Görme, işitsel ve bedensel engelli bireyler kent yaşamının dışında kalmakta ve izole edilmektedirler.

Geçen haftasonu Türkiye Kent Konseyleri Birliği’nin Kahramanmaraş’da düzenlemiş olduğu 4. Kent Konseyleri Buluşması’ toplantısına katıldım. Bu toplantı aynı zamanda 3. dönem başkanlığını sürdüren Çanakkale Kent Konseyi Başkanı Saim Yavuz’un görevi Kahramanmaraş Kent Konseyi Başkanı Zeynep Arıkan’a devretmesi nedeniyle yapılan törene de ev sahipliği yaptı. Dönem başkanlığının Kahramanmaraş’a geçmesi aynı zamanda Zeynep Arıkan’ın ilk “kadın” Kent Konseyi Başkanı olması açısından da önemliydi. Bu toplantının diğer önemli yanlarından biri de kent konseyleri başkanları ve genel sekreterlerin dışında iki kent konseyi engelli meclisi başkanının da davet edilmeleriydi. Toplantıda dikkat çeken bir başka konu ise İstanbul gibi ekonomi ve siyasete yön veren önemli bir şehrin, Kent Konseyi Başkanlığı’nın henüz kurulmamış olmasıydı.

Kentin yönetimine katılım aracı olarak kent konseyleri Birleşmiş Milletler Rio Yeryüzü Zirvesi’nde 1992 yılında kabul edilen ve 21’inci yüzyılın gündemini belirleyen “Gündem 21” başlıklı Eylem Planı’nın 28’inci bölümü uyarınca, yerel yönetimlerin öncülüğünde, sivil toplumun ve diğer ortakların, birlikte kendi sorunlarını ve önceliklerini belirleyerek, kentleri için Yerel Gündem 21 olarak adlandırılan 1997 yılından itibaren uygulanan ve 5393 sayılı Belediye Kanunu ve 26313 sayılı Kent Konseyi Yönetmeliği’ne dayanarak kurulmuş yapılardır. Kent Konseyleri’nin amacı; kent yaşamında, kent vizyonunun ve hemşehrilik bilincinin geliştirilmesi, kentin hak ve hukukunun korunması, sürdürülebilir kalkınma, çevreye duyarlılık, sosyal yardımlaşma ve dayanışma, saydamlık, hesap sorma ve hesap verme, katılım, yönetişim ve yerinden yönetim ilkelerini hayata geçirmektir. Merkezi yönetimin, yerel yönetimin, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının ve sivil toplumun ortaklık anlayışıyla, hemşehrilik hukuku çerçevesinde buluştuğu; kentin kalkınma önceliklerinin, sorunlarının, vizyonlarının sürdürülebilir kalkınma ilkeleri temelinde belirlendiği, tartışıldığı, çözümlerin geliştirildiği ortak aklın ve uzlaşmanın esas olduğu demokratik yapılar ile yönetişim mekanizmalarını hayata geçiren yapılardır.

1992 yılında Rio de Janeiro’da yapılan Birleşmiş Milletler Rio Yeryüzü Zirvesi’nde kabul edilen “Gündem 21 Projesi yönetişim anlayışının yerel düzeye taşınması ve kent yönetimine demokratik katılımın gelişmesinde önemli rol oynamıştır. Sürdürülebilir kalkınmayı önceleyerek küresel işbirliği anlayışını gündeme getirmiştir.

Kent yaşamı ve engelliler

Kentsel hizmetlerin; çevresel düzenlemeler, kamusal mekanların inşası, bina, otobüs durağı, araba park yerleri, yeşil parklar, oyun ve spor alanları gibi tesisi ve araçları kapsar.

Kent planlarının yapılmasında yerel yöneticilerin yanı sıra, siyasal/sosyal/ekonomik gücü elinde bulunduran grupların müdahalesiyle şekillenmektedir. Kentin planlanması genelde homojen bir anlayış içerisinde tektipleştirmeyi hedeflemektedir. Bu yapılanma sonuç olarak farklı olanlara yönelik dışlayıcı, engelleyici ve eşitsizdir.

Engelli bireyler sosyal/siyasal/ekonomik anlamda toplumun en dezavantajlı gruplarından birini oluştururlar. Kentsel planlama yapılırken engellilerin fiziki durumları öncelenerek yapılmadığından görme, işitsel, bedensel engelli bireyler kent yaşamının dışında kalmakta ve izole edilmektedirler. Kent planları iktidarı elinde tutanların yaptırımlarına göre şekillenir. Genelde iktidarı elinde tutanlar “prezantabıl”, “sağlam”, “beyaz”, egemen “eril” kişilerdir. Bu nedenle engelliler, evsizler, göçmenler, kadınlar gibi toplumsal gruplar kentlerden dışlanırlar.

Kent planlamasının bütün bireyleri göz önünde bulundurularak yapılmaması, kamusal alanı engellilerin girişine kapamıştır. Kamusal alanda görünür olamayan engelli birey, eğitim, istihdam, sağlık, adalet, bilgiye ve mekana erişim gibi haklardan da eşit şekilde yararlanamaz.

Kent konseyleri ve engelliler

Kent konseyleri yerinden ve yerelden yönetim ilkesinin hayata geçirilmesi için önemli bir başlangıç noktasıdır. Engelliler kent yönetimine kent konseyleri altında kurulan engelli meclisleri ile müdahil olmalıdırlar. Yapacakları ve üretecekleri projelerle, fikirlerle, eleştiri ve önerilerle yerel yönetim politikalarının insanileştirilmesi için aktif görev almalıdırlar.

