Şeytan kavramının ve inancının yalnızca klasik dinlerde var olduğunu sanmak büyük bir yanılgı. Dinî inancı olsun olmasın birçok kimsenin kendine göre bir şeytanı var. Bütün kötülüklerin kaynağı o. İnsanları yanıltan ve yanlışlara sevk eden o. Zulmün, adâletsizliğin, haksızlığın müsebbibi o. Klasik dinlerde cennete ulaşılmasını veya dinlerin öbür dünyada vaat ettiği cennetin seküler – rasyonalist yaklaşımlar tarafından yeryüzüne indirilmesini engelleyen o. Kısaca, müminler yanında bir dine inanmayanlar veya dine hayatlarında, düşünce dünyalarında birinci derecede önemli yer vermeyen bazı ‘seküler’ kişiler de kendi şeytanlarına inanmakta ve değişik tarz ve usullerde şeytan taşlamakta.

Solcu aydınların birçoğunun şeytanı “kapitalizm” adını verdikleri şey. Bazı sağcı ve İslamcı aydınlar da kapitalizmi ‘şeytanî’ bir şey olarak görmekte, ama kapitalizmi asıl şeytanlaştıranlar ve onun yok edilmesiyle yeryüzü cennetinin kurulacağına inananlar sosyalistler. En başta da Marx. Türkiye’de de buna inananları bulmak çok kolay. Sıradan bir-iki örnek vereyim. Şu sıralarda Radikal’de haftada bir yazan senarist Ercan Kesal, Film Arası Dergisi’nin düzenlediği bir söyleşide şöyle demiş: “Kapitalizmin içindeki hiçbir şey saf değildir. Şeytan düzenidir kapitalizm. Kültür alınır satılır bir şey olmamalıdır. Bir filmin çekilebilmesi için ihtiyaç duyulan son şey paradır…” Aynı gazetede televizyon programları hakkında yazılar yazan Tayfun Atay ise: “Kapitalizmi tarihe gömmedikçe yoksulluk tarih olmaz…” iddiasında. Kim tutar kapitalizm karşıtlarını…

Şeytanı insanın hatalarının sorumlusu olarak görmek inananları nasıl rahatlatıyorsa her türlü beşerî problemden kapitalizmi sorumlu tutmak da anti-kapitalist aydınları rahatlatıyor. Böylece bakışları “batsın bu kapitalizm, bitsin bu kâbus” yaklaşımına dönüşüyor. Böylece bilgi, akıl, muhakeme ve somut delil üzerinden analizler yapılmıyor; inançlar, korkular, hurafeler üzerinden hükümler veriliyor. Zaten başka türlü olması da imkânsız. Kapitalizm eleştirilerinde kullanılan yöntem çoğu zaman hem düşünme hem bilimsel araştırma mantığına aykırı. Meselâ, “Afrika’da 1 milyar insanın içme suyu yok, AB’de kapitalist düzen var.” derseniz, popüler anti-kapitalist kültür içinde yaşayan ortalama aydınlar bundan Afrika’daki su kıtlığının sebebinin – AB’nin ne kadar kapitalist olduğu bir yana- AB olduğu sonucunu çıkarır. Oysa, iki şeyin aynı yerde ve zamanda var olması aralarında bir sebep-sonuç ilişkisi olduğunu göstermez. İspatlanmadıkça böyle bir nedensellik ilişkisinin var olduğu kabul edilemez ve bu yüzden onun üzerine bina edilen her yorum anlamsız olur.

Liberal kapitalizm fakirliğin kaynağı değil ilacıdır. Fakirlik kapitalizmin doğmasıyla doğmadı, zaten vardı, adeta insanın kaderiydi. Kapitalizm fakirliği yer yer çözdü, yer yer geriletti. 1800’de dünya nüfusunun % 80’i ( 2000 dolarıyla) günde bir dolardan az gelirle yaşıyordu; şimdi bu oran % 15’in altında. Bugün ortalama bir insan 1800’deki insandan yaklaşık 30 kat daha varlıklı. Bu nasıl oldu? Cevap net: Kapitalizm sayesinde. Dolayısıyla,  fakirliğin çözümü daha az değil daha çok kapitalizmden geçiyor. Buna karşılık, devletçi ekonomik modeller, meselâ sosyalist planlamalı ekonomiler, toplumları açlığa, sefalete sürüklüyor.

Sanatçıyım diye böbürlenenlerin kapitalizm karşıtlığı da az karşılaşılmayan ama naif ve mantıksız bir tavır. Kapitalizm sanatın ve sanatçının asıl dostu. Kapitalizm, sebep olduğu zenginlikle geçmişte çoğu zaman ya aç gezen ya da asillerin ve kralların ianelerine bağımlı olan sanatçıları, eserleriyle hayatlarını kazanma seviyesine yükselterek, daha mutlu ve onurlu hayat sürme imkânına kavuşturdu. Sanat ürünlerini ticarileştirerek hem sanatçıların eserleriyle ulaşabildikleri insanların sayısını akıl almaz derecede artırdı hem de sanatı imtiyazlı sınıfların özel tüketim alanı olmaktan çıkartıp sıradan insanlar tarafından ulaşılabilir kıldı. Aklı başında bir sanatçının, kapitalizme, küfretmek bir yana, müteşekkir olması gerekir.

