergenekon Örgütü’nün Fırat’ın öte yakasındaki faaliyetlerinin gün ışığına çıkarılmasıyla, faili meçhul cinayetlerin ortaya çıkarılmasıyla bile pek fazla ilgilenmezken, varsa yoksa “Öcalan’a özgürlük” demedi mi? Yapılan bütün reformları küçümseyip hep, “Önderliğin koşullarının değişmesi çözümün olmazsa olmazıdır” demedi mi? Ajandasının en tepesinde hep devletin PKK’yla silahlı mücadeleden vazgeçmesi ve Öcalan’ın ev hapsine alınması olan bir partinin şimdi kalkıp “Siyasi meselelerde beni, şiddete ilişkin meselelerde PKK’yı muhatap al” demesi, hele hele hükümeti, kendisini terör konusunda muhatap almak istemekle suçlaması çok garip olmuyor mu?

“KCK’lılar bırakılsın” ön şartının anlamı

İkincisi, böyle iyi bir giriş yapan Demirtaş söyleşi biraz ilerleyince biraz önce kendi yaptığı ayrımı unutuyor. Müzakere yapmak için Terörle Mücadele Kanunu’nun değişmesini ve KCK tutuklularının serbest bırakılmasını şart koşuyor. “KCK’den alınanları serbest bırakacak düzenlemeler yapılmalı. Çünkü bu adımlar atılmazsa, bizim müzakere yapma şansımız olmaz” diyor.

Peki hani siz sadece Kürtler’in hakları ile ilgili meselelerde konuşacaktınız? KCK’lıların serbest bırakılmasının Kürt hakları ile ne ilgisi var? KCK’nın, PKK’yla doğrudan bağlantılı illegal bir yapılanma olduğunu siz de kabul etmediniz mi? O halde nasıl oluyor da KCK tutuklularının serbest bırakılmasını legal bir partinin müzakere için ön şartı olarak getirirsiniz?

KCK operasyonlarında çok sayıda BDP’li tutuklanmış olabilir, bunların bir kısmı Terörle Mücadele Kanunu’nun yanlışlıkları yüzünde tutuklanmış da olabilir. Yasal bir parti olarak TMK’nın düzeltilmesini ve terörle doğrudan ilgili olmayan KCK tutuklularının serbest kalmasını elbette talep edebilirsiniz. Ama ama buradan hareketle nasıl olur da tüm KCK tutuklularının serbest bırakılmasını savunursunuz?

TMK istediği kadar düzeltilsin, hatta kaldırılsın, KCK yapılanmasının yargılanması da, bu yapılanmayla doğrudan bağlantılı sanıkların tutuklulukları da devam edecektir ve bu meselenin Kürt sorunuyla bir ilgisi yoktur.
Demirtaş’ın bu söyleşisinde “müzakere” için öne sürdüğü ‘KCK’lıların serbest bırakılması” şartı, ya eş başkanın kafasının hayli karışık olduğunu ya da ve BDP’nin müzakere konusunda daha şimdiden ipe un serdiğini gösteriyor.

Umalım ki birincisi olsun.

Gerçi BDP’lilerin bir gün bir türlü, ertesi gün başka türlü konuşmasına o kadar alışığız ki, yarın bu ön şartı unutup başka şeyler söylemeye başlarlarsa ona da şaşmamak gerek.

Bugün, 11.04.2012

Yirmi yıl geçmiş üzerinden. Hatırladıkça insanın hâlâ yüreği sızlıyor.

‘Savaş hukuku’nun bile yüksek bir medeniyet standardı olarak mumla arandığı günler, aylar ve hatta yıllardı. Bebekler, çocuklar, kadınlar öldürüldü. Savaş suçu da işlendi, insanlık suçu da. Bosna’da, çok değil, daha yirmi yıl önce ‘toplu katliam ayinleri’ yaptılar. Biz seyrettik, insanlık lekelendi…

Avrupa’nın göbeğinde, 20. yüzyılın sonunda toplama kampları kurdular, köyleri, şehirleri yaktılar. Tecavüz sistematik bir siyasete dönüştürüldü. Olup biten bir soykırımdı. İnsanlar Bosna’da, kendi ülkelerinde Boşnak oldukları için katledildiler.

Ne duymadık diyebiliriz, ne görmedik. Şahittik; şahitliğimizi yapmadık. O günlerin, o acıların görüntülerini zihinlerimizden kovmak mümkün değil. Belki bizim ödediğimiz bedel de bu; hatırlamak…

O küçücük ülkeden 250 bin kişi öldürüldü. Bir milyon kişi ülke dışına zor attı kendilerini. Bir milyon da ülkenin başka yerlerine sığındı. Dünyanın en nazenin şehirlerinden Saraybosna, dört yıl kuşatma altında kaldı. İnsan avcıları tepelerinde… Ekmek almaya, su getirmeye gideni vurdular. Yaşayanları değil sadece tarihi de ‘temizlemek’ adına vurdular. İnsanlık kadar ‘insanlık mirası’ da hedefti… Mostar Köprüsü’nü bombalarla yıkanlar önce içlerindeki insanlığı yıkmış olmalılar.