Kent hakkı, aynı devletin sınırları içerisinde olmakla değil, aynı kentte yaşamakla ve kentin yönetimine katılmakla kazanılır. Ve bu hakkı aynı kentte yaşayan kadın/erkek, engelli/engelsiz herkes ve herkesimle de paylaşılır. Engelliler, yaşanabilir, eşit ve bedenlerin özgürce dolaşacağı kamusal alanlar için kent yönetimine katılmalı ve kent politikalarının belirlenmesin de etkin olmalıdırlar. Engellilerin kararlara katılımı ve etki etme gücü ne kadar güçlüyse kente ait olma duygusu da o kadar güçlü olacaktır. Engellilerin kent hakkı , engellilerin kent hakkında verilen kararlara katılımından geçer. Demokratik kent yönetimler için, “Yerel Yönetimler” ve “Kent Konseyleri” yönetimlerinde engellilere daha çok yer verilmeli ve karar süreçlerine katılmaları sağlanmalıdır. Kent Konseyleri’nin üst kuruluşlarından biri olan, Türkiye Kent Konseyleri Birliği ülke genelindeki “kent konseyleri engelli meclis”lerini biraraya getirmek için demokratik bir adım atmalıdır.

Taraf, 20.12.2012

Siyasetin özerk bir etkinlik alanı olarak görülmesi modern bir olgudur. Siyasetin özerkliği fikrinin temellerinin 16. yüzyılda Machiavelli ve Bodin tarafından atılmış olduğu genellikle kabul edilmektedir. Bu özerk siyasi alanın hukuk dilindeki şifresi ise “kamu hukuku”dur. Fransızların droit politique, Almanların allgemeines Staatsrecht dedikleri disiplin… Türkiye’de biz buna öteden beri “genel kamu hukuku”/“umumi amme hukuku”  diyoruz.

Siyaset kendi kural ve ilkelerine uygun olarak işleyen özerk bir alan oluşturur. Siyaset farklılıkları çözüme bağlamak için herhangi bir tartışılmaz kriterin var olmadığı kamusal alanda rakip iyiler arasında tercihler yapma zorunluluğundan kaynaklanır. Bu anlamda siyaset önemli bir insan başarısıdır.  Eğer yönetim tanrısal olarak yetkilendirilmiş ve konusu da böyle bir yüksek irade tarafından belirlenmiş bir görev olsa idi, o zaman politika var olmazdı. Siyaset ancak toplumu yönetme otoritesinin insanlar arasında tartışma konusu olduğu, yönetim düzenlemelerinin insan tercihinin ürünü olduğu zaman ortaya çıkar.

Belli bir anlamda “siyasetin özerkliği”nin yerleşmesine özellikle Makyavelli’nin katkısı dikkate değer. O devlet kurma ve idame ettirme sanatı olarak nitelediği siyaseti toplumsal hayatın diğer alanlarından, bu alanlara özgü kurallardan ayırır. Benedetto Croce’ye göre, Makyavelli’nin dehası onun “siyasetin kaçınılmazlık ve özerkliği”ni kabul etmesinde yatmaktadır. O kadar ki, “ahlâki iyi ve kötünün ötesinde olan” siyaset, kendisine ait karşı konulamaz yasaları bulunan ve bu dünyadan sürülmesi mümkün olmayan bir etkinliktir.

Siyaset bildik anlamda ahlâka referansla yürütülmesi mümkün olmayan kendine özgü bir iştir. Elbette kişisel ahlâkın ilkeleri tarafından yönetileceğimiz, tamamen özel bir hayat yaşamayı seçebiliriz. Ama eğer siyasi arenaya girmeye ve devleti yönetmeye kalkışırsak, o zaman kamu hayatının özel kuralların uygulanacağı apayrı bir alanına giriyoruz demektir.

Isaiah Berlin, Makyavelli’nin politikayı ahlâktan ayırmaktan çok, iki tür ahlâk arasında ayrım yaptığını söyler: Hristiyanlığın hayırseverlik, merhamet, fedakârlık ve ölümden sonraki hayata inanç gibi idealleri değerli olabilir, ama bu değerler bir siyasi toplumun kurulması ve sürdürülmesi için yeterli değildir. Eğer sivik bir ruhla aşılanmış etkin bir siyasi toplum kurmakta ciddi isek, Atina ve Roma’da yüceltilen kuvvet, cesaret, zor durumlarda tahammül, metanet ve disiplin gibi pagan dünyasının temel değerlerine dönmemiz gerekir. Machiavelli hayranı olduğu Roma Cumhuriyetine benzer ihtişamlı bir cumhuriyetin ancak bu özgül erdemlerin yardımıyla kurulabileceğine inanıyordu. Yurtseverlik duygularıyla birlikte bu erdemler bir bakıma cumhuriyetin “sivil din”ini oluşturacaktı.

Makyavelli “devlet sanatı”nın kendi doğasından kaynaklanan zorunlu yasaları bulunduğunu ve bunların bildik anlamda ahlâki kayıtlardan bağımsız olduğunu iddia ettiği, devlet kurma ve idame ettirme “yüksek” amacının “gerektiğinde” özel ahlâk ve adalet açısından onaylanamayacak olan yol ve yöntemlere başvurmayı haklı kılacağını savunduğu için, normatif bakış açısından onu “kötülüğün öğretmeni” olarak görebiliriz. O siyasetin özerkliği fikrini kötü anlamında fazla ileri götürmüş olabilir. Ne var ki,  olgusal açıdan baktığımızda, Makyavelli’nin söylediği şeyin özünde çok da yanlış olmadığını teslim etmeliyiz: Modern devletin pratiği özü bakımından her yerde “hikmet-i hükümet”çi olmuştur. Bunun bugün için de gerçekçi bir gözlem olduğunu en ilgisiz olması gereken alana bakarak anlayabiliriz: İnsan haklarının “meşru” sayılan sınırlanma gerekçelerinin devletçi karakterine ve demokrasi dünyasında bile devletin bekası uğruna “olağanüstü dönemler”de insan haklarının neredeyse yok mesabesine indirilmesinin meşru sayılmasına bakarak…

“Yüce devlet”, “devletin bekası”, “devletin milleti” ve “devletin alî menfaatleri” söyleminin; “devlet politikası” ile “hükümet politikası” veya “devlet adamı” ile “siyasetçi” ayrımının siyasetin hakim kodları olarak işlev gördüğü Türkiye’de bunu anlamak hiç de zor olmasa gerek.