Solcu ve sağcı devletçi aydınlar niçin kapitalizmden nefret ediyor? Sanırım bu soruya verilebilecek cevaplar var. İlk olarak, kapitalizmi bilmiyorlar, çünkü onu gözlemlemeyi beceremedikleri gibi kitabî bilgilerini de sadece anti-kapitalist düşünür ve yazarlardan alıyorlar. Sadece Marx’ı okuyarak kapitalizm anlaşılamaz. Sorsam kendilerine, bir tek kapitalist yazar okumadıkları ortaya çıkar. Sıradan insanların niye yaptıkları şeyi yaptıklarını, yani kapitalist davranış kodları içinde olduğunu da anlayamıyorlar. Zaten asıl çabaları anlamaya çalışmak değil; yargısız infaz etmek. İkinci olarak, toplumsal düzenin ortaya çıkışında aklın yerini ve sınırlarını kavrayamıyorlar. Aklı, özellikle   kendi akıllarını fazla önemsiyorlar. Herkesin akıl sahibi olduğunu unutup herkese akıl vermeye kalkışıyorlar. Başka bir deyişle aklı da kendilerini de abartıyorlar. Mükemmel bir toplumsal düzen kurulabileceğini ve bunu da yalnızca kendilerinin yapabileceğini zannediyorlar.

Kapitalizm karşıtlarına daha dengeli bir görüş oluşturmalarına yardımcı olabilir düşüncesiyle (daha doğrusu umuduyla) bir-iki kaynak tavsiye edeyim. Hayek’in (Liberal Düşünce’de yayımlanan) ‘Entellektüeller ve Sosyalizm’ adlı makalesi iyi bir başlangıç teşkil edebilir. Mises’in Liberte Yayınları tarafından basılan Anti-Kapitalist Zihniyet adlı kitapçığı da çok yararlı olur. Son olarak Alan S. Kahan’ın Mind vs. Money: The War Between Intellectuals and Capitalism (Akıl vs. Para: Entellektüeller ve Kapitalizm Arasındaki Savaş) (2010) adlı kitabı da anti-kapitalizm virüsünden kurtulmaya katkı sağlayabilir. Tabiî cesareti ve feraseti olanlar için… 

İnsan tecrübesi çok boyutludur. İnsanın ve tecrübesinin tek bir boyuta indirgenebileceğini  vehmetmek, en tehlikeli yanılgılardan biridir. İnsan tecrübesi tek bir kategoriye indirgenemeyeceği gibi, ona dair yapılan  tek bir anlama biçimi de mutlaklaştırılamaz.İnsanı ve tecrübesini anlamak için ortaya konan çabalar sanat, din, felsefe, bilim ve  ahlak kategorileri altında ele alınmakta  anlamlandırılmaya ve kavramsallaştırılmaya çalışılmaktadır.

İnsanın ahlaki, bilimsel, sanatsal, felsefi ve dini tecrübeleri  insani bütünlüğün olmazsa olmaz alanları olmalarına rağmen, bu tecrübeler arasındaki ilişkiler düz bir çizgi gibi değildir. İnsan  tecrübesinin her alanının kendisine özgü  özellikleri bulunmaktadır. Ahlaki,  felsefi, dini, bilimsel ve estetik tecrübelerin  kendisine özgü olması, onların temel karakteristiğinin  aynılaşma değil, farklılaşma olmasını sağlamaktadır. Kendi içinde farklılaşan ve özgünleşen insani tecrübe  kategorileri arasındaki ilişkiler, uyumdan çok uyumsuzluğa ve zıtlığa,   bütünleşmeden çok ayrışmaya, harmoniden çok  gerilimlere neden olabilmektedir. Felsefe, din, ahlak, bilim ve sanat arasındaki gerilimler, çatışmalar ve uyumlar,  bunlardan herhangi birini daha önemsiz ve aşağı yapmayacağı gibi bir diğerini daha üstün ve ayrıcalıklı hale de getirmemektedir. İnsanın tecrübe kategorileri hakkında farkında olunması gereken temel gerçek, ahlak, felsefe, din ve bilim arasında diskriminasyonun veya aşağıdan yukarıya bir hiyerarşik düzen kurgusunun  yapılamayacağıdır.

Tarih boyunca insanlık düşüncesinde  özellikle din, bilim ve felsefe arasında yoğun  tartışmalar ve gerilimler yaşanmıştır. Müslüman düşüncesinde yaşanan felsefe-din veya akıl-vahiy  tartışması  bu kadim tartışmanın  önemli bir tezahürüdür. Modern dönemde pozitivist felsefenin   etkisiyle yoğun bir şekilde gündemde olan din-bilim tartışması, bir baş ve kalp ağrısı olarak uzun süre  hepimizi meşgul etmiştir. Son günlerde YÖK’ün İlahiyat Fakültelerinin müfredatında felsefe (felsefe tarihi, felsefeye giriş ve mantık) ve din bilimleri (din sosyolojisi, din psikolojisi, din felsefesi, dinler tarihi)  alanlarına ait  derslerin saatlerini azaltma ve dini bilimler denilen tefsir, hadis, fıkıh, Arapça derslerinin  saatlerini arttırma şeklinde bir düzenlemeye gitme ve ilahiyatı tamamen İslami ilimlere indirgeme şeklinde özetlenebilecek  bir uygulama girişimi nedeniyle ilahiyat ve felsefe arasındaki ilişkiler   yeniden tartışılmaktadır.