Saraybosna’da geçen hafta bir cadde üzerine dizilen 11 bin 547 kırmızı sandalyeyi gördünüz mü? Kuşatma altında ölen Bosnalıları anmak için hazırlanmış. Saraybosna sokaklarında akan kanı temsil ediyor. Boş, kırmızı sandalyeler ürperti vericiydi belki. Peki savaşın kendisi nasıldı acaba?

İnsanlar her şeylerini kaybederken Bosna’da ben doktoramı kazanmaya çalışıyordum İngiltere’de… Öfkeli, ama çaresizdik. Yapabildiklerimiz öfkemizi biriktirmek, bazen de kampüste yardım toplamaktı mülteciler için. Ziyaretine gittiğimiz bir grup Boşnak mülteci bize Türk kahvesi yapmıştı; Bosna’dan getirdikleri üç beş eşyanın arasında bakır cezve de vardı kahve yaptıkları… Tarihlerinden ve kimliklerinden dolayı cezalandırılsalar da onu hep yanlarında taşıyorlardı.

BBC’den dinlediğim bir röportajı hatırlıyorum. Bir Sırp konuşuyordu. Anlamıyorum, ama içinde bolca ‘Türk’ sözü geçiyordu. İngilizceye çevrilirken ‘Boşnak’ diyordu BBC; Sırp, Türk diyor, BBC Boşnak. Balkanlarda kimliklerin bu kadar geçişken olduğunu bilmiyordum doğrusu ve Boşnakların ‘Türk’ diye öldürüldüğünü… Öldürülmek için dedelerinin Müslüman olmaları, kendilerinin isimlerinin o geçmişi çağrıştırması yeterliydi.

Bosna’ya yıllar sonra gidebildim. Utancımdan bakamadım şehre, insanlarla göz göze gelemedim. Dört yıl boyunca yalnız bırakılan, tepelere yerleşmiş keskin nişancıların, topçuların insafına bırakılan bu şehre utanmadan bakmak mümkün değildi. Etrafı kuşatan haydutlara ‘hayat’ın direnişini anlatıyor bana Saraybosna, ama ölümün de bir o kadar hayata dair olduğunu…

Bosna belki eski ‘barış’ını hiç bulamayacak. Belki Saraybosna ‘Avrupa’nın Kudüs’üne artık benzetilmeyecek. Ama her durumda savaşın bitmesi değerli… Savaşı bitiren Dayton Antlaşması mükemmel değil; hatta saldırganı ödüllendiren, Bosna’yı bölen, ülkeyi yönetilemez hale getiren bir anlaşma. Ama bütün bunlardan vahimi, acıların göbeğinde büyüyen öfke ve nefret… Boşnak, Sırp ve Hırvat Bosnalıları için için yiyen, tüketen öfke ve nefretleri. Yaşanan her şeye rağmen Bosna’ya yakıştıramadığım bu. Savaş Bosna’yı yok edemedi, ama nefret eder.

Bosna nefrete yenik düşerse kaybedecek asıl savaşı. Çoğulculuk, çokkültürlülük, farklı olana saygı Bosna’nın alamet-i farikası… Ve böyle de kalmalı. Kalmalı ki ırkçılığın, yabancı düşmanlığının, nefret söyleminin yayıldığı Avrupa’da ‘başka türlü yaşamanın mümkün olduğunu’ gösteren bir örnek kalsın.

Ama unutmayalım Bosnalının yaşadığını; Srebrenitsa soykırımının kurbanlarını, tecavüze uğrayan kadınları, masum insanların toplu mezarlarını, toplama kamplarını, keskin nişancılara aldırmadan hemşehrilerinin anısına şehrin merkezinde çellosunu çalan Vedran Smailovic’i… Kovaçi Şehitliği’nde ak güvercinler gibi yatan Saraybosnalıları unutmayalım. İçimizdeki nefrete yenilmeden analım, hatırlayalım…

Zaman, 10.04.2012

Suriye’nin laik tek parti rejimi, son bir yıl içinde en az on bin vatandaşını öldürdü, daha da öldürmeye devam ediyor. Türkiye’nin muhafazakar demokratik hükümeti ise, yanı başımızda süregiden bu zulme karşı ahlaki bir tavır aldı ve alıyor. “Tam da Suriye ile arayı düzeltmiştik, şimdi neme lazım, çıkarımıza bakalım, komşumuzun iç işlerine karışmayalım” demiyor.

Daha doğrusu, Suriye meselesini ben böyle görüyor, bizim hükümetin Esad rejimine karşı aldığı sert tavrı da sonuna kadar destekliyor, hatta az bile buluyorum.