İronik olan şu ki, Cumhuriyetin “hikmet-i hükümeti”nden şunca zarar görmüş olan dindar-muhafazakâr kitlenin iktidara taşıdığı AKP liderliği bile kısa süre içinde aynı söylemi benimsemekte hiç de zorlanmamıştır. “İş sizin bildiğiniz gibi değil, Devleti yönetmek başka bir şey” mealindeki sözleri son yıllarda AKP’lilerden ne kadar da çok duyuyoruz. Artık devleti yönettikleri, “devletlû” oldukları için olsa gerek, bizim gibi naçiz ademoğullarının onların yapıp ettiklerinin “hikmetinden sual” edemeyeceğimizi sözleri, jestleri ve mimikleriyle ne kadar da kendilerinden emin bir şekilde gösteriyorlar!

Milliyet, 14.12.2012

Ağustos’ta iki polisin bir hastanede dövüldüğünü gösteren bir görüntü yansıdı ekranlara. Karataş ailesinin üyelerinin, İstanbul-Bakırköy’deki bir hastanede iki polisi evire çevire dövmeleri gün boyunca TV kanallarından kamuya aktarıldı. Haberin sunumu dikkat çekiciydi: Adeta insanların “hak ve özgürlükleri bu denli abartırsanız olacağı bu” diye düşünmelerini sağlamayı amaçlayan bir dille veriliyordu. Alt metin, insan hakları adına polisin elindeki birçok yetkinin alınmasının bir neticesi olarak polisin kendini koruyamaz bir hale geldiğini akıllara düşürmeyi hedefliyordu. 

Tabii, o hengâme içerisinde olayın gerçek sebebini anlamak mümkün olmadı. Ama İsmail Saymaz, olayın üzerindeki karartmayı kaldırdı. Ortaya serilen gerçekler sarsıcıydı: Polisler hak ihlalinin âlâsını yapmışlardı. İftar saatinde sokak ortasında pantolonlarının indirilmesine itiraz eden iki kardeş yere yatırılmış, elleri arkadan kelepçelenmiş ve polis merkezine götürülerek sırayla feci şekilde dövülmüşlerdi. 

Ayarı kaçıran polisler, kardeşlerin ayakta duramadığını görünce 112 Acil Servis’i çağırmış, tedavinin orada yapılmasını istemişler. Ancak sağlık görevlileri bunu kabul etmeyince hastaneye gitmek mecburiyetinde kalmışlar. Karataş ailesinin diğer mensuplarıyla orada karşılaşmış, aralarında tartışma çıkmış. Ve iddiaya göre, annelerinin de polis tarafından tekmelenmesi üzerine aile iki polise saldırmış. Aile hakkında -hem de iki tane- dava açılmış elbette. Ama Karataşlara aile boyu dayak atan polislere henüz bir dava açılmış değil; polisler açısından olay hala soruşturuluyor. (Radikal, 11.12.2012) 

506 işkence 

İktidardakilerin çok sevdiği deyimle “münferit” bir durum değil, bu. İHD’nin yayınladığı son rapor, bütün demokraside çağ atlama iddialarına karşın “yeni Türkiye ”de de hak ve özgürlüklerin ihlalinin önemli bir sorun alanı olmaya devam ettiğini gösteriyor. Rapora göre, son 11 ayda 506 kişi işkence ve kötü muameleden şikayetçi oldu, cezaevlerinde 69 ve gözaltı merkezlerinde dokuz kişi yaşamını şüpheli bir biçimde kaybetti, 19 faili meçhul cinayet işlendi. Toplantı ve gösteri yürüyüşlerinde dokuz kişi yaşamını yitirdi, 555 kişi yaralandı, 6 bin 529 kişi gözaltına alındı, bin 831 kişi tutuklandı, vb. 

Güçlü devlet 

İç karartıcı bu manzaranın oluşmasında derinlerde yatan birtakım yapısal nedenlerden söz edilebilir. Mesela, siyasi hareketlerin “hak ve özgürlüklere” değil de “güçlü devlet” kavramına büyük değer atfetmesinin rolüne değinilebilir. Bu güçlü devletin hak taleplerine kendi kudretini azaltacak tehlike nazarıyla bakmasına ve katı merkeziyetçi devlet yapısının sivil toplumu boğucu etkisine işaret edilebilir. Keza devletin “kutsal” olduğuna duyulan inancın bürokraside, siyasette ve halk arasında yaygınlığının altı çizilebilir. 

Bu yapısal nedenlerle bağlantılı olarak son bir yıldaki insan hakları karnesinin kırıklarla dolmasında AKP’nin kullandığı söylem ve iktidar pratikleri de belirleyici bir etkiye sahip. İktidarın dozu sürekli artan hak karşıtı ve milliyetçi söylemleri, hak ihlallerini yaygınlaştırıyor. Bazı yorumcular bu fikre karşı çıkıyor. Onlar, iktidarın ve bilhassa Başbakan’ın söyleminin sertliğini Türkiye’deki siyaset yapma tarzına bağlıyorlar ve söyleme çok fazla takılmamak gerektiğini belirtiyorlar. Onlara göre, söylenenlere değil yapılanlara bakmak gerekir; bu hükümet perde önünde sert olabilir ama perde gerisinde hak alanını genişletiyor ve önemli olan da bu. 

Söylemin gücünü hafifsediği için bu yaklaşımı sorunlu buluyorum. Söylemin pratiği belirleme kudreti akıldan çıkarılmamalı. Uludere’deki katliamın en büyük müsebbibi, dağda ve ovada hareket eden her şeyi vurmayı savunan dildi. Keza katliamdan sonra iktidarın sahiplendiği dilin, katliamın sorumlularının cezasız kalmasını sağladığı da unutulmamalı. 

Demokrasi kapısı 

Aslında demokrasi ve özgürlük karşıtı bir söyleme itibar ederek, demokrasiyi ve özgürlüğü kuvvetlendirmek ne mümkün ne de mantıklı. Demokrasinin kapısı, demokratik değerler çiğnenerek açılamaz; aksine oraya giden yol sürekli tahrip edilir. Eğer iktidar, sözleriyle bir grubu dışlar ve onu “hain”, “terörist” vb. kavramlarla “düşman” kılarsa, devlet güçlerinin bir bütün olarak o gruba yüklenmesi ve grubun haklarını ayaklar altına alması kaçınılmaz olur.