Ahlak, felsefe, din, bilim ve sanat kategorileri arasında  çoğu zaman çatışma olarak nitelenen  durumun arkasında bir alanın diğer alanlara üstün ve egemen olma iddiası yatmaktadır. Özellikle din, kutsal olma iddiasından hareketle kendisinin diğerlerinden üstün olduğunu, felsefe ve bilimin  kendisini takip etmekten başka bir şey söylememesini talep edebilmektedir. Din, insan tecrübesinin önemli bir alanıdır, ama insan tecrübesinin tamamı değildir. Felsefe veya bilimde aynı şekilde insani tecrübenin olmazsa olmazlarıdırlar, ama hiçbiri insan tecrübesinin tamamı olma şeklinde bir iddia veya talepte bulunma imtiyazına sahip değildir. Din, bilim, sanat veya felsefe arasında  bahsedilen çatışma,   bir alanın insan tecrübesinin birçok bölgesinden herhangi biri olmak yerine, tümü olmak şeklindeki obsesyonundan kaynaklanmaktadır.

İlahiyat  müfredatı bağlamında  felsefe ve din arasında gündeme gelen tartışma aslında bir hegemonya tartışmasıdır. Ülkemizde  ilahiyat eğitimi, resmi ideolojinin toplumsal  mühendislik projesinin  asıl ayaklarından biri olarak tasarlanmıştır. Toplum mühendisliği  sapkınlığından dolayı ilahiyat alanına sürekli  müdahalelerde bulunulmuştur.  28 Şubat sürecinde ilahiyat müfredatına yapılan müdahale   resmi ideoloji ve laisizm adına yapılıyordu. Bugün ise dini ilimler alanını genişletmek için  felsefe ve din bilimlerinin  ders saatlerini minimuma indirmek ve ilahiyat kavramının yerine İslami ilimler kavramı şemsiyesi altında  ilahiyat fakültelerini ve müfredatını dönüştürmek için  hegemonik bir girişime tanık olmaktayız. Resmi  ideoloji yanlıları da  dini ideoloji yanlıları da sahip oldukları kurucu irrasyonalizmin  bir gereği olarak  ilahiyat öğretimini dizayn etmeye girişmek suretiyle  dini alan yoluyla  hayatlarımız, akıllarımız, inançlarımız, ruhlarımız, dünyamız ve ahiretimiz üzerinde hegemonya kurmak için   her şeyi yapmaktadırlar.YÖK’ün ilahiyat fakültelerine ve müfredatına olan müdahalesi,  kurucu irrasyonalizmin  tehlikeli bir girişimi olduğu gibi, akademik zihnin özgürlükçü, çoğulcu ve insanı esas alan yaklaşımına tamamen uzak sığ, dayatmacı ve  verimsiz  küçük bir klik  körleşmesiyle hareket edildiğini göstermektedir.Kişiler, felsefe ve din bilimlerinin olmadığı bir İslami ilimler eğitimini  kendi gruplarına ait  kurumlarda verebilirler. Ancak  felsefesiz İslami ilimler  olarak niteleyebileceğimiz bu yaklaşımı, YÖK gibi resmi bir kurumun  gücünü kullanarak hepimize dayatmak, din adına totaliteryanizmden başka bir şey değildir.

İslam düşüncesi, felsefe, kelam, fıkıh ve tasavvuf olarak niteleyebileceğimiz alanlardan oluşmaktadır. Ancak İslam dünyasında ve ülkemizde fıkıh alanı,  diğer boyutlardan daha fazla olarak insanların düşünce ve davranış boyutlarını etkilemiştir. Felsefe ve kelamın etkisi  çok küçük ve sınırlıdır.Fıkıh, tefsir ve hadis üçlemesi etrafında İslami ilimler eğitimini dizayn etmek, bir  akademik emperyalizm örneği oluşturmaktadır. Dine dair  her şeyi konuşmak, tartışmak, anlamak ve kavramak yerine  din hakkında konuşmayı imkansız hale getirerek  dine dair olanı dinletme şeklinde bir anlayışla karşı karşıya bulunmaktayız. Dine dair olanı dinletmenin  dindarlık olmak olduğunu düşünenler olabilir. Ancak bu düşünce sahiplerinin  unutmaması gereken  bir şey vardır: İnsan tecrübesini dinden ibaret sanıp felsefe, bilim, sanat ve mantıkı  dışlamanın veya önemsizleştirmenin, dini insan için bir  hidayet kaynağı olmaktan çıkarıp bir hapishaneye dönüştürdüğünü unutmamaları gerekmektedir.