Ancak Türkiye’de meseleye çok daha farklı bakanlar var. Bu da normal. Dahası, Suriye gibi çok karmaşık ve hiçbirimizin detaylarına tümüyle vakıf olmadığı bir meselede, herkesin kendine bir “yanılma payı” bırakması da gerek.

Gelgelelim, hükümetin Suriye politikasına yönelik eleştirilerin kayda değer bir kısmı, ciddiye alınamayacak boş lakırdılardan ibaret.

‘Demokrasi getirmek’

Bu ezberlerin başında “demokrasi dışarıdan gelmez, iç dinamiklerle gelişir” itirazı var. Bunu söyleyenlerin bir kısmı, “aynı filmi Irak’ta da gördük” diye köpürüyor, “sanki Suudi Arabistan’da demokrasi mi var, oraya niye yüklenmiyorsunuz” diye kızarak da çok dahiyane bir şey söylediklerini sanıyorlar.

Oysa Suriye’ye gösterilen tepkinin sebebi ülkede demokrasi olmaması değil, katliam olması. Evet, Ortadoğu’da sürüsüyle anti-demokratik rejim var, bunların demokratikleşmesi de istenir ve teşvik edilir, ama her otoriter rejim katliam makinesi değildir ki…

Bu yalın gerçeği anlamak, “eee, bir sene önce niye aramız iyiydi bu rejimle” lakırdısını da boşa çıkarıyor. Ne Türkiye’nin ne de başka bir devletin “demokrasisi olmayan rejimle işimiz olmaz” diye bir ilkesi yok ki. Ama binlerce vatandaşını öldüren ve öldürmeye devam eden bir rejimle işinizin olmaması, insanlığın bir gereği.

Aslında Suriye’nin mevcut durumunu Irak’ın 2003’teki işgaline benzetenlerin hepsi yanılıyor. Irak, Bush’un mütekebbir Amerikası tarafından, sudan bahanelerle işgal edilmişti. Obama’nın boyunun ölçüsü almış Amerikası ise, bir işgali tahayyül bile etmediği gibi, havadan müdahaleyi de düşünmüyor, muhaliflere silah yardımından dahi uzak duruyor.

Yani, bazılarının sandığı gibi, Suriye’ye karşı çok şahin olan bir Amerika var da bizim hükümete “ihale” vermiş değil. Aksine, asıl Suriye’deki acıyı hisseden bizim hükümet zorluyor, Amerika’yı da, “uluslararası toplum”u da, Suriye rejimini daha çok sıkıştırmak için.

Öte yandan, “ama Esad’ın da tabanı var” diyenler de, anlamlı bir şey demiş olmuyorlar. Stalin’in de vardı tabanı, Hitler’in de, Pol Pot’un da.

‘İç ve dış mihraklar’

Peki ya İsrail? Her taşın altından çıktığına inandığımız Siyonizm yok mu tüm bu oyunların arkasında?

Esad rejimi öyle söylüyor tabii. Muhaliflere “İsrail ajanı” diyor. Esad’ın baş patronu İran ise, hiç utanıp sıkılmadan, İstanbul’daki “Suriye Halkının Dostları” toplantısını “İsrail’e rüşvet” sayıyor.

Oysa İsrail’in Esad gitsin diye ölüp bittiği yok. Çünkü “muhalif” dediğiniz adamlar İngiliz Muhipler Cemiyeti filan değil. Başat unsurları, Hamas’ın Suriye’deki karşılığı olan Müslüman Kardeşler. (Bana inanmıyorsanız CHP’li Şükrü Elekdağ’a inanın. Geçen hafta CNN Türk’te açıkça diyordu, “İsrail Esad’ın gitmesini istemiyor” diye.)

Aslında Suriye Baasçılarının anti-emperyalizm edebiyatı, Türkiye Baasçılarının (mesela Tayyip Erdoğan’a “Musa’nın Çocuğu”, AK Parti’yi de “Siyonizmin Ampulü” diyen Ergenekon sanığı Ergun Poyraz’ın) yaptığından farklı değil: Ulusal istibdadı korumak için ulusalcılık pompalamak.

Bu oyunu Türkiye’de çözenlerin bazılarının Suriye’de çuvallaması (ve aslında tüm bir Arap Baharı’na ısrarla ulusalcı kalması) ise, üzücü.

Star, 09.04.2012

Nizam-ı alem… Yani alemi nizama sokmak ya da dünyaya düzen vermek…
Dışişleri Bakanı Ahmet Davutoğlu’nun, Başbakan Erdoğan’ın da katıldığı Ak Parti Konya İl Kongresi’nde ”AK Parti siyasi şartlarda çıkmış konjonktürel bir hareket değil, aziz milletimizin tarihi yürüyüşünde bir küresel gücün doğuşunu, yeni bir nizam-ı alem davasının misyonunu işaret eder” dediğini dinledik.