Mesela Başbakan’ın BDP ’ye karşı takındığı tavrı alın. Bu, BDP’lilerin haklarının ihlal edilmesini doğallaştırıyor. Erdoğan’ın mütemadiyen BDP’yi suçlayan ve aşağılayan sözlerine kulak kabartan bürokrasi, bu partiye ve mensuplarına istediği gibi davranabilme hakkını kendinde görüyor. BDP’nin bizzat Başbakan tarafından şeytanlaştırılması, bürokrasiye bu partiden gelen hak taleplerini bastırmak için müthiş cesaret aşılıyor. Her kademede yer alan bürokrat, böyle davrandığında Başbakan’ın takdirini kazanacağını bildiğinden, BDP’nin üzerine şevkle gidiyor. Vali, partinin bütün yasal toplantı taleplerini basmakalıp gerekçelerle sürekli reddediyor. (Sırrı Süreyya Önder, Diyarbakır Valiliğinin iki yıldır –ilaç niyetine de olsa- tek bir toplantıya dahi izin vermediğini söylüyor.) Yargı, kitlesel tutuklamalara karar vermekten rahatsızlık duymuyor. Emniyet, BDP’lilere insafsız bir şiddet uyguluyor, cenazelere katılanlara bile gaz bombasıyla saldırmaktan imtina etmiyor. 

İktidarın dilinin yanı sıra birlikte iş tuttuğu kişilerin niteliklerinin de ihlallerin artmasında azdırıcı bir rolü var. Bugün işkenceciliği ile maruf bir polis şefi, İstanbul Emniyeti’nin en üst makamlarından birinde. Uludere’deki katliamı gerçekleştiren kuvvetlerin komutanına –başarısından olsa gerek- madalya veriliyor. Hrant Dink’in katledilmesinde az veya çok bir rolü bulunan her bürokrat hızla ilerliyor; Dink’i mahkûm eden utanç kararının altında imzası bulunan bir hâkim “ombudsman” makamına oturtularak taltif ediliyor. Ve İdris Naim Şahin bu ülkede İçişleri Bakanlığı yapıyor. Bu durumda, özgürlük kısıtlamalarının ve hak gaspının bu kadar pervasızlaşmasına şaşırmamak gerek. 

Radikal 2, 16.12.2012

Taraf gazetesini kuran ve yöneten ekibin tepesindeki isimlerden Ahmet Altan ve Yasemin Çongar ayrıldı. Gazetenin yazarlarından Alper Görmüş’ün ifadesiyle ‘eleştirel değil, muhalif gazetecilik’ yapıyordu Taraf.

Yeni çizgisi ne olacak bilmiyoruz ama Taraf’ta yaşanan deprem bize bir şeyi gösterdi; Türkiye’de  muhalefetin imkân ve araçları daralıyor. İktidar bütün rejimlerde bulunur, özgür muhalefet ise sadece demokrasilerde vardır. Siyasî partileri aşan bir muhalif yelpazedir bu. Medya, sivil toplum, sanat, kültür ve düşünce dünyasında da ifadesini bulan bir ‘muhalefet’ alanı gerek demokrasinin işlemesi için. Türkiye’de bütün bu alanlarda muhalefet aktif, ama cılız ve etkisiz. Üstelik muhalif duruş giderek zorlaşıyor. Birkaç nedeni var bunun. Birincisi, ‘muhalefetin dili.’ İktidarı nasıl bir dil, söylem kullanarak eleştireceksiniz? İslamcılık, otoriterleşme, Putinleşme, Malezyalaşma, tek adam olma, yolsuzluk, vs… hepsi çoktan kullanıldı, tüketildi ve hatta kirletildi. Hem de iktidar partisinin ciddi demokratik açılımlar yaptığı dönemlerde ve hâlâ rejim vesayet altındayken.

Daha da vahimi, AK Parti’ye muhalefet ulusalcılık, darbecilik, Ergenekonculuk ve laikçilik ile özdeşleştirildi. Son zamanlarda buna PKK yandaşlığı da eklendi. ‘Muhalefetin kimliği ve amacı’nın böyle algılandığı bir durumda eleştirel uyarıların AK Parti’de ve tabanında etkili olması zor. Bu algı elbette iktidar çevreleri tarafından de pekiştiriliyor. Hükümeti kim eleştirse ‘PKK muhibbi’ olmakla suçlanıyor. Hükümetin toplum mühendisliği politikalarından kaçınması gerektiğini söyleyenlere ‘zaten onlar dindar değil, dindarlardan da rahatsız oluyorlar’ etiketi hemen yapıştırılıyor. Yani muhalif kişiler, üzerlerine ‘giydirilen kimlikler’le etkisizleştiriliyor, itibarsızlaştırılıyor.

Öte yandan muhalefetin ‘araçları’ da daralıyor. Bir yandan iktidar partisi çevresindeki küçük muhalefet partilerini içine alarak alternatiflerin önünü kapatırken, öte yandan da ‘anamuhalefet’ kendini adeta ‘kalıcı bir azınlık’ konumuna kilitliyor. Sonuç: alternatifi olmayan, yani demokratik denetim mekanizmasından vareste bir iktidar… Bu iktidar, toplumun çok büyük bir çoğunluğunu arkasına alarak azınlığın vesayetini yıktı. Bu yıkımın ardından çok büyük bir güç oluştu. Bu gücün etkin, denetleyen, iktidara alternatif teşkil eden bir muhalefet olmadan kullanımı sıkıntılı.