Sokakları, meydanları sürekli ve külliyen göstericilere yasaklamanın da gösteri yapıyorum diye yolları kesmenin, sağı solu yakıp yıkmanın da kabul edilemeyeceği konusunda anlaşamıyoruz. 
Barışçıl bir gösteriyi dağıtmanın da gösteri yapıyorum diye Başbakan’ın evini, ofisini basmaya gitmenin de çok çirkin, çok kaba olduğu konusunda anlaşamıyoruz. 
“Sandıktan çıktım, istediğim her şeyi yaparım” demenin de sandığa saygı duymayıp sokakta iktidarı devirme hayalleri kurmanın da antidemokratik olduğu konusunda anlaşamıyoruz. Ceberutlaşan iktidarın icabında sokakta dizginlenebileceği ama sokaktan demokratik bir şekilde iktidar devşirilemeyeceği konusunda anlaşamıyoruz. 
Kimden gelirse gelsin, şiddetin hemen daima daha fazla şiddeti doğuracağı ve şiddet sarmalından asla hayırlı bir şey çıkmayacağı konusunda anlaşamıyoruz. 
Gaz kapsüllerini göstericilerin üzerine üzerine atan, gözaltına aldığı göstericileri yerlerde süründüren polisin de önüne geleni yakıp yıkan vandalların da suç işlediği konusunda anlaşamıyoruz. 
Sadece barışçıl gösterileri destekledi diye korkunç kışkırtıcı ibarelerle insanları hedef göstermenin ‘nefret suçu’; tam gösterilerin kızıştığı, polisle çatışmaların başladığı bir ortamda, internetten fotoğraflar da ekleyerek “Şu metroda elli kişi öldürüldü” diye yalan haber yaymanın da ‘halkı kin ve düşmanlığa sevk etmek’ suçunu oluşturduğu konusunda anlaşamıyoruz. 
Başörtülü veya cemaat üyesi diye kimsenin kimseyi üniversiteden çıkaramayacağı ama sırf böyle bir densizlik yaptılar diye gencecik çocukların gözaltına alınıp tutuklanmayacağı konularında anlaşamıyoruz. 
‘Cami-cemevi’ gibi özünde iyi niyetli ve iyi işlerse toplumsal barışa hizmet edecek projelere gözü kapalı itiraz etmenin de bu tür işleri yaparken bölgesel duyarlılıkları göz önüne almamanın da yanlış olduğu konusunda anlaşamıyoruz. 
Mısır’da darbeye darbe, katliama katliam deme; ama sivil hükümetin de bazı hatalar yapmış olabileceği konusunda anlaşamıyoruz. 
Suriye’de Esad’ın baskıcı bir diktatör olduğu, halkına karşı katliam yaptığı; ama bunla mücadele edeceğiz derken başka bir katil sürüsünün desteklenmesinin de yanlış olduğu konusunda anlaşamıyoruz. 
Çoğunluğun yöneteceği ama azınlığın da sesini bir dahaki seçimlere kadar kapatmak zorunda olmadığı konusunda anlaşamıyoruz. 
Bir türlü herkesin eşit ve özgür olduğu bir ülkeyi yaratma konusunda anlaşamıyoruz. Acılarımızı ve kıvançlarımızı ortaklaştıramıyoruz. 
Bu ülkeden kovulan Hıristiyanlardan, istiklal mahkemelerinin sonsuz sayıdaki mağdurlarından, kalleşçe katledilen Alevi kardeşlerimizden, hepsinden birden özür dilemeyi başaramıyoruz. 
Gezi protestoları ve sonrasında ölen gencecik polis ve gösterici çocuklarımız için hep birlikte yas tutamıyoruz. 
Kısacası, biz bir toplum olamıyoruz. En temel hukuk kuralları konusunda anlaşamıyoruz. 
Sanki hâlâ 12 Eylül darbesinin lanetini taşıyoruz üzerimizde. Birlikte yaşamanın en temel kurallarını belirleyecek bir anayasa bile hazırlayamıyoruz… 
12 Eylül darbesinin 33. yıldönümünde bu karamsar düşünceler geçiyor aklımdan…

Bu yazı Radikal Gazetesi‘nde yayınlanmıştır.

Bakanlık, SBS’yi kaldırarak yerine öğrenci başarısını anlık bir performansa dayalı olarak değil, geniş bir zaman dilimine yayan bir formül geliştirdiklerini açıkladı.

Modelin amaçları arasında; “Öğrenci, öğretmen ve okul ilişkisini güçlendirmek. Ülke çapında müfredatın eşzamanlı uygulanmasını sağlamak. Okul dışı eğitim kurumlarına yönelik ihtiyacı azaltmak ve öğrencilerin okula devamsızlığını en aza indirmek” gibi bazı maddeler yer almakta. Bilindiği gibi klasik eğitim anlayışında gerek eğitim politikaları ve gerekse ölçme değerlendirme metotları merkeziyetçi bir anlayışla dizayn edilir. Bireysel farklılıklar ve zekâ türleri dikkate alınmadan merkeziyetçi bir yapılanmada, denetimlerle ve moral bozucu rakamlarla belirlenen birtakım başarı ölçümleriyle bir eğitim sistemi inşa edilir. Devlet başlı başına eğitimin finansörü, denetleyicisi, müfredat sağlayıcısı, program belirleyicisi ve aynı zamanda ölçme değerlendirme standartlarını belirleyendir. Bu yüzden klasik eğitim kurumları, çocuklar ve ebeveynler için pek renkli ortamlar değildir. Çünkü bu tür sistemlerde farklı okul, müfredat ve esnek eğitim modellerine şans verilmez. Bu bakımdan yeni sınav sisteminin zayıf ve güçlü yanları üzerinden giden tartışmalara klasik eğitim anlayışının sorgulanması, farklı alternatif eğitim anlayışları ve çözüm önerileri de dâhil edilmelidir.