Dışişleri Bakanı Davutoğlu Türkiye’ye biçtiği bu misyonu ilk defa dile getirmiyor. Daha önce de defalarca söyledi; kah “nizamı- alem” dedi; kah “düzen kuran ülke” dedi, kah “oyun kuran ülke” dedi. Ve o bunu her deyişinde benim içimde bir huzursuzluk, bir hoşnutsuzluk ve doğrusunu isterseniz biraz da dünyaya ve özellikle komşularımıza karşı bir mahcubiyet belirdi. Düşünsenize, bölgedeki komşularınıza boyuna “Biz sizi nizama-intizama sokacağız” deyip durmak ne kadar yakışıksız…

Kime ne hakla nizam veriyoruz?

Tabii benim asıl hoşnutsuzluğum kibarlıktan kaynaklanmıyor. Davutoğlu “Selçuklu ile birlikte bu topraklarda tohumu atılan, Balkanlar’a ve bütün dünyaya sirayet eden o yeni dünya düzeni anlayışının bugün yeniden organize edilmesinden” bahsederken, “Balkanlar’dan Kafkasya’ya oradan Ortadoğu’ya uzanan coğrafyada bölgedeki düzenden kendimizi sorumlu hissediyoruz” derken içimi basan sıkıntının asıl sebebi, aleme nizam verme fikrine esastan karşı olmam…

Şimdiye kadar “dünyayı nizama sokmak” üzere yola çıkmış bütün büyük devletlerin yaptıkları ve yapmakta oldukları ortadayken, benim devletimin de aynı misyona soyunmasını nasıl olumlu karşılarım? Ben, devletin kendi hakimiyet alanı içinde bile toplumu nizama-intizama sokmaya çalışmasına karşıyken; mümkün olduğu kadar az yöneten, mümkün olduğu kadar az işe karışan, zorunlu olmadıkça devreye girmeyen bir devlet hayali kurarken; Balkanlar’dan, Avrasya’dan Kızıldeniz’e kadar uzanan koca bir coğrafyayı yönetmeye aday olmasını nasıl sempatiyle karşılarım? Bir ülkenin kalkıp başka ülkeler için düzenler kurmasını nasıl içime sindiririm?
Hele hele bu sözler tam da Ortadoğu halklarının tarihlerinde ilk defa bir zamanlar başkaları tarafından kurulan düzenleri yıkıp kendi iradeleriyle kendi düzenlerini kurmaya soyunduğu bir sırada sarf edilince endişelerim daha da artıyor.

Malum, Ortadoğu’da “düzen kurma” iddiasındaki bütün ülkelerin Suriye için münasip gördükleri düzeni kurmak için birbirleriyle yarıştıkları bir zamandayız ve Türkiye’de kamuoyunun küçümsenmeyecek kadar büyük bir bölümü daha şimdiden ellerini ovuşturmaya başladı; “Ne zaman müdahale edeceğiz, ne zaman yumruğumuzu masaya vuracağız, ne zaman bölgenin patronu olacağız” diye… Hele hele, bu bölgesel aktör olma özleminin Irak’ın işgali sırasında “Aman masanın dışında kalmayalım” endişesiyle işgalcinin yanında yer alma siyasetini savunmaya kadar vardığını düşündükçe korkum büyüyor.

Hem büyük, güçlü ve müreffeh bir ülke olmak hem de kimse için düzen filan kurmaya çalışmadan, kimsenin işine burnunu sokmadan yaşamak mümkün değil midir? İşte ben Türkiye böyle bir ülke olsun istiyorum.
Diyeceksiniz ki, “Biz kimseyi düzene sokmaya çalışmasak ne olacak; başka ülkeler bizi ve dünyayı nizama sokmaya çalışıyorlar zaten. Yani ya nizama giren ya da nizama sokan ülkelerden biri olmak zorundayız.”
Hayır, zorunda değiliz. Bunu yapmayan ülkeler var dünyada, onun bunun işine burnunu sokmadan, kimseyi de işlerine karıştırmadan, mutlu ve müreffeh bir hayat yaşıyorlar.

Eğer dış politikada ahlak öne çıkacaksa…

Bu argümana karşılık hemen Türkiye’nin konumunun hatırlatılacağını ve “jeopolitik durumumuz bizi ya düzen kurucu ülke olmaya ya da başka büyük ülkelerin kurduğu düzenlere konu olmaya itiyor” deneceğinin farkındayım.

Ama madem ki AK Parti’nin “Dış politikada ahlaki boyutu öne almak” diye bir iddiası var; “zalimin karşısında ve mazlumun yanında yer almak” diye özetlediği ahlaki ilkeyi “milli çıkar” hesaplarının üstünde gördüğünü beyan ediyor; o zaman bir başka ahlaki ilkeyi de aynı kararlılıkla savunmak zorunda: Halkların iradesine saygı; her toplumun kendi rejimi konusunda kendisinin karar verme hakkını asla ihlal etmemek… Ben bu ilkenin hakkıyla savunulmasının “dünyaya nizam verme” misyonuyla çeliştiğini düşünüyorum.