Daha üç-dört yıl önce ‘iktidar oldu ama muktedir olamadı’ dediğimiz parti bugün son elli yılın devlete en hakim partisi konumunda. Çok partili dönemde aynı anda hem Genelkurmay başkanını, hem MİT müsteşarını, hem de MGK genel sekreterini atayabilen ve bunları kendine en sadıklar arasında seçebilen bir başka Başbakan gelmedi bu ülkeye. Dahası, bu iktidar gücünün en önemli unsuru toplumsal tabanı. Halkın yarısının oyunu alan bir hükümet bu. ‘Demokratik meşruiyeti’ hiçbir şekilde tartışma götürmez. Arkasında halk desteği büyük. Vesayet rejiminin egemen olduğu dönemde devlet güçlüydü, vatandaşın, özellikle de ‘sözde vatandaş’ın, yani dindarın, başörtülünün, Kürt’ün, canına okuyordu. Ama arkasında böylesine ciddi bir toplumsal destek ve meşruiyet yoktu. O yüzden ‘başörtüsüne özgürlük’ deyip üniversitelerde imza kampanyaları yapılabiliyor, halka parmak sallayan paşaya ‘önce o elini indir’ manşeti atılabiliyordu.

Kısaca, Kemalist vesayet düzenine ve onun militarist uzantılarına muhalefet etmek hiç de zor değildi. Rejimin ideolojisi arkaik, toplumsal desteği cılız, kurumları dökülüyordu.  Şimdi durum farklı; muhafazakâr değerleri ve muhafazakâr çoğunluğu temsil ettiğini söyleyen bir parti devlete hakim. Arkasında adeta ‘kalıcı bir çoğunluk’, kendine ait bir medya, dinamik bir sivil toplum ve büyüyen Türkiye’nin ekonomik kaynakları var. Buyurun muhalefet edin!

Zaman, 18 Aralık 2012

Yükseköğretim Kurumu Yeni Yasa tasarısını medya ve kamuoyunu tartışmasına açmış ve Üniversitelerden, STK ve kamu Kurumlarından görüşler almaya başlamıştır. Yasanın en önemli yanı sivil insiyatif ile yapılmaya çalışılmasıdır. Çeşitli eleştiri ve sıkıntılara rağmen süreç rutin toplantılar ve fikir alışverişiyle sürmektedir.

Yeni Yasa Tasarısı Üniversite konseylerinden, rektörlerin süresine, özel üniversitelerden yabancı üniversitelere kadar geniş ve önemli yeni yaptırım ve oluşumlar getirmektedir.

Yasadan, üniversitelerin akademik/mali özerk ve özgürlük beklentileri önemli bir yer işgal etmekte. Devlet-Vakıf- Özel- Yabancı eğitim kurumlarının yasada yada yasalarda nasıl formüle edileceği merakla beklenmektedir.

ENGELSİZ ÜNİVERSİTE İSTİYORUZ

2005 yılında çıkarılan, “5378 sayılı Özürlüler ve Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun”un Madde 15.- ” Hiçbir gerekçeyle özürlülerin eğitim alması engellenemez. Özürlü çocuklara, gençlere ve yetişkinlere, özel durumları ve farklılıkları dikkate alınarak, bütünleştirilmiş ortamlarda ve özürlü olmayanlarla eşit eğitim imkânı sağlanır”. diyerek, engelli bireylerin de herkes gibi eğitim hakkına vurgu yapmıştır.

Ayrıca, “Özürlü üniversite öğrencilerinin öğrenim hayatlarını kolaylaştırabilmek için Yükseköğretim Kurulu bünyesinde araç-gereç temini, özel ders materyallerinin hazırlanması, özürlülere uygun eğitim, araştırma ve barındırma ortamlarının hazırlanmasının temini gibi konularda çalışma yapmak üzere Özürlüler Danışma ve Koordinasyon Merkezi kurulur”. hükmünü getirerek bu konuda eğitim hakkının savunulmasının yanında korunması ve tedbir alınmasını öncelemiştir. Bu Yasaya istinaden YÖK bünyesin de “Özürlü Öğrenci Komisyonu” oluşturulmuştur.

Bu komisyonun çıkarmış olduğu yönetmelik çerçevesin de üniversitelerde “engelli öğrenci birim”leri kurulması öngörülmüş ve bir çok üniversitede hayata geçirilmiştir. Bu birimlerin katılımıyla “Engelli Öğrencilerle Engelsiz Üniversitelere Doğru” projesi başlatılmış ve bu proje kapsamında 6 adet “Engelsiz Üniversiteler Çalıştayı” düzenlenmiştir.

YENİ YASA TASARISI VE ENGELLİLER

Yeni Yükseköğretim Yasa Tasarısı Madde 45 . “Sosyal Hizmetler” başlığı altında 3. Fıkrada, “Yükseköğretim kurumları, engelli öğrencilerin eğitim-öğretim ve sosyal yaşam ortamlarını yükseköğretime erişimi kolaylaştıracak biçimde iyileştirmek, farklı engelli gruplar için ders malzemelerini erişilir kılmak için gerekli tedbirleri alırlar”. demektedir. 5387 sayılı Yasa bu konuda,” Özürlü Öğrenci Komisyonu” kurulmasını ve bu çalışmaların bu komisyonca yapılmasını öngörmüşken, yeni yasa tasarısında bu konuya değinmemesi kazanımlar açısından geri bir durum olarak değerlendirmek gerekmektedir.

Yeni yasa tasarısında “engelli”ler ile ilgili bölümler bir maddeyle geçiştirilemeyecek kadar önemlidir.

5387 Sayılı Yasa gereği 20 Haziran 2006 tarih inde hazırlanan ve daha sonra 14.08 2010 tarih ve 27672 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Yükseköğretim Kurumları Özürlüler Danışma Ve Koordinasyon Yönetmeliği” çerçevesinde, Üniversitelerde kurulan “Engelli Öğrenci Birimleri”nin yetki/kapsam bakımından belirsizlik bulunmakta ve yönetişimsel/mali bakımından da özerk değildir.

Eğitime alma ve eğitim hizmetlerine erişim bakımından en dezavantajlı durumda bulunan engelli bireylerin, yeni yasa çalışmalarında kapsam dışı bırakılmaları insan hak ve özgürlükler açısından kabul edilir durum değildir. Yeni yasa da “Engelli Öğrenci Birimleri”nin, kurulması üniversitelerin insiyatifine bırakılmamalı yasa çerçevesin de zorunlu hale getirilmelidir.