Klasik eğitim anlayışı bireylere kendi yetenek ve ilgilerini keşfetme imkânı tanımak yerine belirli kurallar silsilesiyle onları otoriteye itaat etme eğilimi kazandırmaya çalışır. Dolayısıyla öğrenme yaklaşımları, modelleri, sınıf ortamları ve programlar vs. bireyin merakını tetiklemek yerine onları belirli bir kalıba sokmak uğruna tasarlanır. 1940’larda İngiliz yazar ve eleştirmen Herbert Read, zorunlu klasik eğitim anlayışına ‘psikolojik’ itirazını şu ifadelerle belirtmiştir: “Doğal olarak insanoğlu çok çeşitlilik gösterir ve bütün bu farklı kişilikleri bir kalıba sokmak hem baskı gerektirir hem de ziyadesiyle zordur. Değişik türde eğitim veren okullar olmalı ve değişik müfredatlar işlemelidir.” Çoğu ebeveyn için çocuklarının eğitimlerini tamamlamaları çok önemlidir. Bu sayede çocukların ileride dolgun maaşlı seçkin birer meslek sahibi olacaklarını umut ederler. Bu anlaşılabilir durum, ne var ki eğitime yönelik yanlış bir bakış açısını da beraberinde getirmektedir. Bugün büyük çoğunluğun “eğitim”den anladığı da budur. Buna ilaveten en iyi eğitimi devletin tek elden çekip çevirdiği okullardan başka bir yerde verilemeyeceğine dair yaygın bir kanaat de hâkimdir. Ne yazık ki eğitimin birincil hedefi olan özgürlük ve erdemin öğrenilmesinin göz ardı edildiği yanlış bir eğitim algısı üretilmiştir. Bugün okul ve öğretmen kavramlarının insanların zihninde çağrıştırdığı tek bir kelime vardır; o da “öğretmek”tir. Eğitimci Vinoba Bhave, Hindistan’da konuşulan kırk dil içinde İngilizcedeki “öğretmek” kelimesine karşılık gelen herhangi bir sözcük bulunmadığını ifade eder. Çünkü Bhave; Hindistan eğitim yaklaşımına göre “Bizler ancak öğrenebiliriz, başkalarının öğrenmesine yardımcı olabiliriz ancak öğretemeyiz.” der. Çünkü öğretmek, aynı zamanda öğretmenin/eğitimcinin profesyonel kibrini de açığa vurmaktadır. Bu kibirden arınmaksızın eğitimin gerçek doğasını anlayamayız. Bu bakımdan öğrenme süreçlerinde en büyük gereklilik, öğretmen ve öğrencinin çalışma arkadaşı durumuna gelmesi ve öğrenciler için her şeyden önemli olanın özgürlük değerlerinin yükseltilmesidir. Filozof John Locke, bir öğretmenin en büyük işinin öğrencisine iyi alışkanlıklar, erdem ve bilgelik prensipleri aşılamak olduğunu ifade eder. Kuşkusuz bilim, felsefe, sanat, edebiyat ve spor alanlarında da bireyin öğrenme faaliyetleri eğitimin içinde yer alır. Ne var ki bunu merkeziyetçi/tek elden yürütülen en önemlisi de katı kurallara bağlı zorunlu klasik öğrenme yöntemleriyle yapmak mecburiyetinde değiliz.

Klasik eğitim anlayışı ne yazık ki çocukların başarılı olmaları üzerine kurgulanmıştır, “iyi insanlar” olmaları üzerine değil. Bu yüzden sınavlar eğitimin merkezini oluşturmaktadır. Oysa serbest piyasada her tür talebe göre farklı okulların gelişmesine imkân tanınmış olunsa hem çocukların yetenekleri fevkalade belirecek ve özgüven kazanacaklar hem de eğitimin maliyeti düşecek ve kalitesi de artacaktır. Eğitimin yerelleşmesi, alternatif okul ve ölçme değerlendirme örneklerinin de önünü açacak eğitimin özelleştirilmesi konularında düşünmemiz gerekmektedir. Dünyada çocukların merakını tetikleyen, geleneksel okul anlayışından tamamen farklı okul türlerine rastlamak mümkün. Örneğin New York’un aşağı batı yakasında “Quest to Learn” yani “Öğrenme Macerası” adında bir okul var. Ayşe Kaya Akfırat’ın aktardığına göre bu okulda her dersin, aktivitenin oyun merkezli tasarlandığı, karnelerde notlar yerine “acemi çaylak”, “çırak”, “kıdemli” ya da ‘usta’ gibi uzmanlık derecelerinin yer aldığı; öğretmenler ve bilgisayar oyunu tasarımcılarından oluşan bir takımın müfredatı şekillendirildiği bir okul burası. Dijital dünyanın dijital çocukları, bizim yetiştiğimizden çok farklı bir sınıf ortamında; teknolojinin, simülasyonların, kod yazıp yazılım üretmenin tam kalbinde, yepyeni ve çok eğlenceli bir eğitim sürecinden geçiyorlar. Öğretmenler öğrencilerine ödev vermiyorlar, onlarla belli bir misyonu olan maceralara çıkıyorlar. Quest to Learn’ün hedefi, öğrenmeyi çekici kılmak değil; karşı konulmaz bir hale getirmek.

Bugün mevcut yapılarıyla okullar çocukların dünyasından bir hayli uzakta ve çocukları geriden takip eder hale geldiler. Çocuklar dijital dünyada bilgiye ulaşmada sorun yaşamıyorlar. Onlar için yapılacak en önemli yenilik, öğrenme güdülerini kamçılamak yani meraklarını tetiklemektir. En önemlisi de erdem sahibi sorumlu birer özgür insan olmalarının yolunu açmaktır. Bu bakımdan artık eğitimde “yeni” olarak; serbest piyasada her tür talebe göre farklı okulların açılmasını anlamak istiyoruz.