Artık güçlü bir ülkenin ortaya çıkıp “Ben ne nizam kuran ülke olmaya talibim ne de başkalarının nizama soktuğu ülke olmaya razıyım” demesi ve bu gayriahlaki ikilemi kırması gerekiyor. Eğer dış politikada paradigmal bir değişiklik yapılacaksa, asıl bu yapılmalı. Türkiye uluslararası arenada kazandığı gücü ve stratejik konumunu düzen kuran ülkeler kervanına katılmak için değil düzen kurma heveslisi ülkelere karşı, toplumların kendi düzenlerini kurma hakkını savunmak içini kullanmalı.

Bugün, 09.04.2012

O gün akşama doğru, bir süredir mide kanaması geçirdiği için hastanede olan Barbaros hastaneden taburcu edilip koğuşa, aramıza dönmüştü. Ne de olsa “dışarıdan” geliyordu. Hemen çevresine toplaşmış, “dışarıda ne var ne yok” üzerine koyu bir sohbete koyulmuştuk. Barbaros’un anlattığı yeni bir şey yoktu aslında; ama yine de, bir parça da olsa “dışarı”ya yaklaşmış birinin gözlemlerinden dinlemek, daha heyecanlıydı.

Bombalı pankartlar asılmış her yana; cezaevi arabasıyla, Haydarpaşa’dan gelirken birçok yerde kendisi de görmüş. Bir de her tarafta askeri birliklerin hareketi dikkatini çekmiş. Ne de olsa sıkıyönetim vardı, doğaldı. Ama Behçet adında bir arkadaşımız vardı. Sonradan “ne şom ağızlıymışsın” diye çok takıldık ona. “Yahu” dedi, sohbetin bir yerinde, “valla darbe olacak, cunta gelecek”. Gülüştük. “Ne o, çok korktun herhalde, her taraf asker kaynıyor filan duyunca…” diye takıldık.

Sonra uyuduk… Açlık grevinden yeni çıkmıştık. 20-21 Ağustos 1980 günleri boyunca devam eden “operasyon”la, 60 kişi olarak, o zamanki Davutpaşa Askeri Cezaevi’nde bulunan asıl kitleden ayrı 5 adet koğuşa atılmıştık. Sıkı bir dayak yemiş, günlerce ağrıdan sızıdan uyuyamamıştık. Bir tür tecritti bu. Zira, neye göre tespit ettiler bilinmez, bu 60 kişinin, geride kalan 200’den fazla tutuklunun “sorumluları” olduğuna hükmetmişti cezaevi idaresi. Bu tecrit durumunun ortadan kaldırılması istemiyle açlık grevine başlamıştık biz de. O zaman, açlık direnişlerinde insanın dayanma süresinin ne kadar olduğuna dair, kimsenin herhangi bir fikri yoktu. Mayıs ayı içerisinde de bir açlık grevi yapmıştık ve 6 gün sürmüştü. Bu direnişimiz ise, 9 gün sürdü. 9. gün cezaevine gelen adli müşavir, bütün taleplerimizi kabul etmişti. Cezaevi müdürü Binbaşı Adnan Özbey de, sessizce başını sallamakla yetinmişti. Sonraki günlerde, yan yana konulduğumuz 5 küçük koğuştan, arkadaşlarımızın bulunduğu bölüme geçmeyi bekliyorduk her an. “Bugün, yarın” diye oyalıyorlardı bizi. Keyfimiz, moralimiz çok yüksekti yine de. Direnmiş ve kazanmıştık ne de olsa…

Bizi duvar gibi yapacaklardı

Sabaha karşı, saat 4-5 sıraları Behçet sertçe dürterek uyandırdı bizi. Koğuşta, 12-13 kişiydik. “Kalkın kalkın! Cunta geldi!” diyordu. Akşamki sohbet esnasında “bu gidişle cunta gelecek” diyen arkadaştı. Tersledik onu; “ne diyorsun sen ya?”, “Behçet deli misin sen, bu saatte!”, “Ya seninki de eşek şakası ha!” Fakat Behçet, ısrarla “ya kalkın cunta geldi diyorum” diyordu. Uyku mahmurluğunu biraz üstümüzden atınca fark ettik, hoparlörden anons yapılıyordu. Cezaevi Müdürü Binbaşı Adnan’ın sesiydi, sabahın o ilk saatlerinde kulaklarımıza dolan. “Vatan hainleri! Komünistler!” diye sesleniyordu bize, “Kalkın! Uyanın! Ordu yönetime el koydu! Bundan sonra anayasa da babayasa da biziz. Hepinizden hesap soracağız…” Adam, önceden biliyor olmalıydı, 12 Eylül günü darbe olacağını. Demek gözüne uyku girmemiş, zaten cezaevinde yatıp kalkıyordu, o lanet saati beklemiş ve aldığı haberin “mutluluğunu” bizimle de paylaşmak istemişti…

Cunta gelmişti…

Bu ne demekti? En yaşlımız, 20’li yaşların ortalarındaydı. Kimsenin yaşanmış bir cunta deneyimi yoktu yani. Ama cunta demek, mücadelenin, direnişin daha sert ve zor koşullarda devam etmesi demekti; bu kadarını biliyorduk elbette.