YENİ ŞEYLER SÖYLEMEK LAZIM

Yönetmelik ile bu birimlerin “mediko-sosyal sağlık, kültür ve spor işleri daire başkanlığına” bağlı olarak kurulmaları öngörülmüştür. Bu yaklaşımı egelli bireye hasta/sağlıklı, sağlam/sakat bakışın bir yansıması olarak da görebiliriz.

Engelli öğrenci birimleri hiçbir başkanlığa değil direk olarak Rektör/Rektör Yardımcı’sına bağlı olarak kurulmalıdır. Birimin başında engellilik konusunda bilgili ve saha deneyimi olan hatta kurum içerisinde varsa bu konuda gerekli donanıma sahip engelli birey tarafından idare edilmelidir. Yeni Yükseköğretim Yasa çalışmasında, engellilerin kendi kaderlerini belirlemede söz sahibi olacakları bir düzenlemeye gereksinim vardır. 21. Yüzyılda insan hak ve özgürlüklerin geldiği seviye bakımından bu beklenti ve talep o kadar da imkansız ve gerçekleştirmesi imkansız değildir.

Bunun için her şeyi ben bilirim “paternalist” devlet anlayışından arınmış, ön yargılardan sıyrılmış bir anlayışa Hz. Mevlana’nın “yeni şeyler söylemek lazım” çağrısına kulak verecek, zihinlerin ve kalplerin dönüşümüne ihtiyaç bulunmaktadır.

Yeni Şafak, 10.12.2012

DTK Eşbaşkanı Aysel Tuğluk ve içlerinde BDP Eşgenel Başkanı Gülten Kışanak’ın da bulunduğu 9 BDP milletvekilinin, Hakkâri-Şemdinli’de PKK ’lilerle kucaklaşması siyaseten yanlıştı. Çünkü “kucaklaşma” çatışmaların yükseldiği ve toplumsal gerilimin arttığı bir dönemde (Ağustos 2012) gerçekleşmişti. Böyle bir ortamda siyasetçilerin yapması gereken, farklı toplumsal gruplarının hassasiyetlerini gözetmek ve tansiyonu düşürücü bir rol üstlenmekti. Söz konusu görüntü ise buna hizmet etmiyordu; çözümün mekânı olması gereken siyasi alandaki yarılmayı daha da derinleştiriyordu. 

Nitekim görüntülerin kamuoyuna yansımasından sonra taraflar bir nevi “özeleştiri” yaptı. Karayılan, doğru bulmadığını söyledi. Demirtaş, olayın kendiliğinden geliştiğini ama milletvekili arkadaşlarının daha dikkatli davranması gerektiğini belirtti. Kucaklaşanlardan biri olan Gülten Kışanak da, yaptıklarının siyaseten hatalı bir davranış olduğunu kabul etti. “Bu, siyasi bir tutum değildi. ‘Bu, siyaseten başka türlü kullanılabilir’ diyebilirdik. Daha soğukkanlı ve hesapçı yaklaşabilirdik. Siyaseten böyle düşünüp orada daha kontrollü ve hatta samimi olmayan bir şey yaratabilirdik.” (Taraf, 04.12.2012) 

Aslında, medyanın BDP-PKK kucaklaşmasını köpürterek vermesine rağmen toplumsal düzeyde -önceki dönemlere nazaran- büyük bir tepki olmadı. İlk günlerdeki sınırlı etki küllenmeye başlamışken ve açlık grevlerinin sona ermesiyle millet tam bir rahat nefes alacakken Başbakan, konuyu tekrar gündeme taşıdı ve 10 milletvekilinin dokunulmazlığının kaldırılacağını söyledi. İlk etapta bunun Başbakan’ın çokça müracaat ettiği gündem değiştirme taktiklerinden biri olduğu düşünüldü ama Başbakan’ın ısrarcı tutumu olayın salt bir gündem değiştirme ile sınırlı kalmayacağını gösterdi. 

İspanya’dan farkımız 

Dokunulmazlık tartışması iki eksende yürüyor: Hukuk ve siyaset. Bazı yorumcular, dokunulmazlıklarının kaldırılmasının hukuken doğru, siyaseten yanlış olduğu kanaatindeler. Oysa burada “hukuk” ve “siyaset”i bağımsız ayrı kompartımanlara koyup, her biri hakkında ayrı bir değerlendirme imkânı yok. Zira burada siyasetten bağımsız bir hukuktan bahsedilemez. Eğer Meclis’te hâlihazırda bekleyen 868 dosyadan 10 tanesini aradan çıkarılıyor ve sadece bunlar hakkında hızla işlem yapılıyorsa, yüz kızartıcı adli suçlara ilişkin çok sayıda dosya rafta dururken yalnızca siyasi nitelikli suçlara el atılıyorsa, belirleyici olanın tamamen siyaset olduğunu görmek gerekir. 

“Hukuken doğru” diyenler, buna misal olarak İspanya’yı gösteriyorlar, AİHM’nin Batasuna Kararını hatırlatıyorlar. Lakin bunu, İspanya ve Türkiye arasındaki “demokrasi” ve “hukuk devleti” düzeyi farkını görmezden gelerek yapıyorlar. İspanya’da adem-i merkeziyetçiliği esas alan bir anayasa, geniş ifade özgürlüğü alanı ve bağımsızlık dahil en azami talepleri savunarak siyaset yapabilme hakkı var. Türkiye’de ise bunların hiçbiri yok. Türkiye’de İspanya’daki gibi demokrasinin var olduğu yanılsaması üzerinden yapılan karşılaştırmalardan doğru netice çıkmaz. 

Dokunulmazlıklar meselesi, Türkiye siyasetini birçok açıdan etkileme potansiyeline sahiptir. Öncelikle, bu tartışmalar AKP ’nin mono blok bir yapısının olmadığını gösterdi. Cumhurbaşkanı Abdullah Gül, Başbakan Yardımcısı Bülent Arınç ve bazı milletvekilleri Erdoğan’ın politikasını tasvip etmediklerini açık bir şekilde dile getirdiler. Keza AKP’yi destekleyen medyada da çok sayıda isim, bu tür bir adımın demokrasiye hem de AKP’ye zarar vereceği uyarısında bulundular. Denilebilir ki Erdoğan ilk kez, net bir şekilde kendisinden ayrı düşen ve kamuya yansıyan bir duruşla karşılaştı. AKP için yeni olan bu durumu -çok abartmamak kaydıyla- sağlıklı bir gelişme olduğunu söylemek mümkün. 