Bu yazı Zaman Gazetesi‘nde yayınlanmıştır.

Suriye yine bizim üzerimize kaldı. Amerika sınırlı operasyon konusunda bile tereddütlü; kimyasal silahların teslimi karşılığında vazgeçmeye hazır. Rusların Suriye desteği devam ediyor.

Hatta inisiyatifi ele geçirmiş durumdalar, diplomasiyi onlar yönetiyor. Acı ama gerçek; Esed kimyasal saldırı sonrası konumunu güçlendirmiş görünüyor. Kendi halkına ne yaparsa yapsın ABD liderliğinde bir koalisyonun rejimi sonlandırmaya yönelik bir operasyon içinde olmayacağını bu vesileyle anladılar. Kimyasal silah kullanmanın bile yaptırımı en fazla sınırlı hava operasyonu olacak ki bu bile artık düşük bir ihtimal. Esed’in karşısında dünyanın güçlüleri yok, hâlâ organize olamayan, hâlâ bölünmüş, etkisiz ve zayıf Suriye muhalefeti var. Bu muhalefetin en güçlüsü ise vahşetiyle dünyanın nefretini çeken El-Nusra…

Yani Suriye’de kaos kolay kolay bitmeyecek. Yanıbaşımızda bir Afganistan oluştu. Esed, El-Kaide, Hizbullah, savaş lordları… Suriye’yi ‘iç işimiz’ olarak niteleyenler haklı çıktı! Suriye’nin bütün sorunları artık bize uzanmış, bizim de sorunumuz haline gelmiş durumda. Önümüzdeki yıllarda Türkiye’nin başını en çok ağrıtan konu, Suriye krizi bağlantılı sorunlar olacak. Umarım bu aşamadan sonra hayalî ve hamasî Suriye okumalarına bir son verilir. Türkiye destekli bir rejim değişikliği politikası Suriye’de iflas etti. Biz Suriye’yi değiştirmeye çalışırken Suriye, Türkiye’yi derinden etkileyecek sorunlarını bize ihraç etti. Siyasal ve sosyal riskler anlamında karşımıza çıkan maliyet çok büyük. İzlenilen politikaları gözden geçirmeli hükümet.  Önce, başlangıçta yapılan hataları tespit etmek şart. Öngörüler gerçekleşmedi. Esed ikna edilemedi. Ortak strateji toplantıları yapılan, kişisel ve ailevi dostluklar geliştirilen Esed, Türkiye’nin telkinlerini dinlemedi. Bölgeyi bildiğini sananlar, rejimin muhtemel tepkisini doğru okuyamadı. Rejimin birkaç haftada, olmadı ayda yıkılacağı hesap edilerek bütün köprüler atıldı. Doğrusu, Esed rejimi ‘kolay hedef’ olarak görüldü. Türkiye’nin ana destekçisi olan muhalefet güçleri Esed’i gönderecek, yerine kimlik olarak Türkiye’yi yönetenlere yakın birileri gelecek ve böylece bölgede lider olduğumuzu kanıtlayacaktık. Suriye bizim iç işimizdi; ‘arka bahçemiz’ diyen, Şam’a 82. ilimiz muamelesi yapan, birkaç saatte Şam’a ineriz diyen de oldu.

Sadece haftalar değil iki yıl geçti. 100 bin Suriyeli öldü, 2 milyonu kaçarak hayatlarını kurtardı. Ülke yerle bir… Üstelik hâlâ bir çıkış yolu, bir çözüm ihtimali görünmüyor. 500 bin Suriyeli Türkiye’ye sığındı. Kamplara sığmayıp kentlere yayıldılar. Bölgenin demografisi değişti; belki de kalıcı olarak… Adeta silahlı kaçakçı orduları kuruldu. Sınır bölgesinde yaşayan vatandaşlar rahatsız, çünkü güvende değiller. Ülke hem Hizbullah’ın hem de El-Kaide’nin hedefinde. İran ve Irak’la yaşadığımız gerginlikleri saymıyorum bile. Suriye konusunda yaptığımız hataların ve sorunun Türkiye’ye dayattığı faturanın farkında mıyız? Pek sanmıyorum.

Suriye krizi Türkiye’yi istikrarsızlaştırıyor. Sadece Hatay değil, bütün bölge kaynıyor. Çöpe atıldığını sandığımız ‘iç düşman’ söylemi geri döndü. Köşe bucak ‘Esedçi’ arıyoruz. En önemlisi, Suriye krizi Türkiye’de mezhepsel fay hatlarında depremler yaratıyor. ‘Mezhep savaşları’nın bir uzantısı olarak görülen Suriye olaylarında Türkiye’deki insanlar da ‘mezhebi’ pozisyonlar alıyor. Her şeye rağmen ‘uykuda’ olan Sünni-Alevi ayrışması ve hatta gerginliği yeniden toplumun gündemine taşınıyor. Genelde devletle ‘uyumlu’ bir görüntü veren Türkiye Alevileri içeride yaşanan sorunların üzerine gelen Suriye krizi üzerinden yeni bir siyasallaşma süreci yaşıyorlar. Sıkıntılılar. Belki de Cumhuriyet boyunca ilk kez kendilerini bu kadar dışlanmış, bastırılmış hissediyorlar. Türkiye bir yerden daha yırtılıyor. Durdurmak gerek. Demokrasi ve özgürlük istiyorsak önce barış şart. Suriye’nin faturasını biz ödemeyelim…

Bu yazı Zaman Gazetesi‘nde yayınlanmıştır.