Toplandık hemen. Yaşça biraz daha büyük ve siyasi, örgütsel deneyimi fazla olanlarımız, “büyük ihtimalle bizi duvar dibi yapacaklar” dedi. “Duvar dibi”; yani, kurşuna dizilmek. Okuduğumuz kitaplardan, romanlardan biliyorduk. Fakat, belki hemen “duvar dibi” yapmazlardı; bizi “hain” olmaya zorlarlardı. O zamanlar henüz “itirafçı” diye bir kavram gelişmemişti. Tabii ki “hain” olmayı reddedecek, direnecektik…

Cunta ile ilk sayım

Saat 7 sularında, nöbetçi asker sabah karavanasını getirdi. Sulu, soğuk, iğrenç bir mercimek çorbasıydı. Günlük nöbetçi çorbayı tabaklarımıza doldurdu. Yemek masalarına geçip, sessizce çorbalarımızı içmeye başladık. Yine Binbaşı Adnan’ın sesi: “Komünistler, vatan hainleri! İçtiğiniz çorbada Mehmetçiğin kanı vaaarrr…”

“Direneceğiz” demiştik. Ama endişeliydik de. Bize ne yapacaklarını bilmiyorduk. Arkadaşlardan bir tanesi, ağlamaya başladı. “Hepimizi öldürecekler” diyordu bir yandan da. Sayımda belli olurdu bize ne yapacakları. İştahsızca çorbalarımızı kaşıkladıktan sonra, yataklarımıza çekildik. Yatakhane ve yemekhaneden oluşuyordu koğuşumuz. Ön tarafta, havalandırma olarak kullanılan ve sayımdan sonra bir saatliğine kapının açılması hakkını yeni elde ettiğimiz bahçenin kapısı, artık, ancak bizi öldürmeye götürdüklerinde açılırdı herhalde. Arkadaşlarımızın bulunduğu kısma götürülmeyi de, unutmalıydık tabii. Bizi onlardan ayırmalarının ve günlerdir oyalamalarının sebebi de, adli müşavirin bütün taleplerimizi babacan bir tavırla kabul etmesinin sebebi de buymuş… Duvarda açtığımız deliklerle, yan tarafımızda bulunan koğuşlarla haberleşiyorduk. Onların ruh halleri de bizimkinden farksızdı.

Nihayet sayım saati geldi. Kapı, her zamankinden daha büyük bir gürültüyle açıldı. Askerler, ellerinde coplarla, hışımla daldılar içeriye. Bir yandan da, “sayım!” “sayım düzenine geççç!” diye bağırıp duruyorlardı. “Sayım düzeni” de neydi, anlamamıştık. Sayımız kaçtı ki şunun şurasında…

Askerlerin ardından, ellerini arkasında bağlamış, göğsünü gererek Binbaşı Adnan girdi içeriye. Yanında da Yüzbaşı Emin vardı. O da aynı mağrur havadaydı. Binbaşı Adnan, kısa boylu, esmer, hafif tıknaz ve çatlak sesli biriydi. Normalde, benzerine ancak komedi filmlerinde rastlanabilecek, komik bir tipti. Ama o gün, onun o hallerine gülecek durumda değildik biz. Adnan, önce her birimizi tek tek süzdü. Sonra da, sabahın köründe, sayım saatini bekleyemeden sabırsızlıkla yaptığı açıklamayı yineledi. Ordu yönetime el koymuştu. Artık anayasa da babayasa da orduydu. Bütün komünistlerden, vatan hainlerinden hesap sorulacaktı… Sonra, arkasını dönüp çıkacaktı ki, birden aklına bir şey gelmiş gibi yaparak durdu. Yeniden bizlere doğru döndü. “Herkes bundan sonra gece-gündüz elbisesiyle yatacak. Her an, herhangi birinizi çağırabiliriz.” Bu, emniyetteki türden bir sorgu işkencesine tabi tutulacağımız anlamına geliyordu. Adnan ve Emin’in çıkmasının ardından koğuşta bulunan bütün kitaplarımızı aldılar. İlk 12 Eylül yasağı buydu.