90’larla kıyaslanabilir mi? 

Dokunulmazlıkların kaldırılmasına muhalefet edenler, bunun siyasi alanı daraltacağı ve PKK’yi güçlü kılacağı noktasında ortaklaşıyorlar ve 1994’ten yaşananlardan ders çıkartılmasını salık veriyorlar. Gerçekten de 94’teki Meclis Darbesinde Kürt milletvekillerine reva görülen uygulama, Kürt belleğinde derin izler bıraktı. Rahmetli Orhan Doğan’ın ensesinden tutularak polis otosunun içine tıkılması, devletin Kürt kimliğine duyduğu nefretin ve Kürtleri aşağılama iradesinin bir nişanesi olarak hafızlara nakşoldu. Siyasetin devre dışına çıkarılması şiddetin prim yapmasını sağladı ve her iki tarafta da şiddet taraftarlarının önünü açtı. Sonuç; bir kan deryası oldu. 

Erdoğan, bugün bu yoldaki uyarılara “Şartlar çok farklı, aynı şey olmaz” diyerek kulaklarını tıkıyor. Koşulların benzer olmadığı konusunda haklı; ancak farklılaşan koşullar kendisini –seleflerine oranla- daha avantajlı mı yoksa dezavantajlı mı kılar, burası tartışılır. Bugün Kürtler, 90’larla kıyaslanmayacak ölçüde politize olmuş durumdalar. Kürtlerde kimlik bilinci çok gelişmiş, siyasal gündemlerini devlet ile Kürtler arasında eşitliğe dayalı yeni bir hukukun kurulmasını sağlayacak talepler oluşturuyor. Irak ve Suriye Kürdistanlarındaki gelişmeler, onların taleplerini ve siyasal pozisyonlarına direkt tesir ediyor. Bu tabloda, parlamentoda siyaset yapan bir partinin varlığı çok önemli işlev görüyor; tüm bu sürecin demokrasi içinde yürüyebileceğine ilişkin umutları ayakta tutuyor. 

Eğer vekillerin dokunulmazlığı kalkarsa -büyük ihtimal- BDP Meclis’ten çekilebilir. Böyle bir karar verdiğinde, kanımca, onlara “Parlamentoya dönün” diyecek bir Kürt kamuoyu da olmaz. Bu durumda oluşacak siyasi boşluktan da en fazla –meşru siyasi mücadelenin bir fayda getirmediğinin görüldüğünü iddia edecek olan- PKK istifade eder. 

Erdoğan’ı dokunulmazlıkları kaldırmaya motive eden ( a. 2014 Cumhurbaşkanlığı seçimi, b. BDP ve Kandil’i sahadan çıkararak işi sadece İmralı ile götürme düşüncesi veya c. BDP’lilerin dokunulmazlığını kaldırmayı ama yargının vekiller hakkında bir tutuklama kararı vermemesini sağlama hesabı gibi) çeşitli saikler olabilir. Erdoğan’ın kafasının arkasındaki amaç neyse, buna ulaşmak için kullandığı aracın çok ciddi risk içerdiği unutulmamalıdır. Bu nedenle, siyasi yolu açık tutmak isteyen herkesin -özellikle de AKP içinde olanların- Başbakan’a karşı “dokunma” deyip sesini yükseltmesi lazım. 

Radikal 2, 09.12.2012

Derya Moray ve Nilgün Karan. Beden Eğitimi’nde son sınıfta olan öğrencilerim. Yaklaşık üç yıldır tutuklu olarak yargılanıyorlar; biri Mardin, biri Siirt Cezaevi’nde kalıyor. 29 Kasım gününe kadar Derya ve Nilgün’le hiç yüz yüze gelmemiştim. Tanışmamız, cezaevinden bana gönderdikleri mektuplarla oldu. Son mektuplarında davalarının karara bağlanacağını söylemişlerdi. Duruşmalarına gittim. 13.30’da başlaması gereken duruşmanın 16.30 gibi başlaması iyi oldu. Zira baro odası ve koridor arasında geçen zamanda çok şey öğrendim.

Derya’nın ablası ve annesiyle tanıştım. Kızı üç yıldır tutuklu olan ve çektiği acı yüzünden okunan anne, yine de ümidini koruyordu: “Bekliyoruz, iyi olacak inşallah” dedi. “İnşallah” dedim ben de, gülümsemeye çalışarak.

Duruşmaların yoğun olduğu bir gündü. Aileler, duruşmalara gele gide akraba olmuşlar adeta; herkesi kendi çocukları gibi sahipleniyorlar. Yaşlı bir amcanın yanında oturuyorum; mübaşir bir ad okudu ve yakınlarının duruşma salonuna geçebileceğini söyledi. Amca kalktı salona doğru yöneldi, “Sizin oğlunuz mu?” diye sordum. “Hayır” dedi, “ama bütün öğrenciler benim evladımdır. Kim çıkarsa, evladım çıkmış gibi seviniyorum.”

Baro odasında avukatlarla baktıkları davalardaki inanılması zor hukuk ihlallerini konuştuk. Gizli tanık, telefon dinleme, vb. uygulamalara -somut gerçeği ortaya çıkarmaktan ziyadekişileri suçlamak için başvurulduğunu; hâkim ve savcılarını tüm yargılamayı polis fezlekeleri üzerine inşa ettiklerini, bunun da yargılamayı anlamsız kıldığını belirttiler. Üç noktaya özellikle dikkat çektiler:

İlki, çok kolay tutuklama kararı verildiğiydi. Avukatlara göre; uzun tutukluluk halleri adil yargılamayı mümkün olmaktan çıkarıyordu. Zira önündeki dosyada sanığın uzun süre tutuklu kaldığını gören hâkim -vermesi gerektiğine inansa bileberaat kararı vermekten imtina ediyor; en azından sanığın içerde kaldığı süreyi haklılaştırmak için zorlama mahkûmiyet kararları veriyordu.