Herkesin “dellenme hakkı” vardır, ama çok istisnai olarak kullanmak kaydıyla. Eşin dostun “ya neyse, bu konuda sigortası atıyor ama başka her konuda makuldür” diyeceği seyreklikte mesela.

Elbette ruhsuz makineler değiliz. Tabii ki siyasetin de psikolojisi var ve bu ikisini birbirinden tamamen ayıramazsınız. Ama siyaseti hepten de ruh halimize endekslememek gerek!

 “Ya ne oldu falancaya böyle, nasıl bir anda böyle savruldu!” sözünü çok duydum son zamanlarda. Hem de bu süreçte birbiriyle konuşamaz hale gelen demokratların iki kanadından da.

Yanlış anlaşılmasın, her durumda “ama bir de onun açısından bakmayı denedin mi?” türünden tavsiyelerde bulunan kişisel gelişim kitaplarının diliyle konuşanlardan değilim, ben de bir tarafım, ama sağlıklı kalmaya çalışanlardanım.

Bir daha konuşamayacak hale geldiğim kimse olmadı. Ama hemen söyleyeyim, bunu çok sakin bir insan olmama değil, çoğu kez “dellenene” ilişmemeye borçluyum.

Örneğin saygın bir akademisyeni twitterda tennager modunda gördüğünüzde ona cevap vermek yerine derhal sıvışmanızı öneririm. Ben öyle yapıyorum. ODTÜ’lü saldırganları mazur göstermeye çalışan, “türban yüzünden değil, cemaatçi olduklarından” veya “iftira attı diye yapmışlar” diye yazan bir gence “bak canım, bu mazerete inansak bile sonuç değişmiyor, yapılan hak ihlalidir” diyebilirsiniz. Ona “bir insanı ‘iftira attı’ diye dava edebilirsiniz, protesto da edebilirsiniz, ama gidip burnunun dibine pankart tutup kışkışlamak tacizdir, ayıptır, suçtur, ilave olarak akademik özgürlük ihlalidir” diye anlatabilirsiniz. Ama bu mazereti, zaten bütün bu söyleyeceklerinizden haberdar olduğunu bildiğiniz biri dile getirirse ne yaparsınız?

Ya da yıllarca Kürt Sorununa barışçı çözüm istediğini beyan eden yazılar yazmış bir insanın, bütün aksaklıklarına, çekilmelerine-durmalarına rağmen devam eden Çözüm Süreci’nden heyecan duymadığını, dahası onu hükümete duyduğu tepkiye kurban ettiğini, böylece içinde bulunduğumuz bu muhteşem tarihsel anı ıskaladığını, daha mürekkebi kurumadan kendisini yanlışlayan yazılar yazdığını gördüğünüzde ne yapabilirsiniz? Rasyonel argümantasyonun işlemediği bir durumla karşı karşıya olduğunuzu görüp sessizce yanından uzaklaşmaktan başka.

Ya birlikte iyileşme, yüzleşme, arınma amaçlı etkinlikler yaptığınız(ı sandığınız) bir tanıdığınızın facebookta Suriyeli mültecilerle ilgili “çok isteyen varsa kendi evine alsın” şeklindeki yorumuyla karşılaştığınızda ne yaparsınız? “Sığınmacıdan söz ediyorsun yahu, ne yazdığının farkında mısın, sen baştan beri böyle miydin?” deseniz ne olacak? “Öyleydim” mi diyecek? Bu yorumun “politically incorrect” olduğunu anlayıp silse ne olacak?

Derdim sadece rehabilitasyon sorunu olan arkadaşların halini arz değil. Onların bu halinin makul bir tartışmayı artık imkansız kılması, psikolojik olanın siyasi olanın önüne geçmesi asıl sorun.  Bu ruh halinin ülkedeki tartışmanın düzeyini belirlemesi kötü. Hükümeti doğru dürüst eleştirmek için sarf edilecek enerjinin, onlar yüzünden “yok artık o kadar da değil”e harcanması kötü.

PKK çekilmeyi durdurmuş, hükümetin süreci iyi yönetemediğini,  atılacak adımlarla ilgili tatmin edici bir açıklama yapamadığını söylemek, neden yeni karakol yapılmadığını zamanında açıklamadınız da Lice felaketi yaşandı diye sormak gerek, ama başbakanla duygusal kopuş yaşayan ve “artık onunla aramızda hiçbir şey kalmadı, çok kırıldım” ruh haliyle Çözüm Sürecini hedef alan arkadaşlar yüzünden bunları yeterince tartışamıyoruz.

Birlik ve beraberliğe değil ama ruh sağlığımızı korumaya her zamankinden daha fazla muhtaç olduğumuz günlerden geçiyoruz.

Böyle siyasi afet zamanlarında yapılacak en iyi dua “Tanrım aklımı koru” olmalı.

“Sağduyumu” da olur…

Bu yazı Star Gazetesi‘nde yayınlanmıştır.

CHP Mısır’daki darbeci yönetimden aldığı ziyaret davetine icabet etti ve iki kişilik bir heyet ziyareti gerçekleştirdi. Hayırlı olsun. Daha önce de birkaç defa B. Esed’i ziyaret etmişlerdi.