Çıktılar. Az sonra, yanımızdaki koğuştan birkaç kişiyi, bizim koğuşa verdiler. Diğerlerini de diğer koğuşlara dağıtmışlar, o koğuşu boşaltmışlardı. Bunun nedenini birazdan anlayacaktık. İşkenceye aldıklarını, işkenceden sonra oraya koyacaklardı. Sayım diğer koğuşlarda da biter bitmez farklı örgüt davalarından tutuklanmış olan iki arkadaşın götürüldüğünü duyduk. İrfan ve Hüseyin…

Akşam saatlerinde boşaltılan koğuşa geri getirildiler. Haberleşme deliğinden, Hüseyin, subay ve sivil polislerin kendilerine sorgu işkencesi yaptıklarını söyleyebildi. Herkes sessiz, suskun ve endişeliydi.

Hüseyin intihar etmişti

13 Eylül sabahı, Hüseyin’den duyduk haberi. İrfan, gece intihar etmişti…

O sabah, sayımda, hiçbir neden yokken saldırdılar. Her tarafımız mosmor oluncaya değin dayak yedik. Aynı gün sayımdan sonra koğuşun büyük ve geniş penceresinin kenarına oturup kışla içerisindeki ağaçları seyre dalmış olan bir arkadaşı, Turan’ı, koğuş dışındaki nöbetçi “oradan in, yasak!” diyerek uyardı. Pencereden görebildiğimizce dışarıyı, kışla bahçesini izlemek yegâne “lüksümüz” idi. “Ya, burası pencere, bir şey yaptığım yok, oturuyorum” dedi Turan. Turan daha sözlerini bitirmemişti ki, “bamm” diye bir silah sesinin ardından, Turan, kanlar içerisinde üzerimize yuvarlandı. Asker onu karnından vurmuştu. Sonra da gelip hastaneye götürdüler.

Ertesi günü sabah sayımında yine durup dururken saldırdılar. Her gün yeni bir kurala uymamız isteniyordu. Sayımlarda sıraya geçecektik. Bütün askerlere “komutanım” diye hitap edecektik. Atatürk İlke ve İnkılapları dersleri başlayacaktı, katılmak zorundaydık. Ve daha neler neler. Kurallara uymamak diye bir şey yoktu; karşılığı dayak yemek ve işkence olurdu. Biz de bunu göze almıştık zaten. Bizi yerle bir ettikten sonra, çıkıp giderlerken, bir çavuş, adımı seslendi. Doğrulup ayağa kalktım. “Gel” dedi çavuş bana. Kapıya doğru yürüdüm. Arkadaşlarım, arkamdan acıyan gözlerle baktılar. Heyecan ve korku içindeydim. Ama “hain” olmayacaktım…

Geleceğimiz, çocuklarımız için…

Askerler sert ve hoyratça kollarıma girip sürüklercesine götürdüler beni. Az sonra Binbaşı Adnan’ın odasına girdik. Adnan, masasındaydı. Odada Yüzbaşı Emin, birkaç başçavuş ve iki de sivil vardı. Kollarımı bıraktılar. Hiç bitmeyecekmiş gibi bir sessizlik çöktü kaldı odaya. Bana ne yapacaklardı acaba? Falakaya mı yatıracaklardı? Elektrik mi vereceklerdi? Öldürecekler miydi?

Adnan, kafasını önündeki dosyadan kaldırdı. Adımı sordu. Söyledim. “Kod adın ne?” dedi. “Kod adım yok” dedim. “Sen filanca değil misin?” dedi. “Değilim” dedim. O anda beynimde şimşekler çaktı. Nereden geldiğini anlayamadığım bir yumruk yemiştim. Kendimi yerde buldum. Burnum kanıyordu. Kalktım. Korku ve heyecanımı yenmiştim. Burnumun kanamasına aldırış etmeden, “başka ne soracaksan sor; cevap vermeyeceğim” dercesine, gözlerimi Binbaşı Adnan’ın gözlerine diktim… 17 yaşındaydım. Belki öldüreceklerdi beni, ama cuntacılara teslim olmayacaktım.

12 Eylül, gaddar bir cunta rejimiydi. Faşizmdi. 12 Eylül ile yüzleşmek, hesaplaşmak, ülke ve toplum olarak, bir “ortak” ve “güvenli” geleceğimiz olmasının; ideolojik, siyasi farklılıklarımız ne olursa olsun, demokratik esaslar etrafında “bir arada” olabilmemizin, kaçınılamaz gereği ve ölçüsüdür. 12 Eylül darbecilerinin yargı önüne çıkarılması, tarihi bir önem ifade ediyor, bir “milat” değeri taşıyor. Ve 12 Eylül faşizmiyle yüzleşmek sadece cuntacıların işledikleri insanlık suçları nedeniyle yargılanması değil, aynı zamanda onların uğursuz amaçlarını “bizlerin” üzerinden nasıl gerçekleştirebildiklerini bilince çıkarmak sorunudur. Darbecilerin yargılanmasını bu yönüyle de işlevli, değerli kılmak gibi bir sorumluluğumuz var; ve bu, çocuklarımız adına taşımaktan kaçınamayacağımız bir sorumluluktur…

Star, 08.04.2012

Şu anda 12 Eylül’ün yargılanmasına ilişkin olarak ortaya çıkan büyük coşkunun pek de bir şey göstermediğini, özellikle toplum olarak topyekûn bir anti darbe bilincine sahip olduğumuz anlamı taşımadığını yazmıştım dün.