İkincisi, hâkimlerin verdikleri kararlarla, TCK ve TMK’da zaten çok geniş tutulmuş olan “terör” tanımını daha da genişlettikleriydi. Avukatlar, “terör örgütüne üye olmasa da örgüt adına suç işlemek, “suç ve suçluyu övmek”, “örgütün çağrısı üzerine suç işlemek” gibi muğlak kavramların kişilerin otomatik olarak cezalandırılmasını sağlayan bir araca dönüştüğünü belirttiler. Mesela “örgüt çağrısı üzerine suç işlemek” kavramına dayanarak, demokratik bir eyleme katılan herkesin terör suçlamasına muhatap olması mümkün. Eğer bir toplantı veya gösteri, ANF veya PKK’ye yakın bir yayın organı tarafından anons edilirse, bu toplantıya veya gösteri yürüyüşüne katılıp yakalanan herkes, örgütün çağrısına uyarak suç işlediğinden bahisle mahkûm edilebilir.

Üçüncüsü, genç müvekkillerinin cezaevinde giderek radikalleştikleriydi. Sağduyusuna çok güvendiğim bir avukat dostum, lise çağındaki bazı müvekkilleriyle artık hukuki durumlarını konuşamadığını, zira onların artık ceza verilip verilmemesini veya cezanın miktarını önemsemediklerini anlattı.

Tüm bunları kafamda tartarken sonunda sıra geldi, salona girdik. Derya, Nilgün ve üç arkadaşları (Cuma Karakuş, Ramazan Durmaz ve Eray Ölçen) yerlerine alındılar. Hâkimler dosyadaki evrakları incelerken bir-iki dakika geçti; öğrenciler ve aileleri uzaktan merhabalaştılar. Nilgün ve Derya’nın yanına giden avukatları, beni işaret ettiler, mektup arkadaşlarımı ilk defa gördüm, karşılıklı selamlaştık.

Duruşma başladı. Öğrencilere isnat edilen başlıca üç suç vardı: Eğitim-öğretimi engellemek, örgüt üyeliği ve örgüt propagandası. Aydın Erdem’in öldürülmesini protesto eden, anadilde eğitim talep eden ve DTP/BDP tarafından düzenlenen bazı toplantılara katılmak öğrencilerin üyeliğinin ve propaganda yaptıklarının delili olarak sunuluyordu.

Avukatlar, etkileyici bir savunma yaptılar. “Örgüt üyeliği” ve “propaganda” suçlarının oluşabilmesi için birtakım unsurların bulunması gerektiğini söylediler. Faili meçhul bırakılmış bir cinayeti protesto etmenin veya anadilde eğitim talebinin seslendirildiği bir toplantıya katılmanın suç kabul edilmesi halinde, hukuk güvenliğinin ortadan kalkacağını ve muhalefet eden herkesin terör suçlusu kapsamına sokulabileceğini belirttiler. AİHM kararlarından örnekler verdiler, Anayasanın 90. maddesini hatırlattılar.

İddia ve savunmaları dinlerken, aynı günlerde Türkiye’de ifade özgürlüğü üzerine bir panele katılan AİHM Hâkimi Işıl Karakaş’ın sözlerini düşündüm. Karakaş’a göre, ifade özgürlüğü ihlallerinin yaygınlığı, istatistiklerin yansıttığından daha vahimdi. AİHM’nin içtihadı açık ve netti: Şiddet yoksa ceza olmamalıydı. Dolayısıyla hâkimler şiddet kullanmaya ve silahlı direnişe teşvik etmeyen ifadeleri cezalandırmaktan kaçınmalıydı.

Karakaş, “propaganda” konusunda da somut kıstasların olduğunu, ancak Türkiye’de açıklamaların şiddet içerip içermediklerine bakılmaksızın karar verildiğini belirtiyordu. Ayrıca bu madde için öngörülen cezaların da çok ağır olduğunu söyleyen Karakaş, Türkiye’de hem mevzuattan hem de yargı mensuplarının karar verme davranışlarından kaynaklanan sorunlara işaret ediyordu. 4 yıldır AİHM’de çalışan Karakaş’a göre, Türkiye’nin durumunun parlak değildi. (Sedat Ergin; Hürriyet, 27-28-29. 11. 2012,)

Bu düşüncelerle cebelleşirken duruşma bitti; ara verildi ve uzun bir bekleyiş başladı. Saat 20’yi geçtiğinde, ortamda buz gibi bir hava estiren karar açıklandı: Derya, Nilgün ve arkadaşlarına toplam 54 yıllık bir ceza kesmişti mahkeme. (Taraf, 02.12.2012) Sorun, bu davayla sınırlı değildi tabii; Türkiye’de öğrencilere yönelik bir emniyet ve yargı kuşatması var. Tutuklu Öğrencilerle Dayanışma İnisiyatifi (TÖDİ), % 90’ı Kürt öğrenciler olmak üzere halen 800’ün üzerinde öğrencinin tutuklu olarak yargılandığını belirtiyor. TÖDİ’ye göre, bilhassa 2007-2008’den itibaren öğrencilerin gözaltına alınması ve tutuklanmalarında artış, tutukluluk sürelerinde ise uzama söz konusu.

(http://www.bbc.co.uk/turkce/ha berler/2012/12/121202_turkey_stu dents.shtml)

Normal demokratik bir ülkede olsa, öğrencilerin karakola düşmesine sebebiyet vermeyecek, hadi en fazlası karakolda serbest bırakılmalarıyla son bulacak bir eylem Türkiye’de öğrencilerin hayatlarını karartıyor. Perşembe günü de böyle bir karar verildi. Karar sonrası, öğrencilerimin aileleriyle karşılaşmaya cesaret edemedim, çünkü ne diyeceğimi bilemiyordum. Onlara görünmeden adliyeden dışarı çıktım ve karanlığa karıştım, hukuk adına duyduğum utancı örtsün diye.

Taraf, 07.12.2012