CHP Türkiye’nin tek parti diktatörlüğü (1925-1945) döneminden kalma bir ‘parti’. O dönemin zihniyeti ve özellikleri dokularına işlemiş. Ne kadar çabalarsa çabalasın bunu gizleyemiyor. Bazen gizlemeye de ihtiyaç duymuyor. Halkını kitleler hâlinde katleden, demokratik hak ve özgürlük taleplerini silahla bastırmaya çalışan, ülkesini iktidar uğruna iç savaşa sürükleyen bir diktatöre sempatisini ne saklıyor ne de bundan bir utanç duyuyor. Mısır’daki darbeyi de açıkça kınayamıyor. Yuvarlak, lastik gibi, ne tarafa çekilirse oraya gidecek laflar etmenin ötesine geçemiyor.

CHP bu duruma yeni düşmedi, o hep böyleydi; çünkü bir toplumsal mühendislik projesinin aleti olarak kuruldu. ‘Toplumu adam etme’yi temel misyonu olarak belledi. ‘Yanlış’ toplum kesimlerini, yani Kürtleri, Alevileri, dindar Sünnileri, gayrimüslimleri, Kemalist olmayan aydınları, liberalleri, sosyalistleri, CHP projesine karşı çıkan demokratları hep ezdi, ötekileştirdi, bastırdı. Devleti bu amaçla kullandı. Seçimle tek başına iktidara hiç gelemedi, en fazlasından koalisyon hükümetlerinin ortağı oldu. Fakat, ideolojik ve psikolojik iktidarı hep elinde tuttu. Ona karşı olduğunu sananları bile, bazen doğrudan bazen dolaylı, kendi çizgisinin hizmetkârına dönüştürdü. Bugün de böyle değil mi? Gidin ilköğretim okullarında minik kafalara akrarılan bilgilere, enjekte edilen fikirlere, değerlere bakın. Siyasî iktidar CHP’nin nefret ettiği bir dindar muhafazakâr partinin elinde ama eğitim sistemi devamlı yeni CHP’liler yetiştiriyor. Böylece, her iktidar partisi, bugün ise AK Parti, CHP’liler yetiştirmenin bir anlamda hamallığını yapıyor.

CHP diktatörlük sevdalısıdır. Bunun en güçlü delili, Türkiye’nin tek parti diktatörlüğü dönemine toz kondurmamasıdır. 1925-45 arası bir tek adamlar devriydi. O yirmi yılda hukukun hâkimiyetinin emaresi yoktu. İnsan hakları diye bir şey bilinmezdi. Muhalifler bireysel veya kitlesel olarak etkisizleştirilir, sürgüne gönderilir, yok edilirdi. Sivil toplum tamamıyla budanmıştı. Herşey devlete bağlıydı ve devletin kontrolü altındaydı. Gerçekten demokrat olan hiçbir kişi ve kurum tek parti dönemini savunamaz. Savunan demokrat olamaz. CHP’nin tek parti dönemini demokrasi lehine eleştirdiğini, diktatörlüğün insan haklarını çiğneyen icraatlarını kınadığını hiç duydunuz mu?

Tek parti diktatörlüğüne söz söylemeyen ve söyletmeyen CHP, hep, onun tahakkümünü kınamaya ve kırmaya çalışan siyasî hareketleri ve liderlerini diktatörlükle suçladı. Yaşı yetmeyenler veya tarihi sadece resmî kaynaklardan okuyanlar bilmezler. CHP bu verimli taktiği ilk defa nazik, vatan sevdalısı, bilge insan Adnan Menderes’e karşı kullandı. Menderes’e tabiri caizse kan kusturdu. Sonunda askerlere darbe yaptırtıp astırdı. Sonra sıra Demirel’e geldi. Demirel bu CHP tasallutundan ancak 28 Şubat sürecinde CHP’ye teslim olunca kurtuldu. Özal da CHP tarafından, hem doğrudan doğruya hem uzantıları aracılığıyla, diktatörlükle suçlandı. Hürriyet gazetesi, 1987’de, ‘Diktatör Özal’ manşetini çekti. Aynen tek parti diktatörlüğü Türkiye’sinde, Mübarek Mısır’ında ve Esed Suriye’sinde medyanın yaptığı ve yapabildiği gibi(!). Şimdi diktatörlükle suçlama silahı AK Parti’ye ve liderine karşı kullanılıyor. CHP lideri bir grup konuşmasında iktidarın başına 80 (evet seksen) defa ‘diktatör’ diyor. Aynen Türkiye’nin tek parti diktatörlüğü döneminde, iç savaş öncesi Esed Suriye’sinde muhaliflerin iktidar sahiplerine benzer şekilde hitap edebildiği gibi(!).

CHP’nin diktatörlük sevdası bitmez. Bu yüzden, diktatörlükten endişe edenlerin asıl müstakbel bir CHP iktidarından korkması gerekir. CHP mazallah tek başına bir seçim kazanırsa devlet iktidarı ile hükümet iktidarı çakışır ve sınırlı özgürlükler de yavaş yavaş ortadan kalkmaya başlar. Çok geçmeden ülke cehenneme dönüşür. Allah bu ülkeyi CHP iktidarından korusun.

Bu yazı Yeni Şafak Gazetesi’nde yayınlanmıştır.