12 Eylül davasında müdahil olmak için sıraya girenlerden, mahkeme önünde gösteri yapanlardan büyük çoğunluğunun aynı zamanda Ergenekon muhipliği yaptığı düşünülürse hemen anlaşılır ne demek istediğim.

Ama yine de bu davayı çok önemsiyorum. En çok da bu davanın genç subaylar üzerinde yapacağı etkiyi…

Bu dava onlara, orduda aldıkları terbiyenin aksine, hiçbir zaman, hiçbir koşulda “ülke kurtarmak” gibi bir misyonları olmadığını; eğer kendilerine böyle bir misyon atfedip de harekete geçerlerse, bu suçun asla peşlerini bırakmayacağını; orgeneral de olsalar, emekli de olsalar, 90 yaşına da gelseler sonunda adaletin yakalarına yapışacağını ve işledikleri suçun cezasını er geç çekeceklerini öğretiyor.

Darbeci yaftasıyla yaşamak

Sadece bu da değil… Mahkeme salonu önünde bir zamanların kadir-i mutlak lideri Evren için söylenen aşağılayıcı şarkıları, sloganları dinliyor onlar da.

İşkenceden geçmiş, yakınlarını kaybetmiş, hayatı kaymış mağdurların Evren ve arkadaşlarından bahsederken seslerine yansıyan nefret ve tiksintiyi duyuyor.

Ve o öfkeli kalabalıkları gördükçe darbeci subayların omuzlarda taşındığı günlerin artık geride kaldığını anlıyor.

Darbeciliğin -üstlerinin onlara telkin ettiği gibi- onları halk nezdinde kahraman yapmayacağını; tam tersine“halk düşmanı” haline getireceğini; eğer böyle bir hata yaparlarsa ömürleri boyunca kin ve nefretle kuşatılmış halde yaşayacaklarını; toplum tarafından aforoz edileceklerini; göğüslerine asılacak “darbeci”yaftasıyla ilelebet lanetli bir insan olarak yaşayacaklarını; çocuklarının onlardan utanacağını görüyor acı acı.

Bundan daha büyük bir caydırıcılık olur mu? Yarın öbür gün bir komutanlarının yasa dışı bir emriyle karşılaştıklarında Evren’in düştüğü bu durumu hatırlamayacaklar mı?

Rütbeleri sökülürse

Evet, herkes gibi ben de isterdim Evren’in ve Şahinkaya’nın o salona gelip sanık sandalyesine oturmasını. İddianameyi dinlemek zorunda kalmasını; kendilerine yöneltilen bütün suçlamaların orada yüzlerine karşı okunmasını…

Ben de isterdim, çok yaşamış olmak gibi bir şansın çifte şansa dönüşmemesini ve onları hapis yatmaktan kurtarmamasını.

Yüreğimi serinleten tek şey var; bütün bu cezalardan daha ağır bir cezanın onları bekliyor oluşu: Rütbelerinin sökülmesi!

Eğer Türk ordusunu biraz tanıyorsam, bence darbe sanıklarına verilebilecek en ağır ceza rütbelerini sökmektir. Hapis yatmaktan da, sabıkalı olmaktan da, kamu haklarından men edilmekten de daha ağır…

Öyle ya… Bir onlar bir ömür boyu o rütbelerle var oldular. Apoletlerindeki yıldızların onlara verdiği gücü kendi iktidarları için kullandılar. O iktidarı ebediyen kaybedişlerinin rütbe sökmekten daha sembolik bir ifadesi olabilir mi?
Ama rütbe sökme ritüelini sabırsızlıkla beklemem, sadece sanıklara verilebilecek en ağır ceza oluşu yüzünden değil. Asıl, TSK için taşıdığı anlam dolayısıyla önemli buluyorum rütbelerinin sökülmesini.

Çünkü bu ritüelle Türk Silahlı Kuvvetleri, darbecileri artık silah arkadaşı olarak görmediğini, kendinden saymadığını beyan etmiş, kurum olarak kendini darbecilerden ayırmış olacak.

Bu ritüelle ordumuz İttihat Terakki’den bu yana hücrelerine işlemiş olan cuntacılık geleneğini karşısına almış olacak. Ordu bu ritüelle, onun onurunu kirletenlerden verdiği payeyi geri almış olacak.

Bu sembolik ceza, halkın “beni koru” diye ellerine verdiği silahları halka doğrultanların; sadece halka değil ordunun misyonuna da ihanet içinde olduklarının kabulü anlamını taşıyacak.

Bugun, 07.04.2012