Bugün Türkiye’ye, duygularına mesafe koymayı başararak biraz sakin bir akılla bakabilenler bunca kaba dezenformasyonun nasıl iştahla tüketildiğine şaşırıyorlardır herhalde. Karanlık, sofistike olaylar hakkında iyi işlenmiş, inandırıcılık kaygısı olan ve “akla yatkınlık” taşıyan manipülatif komplo teorilerinin bile normal bir insanda, kuşkuyu, soru sorma ihtiyacını davet etmesini bekleriz; öyle değil mi? Aykırı, gizemli, fantastik çözümlemelerin heyecanına kapılanlar bu tür teorilerin doğal müşterileridir. Fakat her zaman marjinal kalırlar. Çoğunluk, bu tür anlatılara yüz vermez. Oysa biz bu ülkede, bırakın bu tür karmaşık manipülasyonları; apaçık akla aykırı, olgulara ters “bilgi” ve “kanaatlerin” bile sorgusuz sualsiz üstüne atlanıldığına, çoğaltıldığına, tedavüle sokulduğuna tanık oluyoruz.

 Bu ağır kampanya, en yoğun ve açık haliyle esas olarak Gezi’yle başladı sanırım. Daha ilk gün düğmeye basılmış gibi sosyal medyada katliam haberleri, ürkütücü vahşet duyuruları yapıldı ve hızla karşılık buldu. Üstelik dezenformasyon tek taraflı yürümedi. Hala ne olduğu anlaşılamayan Dolmabahçe Camii ile, inandırıcılıktan yoksun ayrıntılarla dolu Kabataş iskelesi olayları Başbakan tarafından kürsülere taşındı ve muhafazakar medya üzerinden günlerce konuşuldu. Bunlar, dezenformasyona aç bir halet i ruhiyenin kendini çarpıcı biçimde açığa vuruşunu gösteriyordu.

 Yazıyı örneklere boğmak istemem. Geldiğimiz noktayı görmek önemli.

 Özellikle Cemaat’in hükümeti devirme girişimi ile başlayan süreç, kanımca, farklı ve dağınık güçleri tek hedefe yöneltmeyi amaçlayan yeni bir muhalif stratejiye işaret ediyordu. Bu dönemde dezenformasyon çok daha sistematik ve etkin bir nitelik kazandı. Konjonktürün yarattığı imkânlarla Kürt hareketini de cepheye kazanmaya yönelen bir politik hat oluşturuldu. MİT tırları operasyonları hükümete nereden yüklenileceğini ve mücadelenin sertlik derecesini anlatıyordu. Cemaat, CHP, Kürt hareketi, oligarşi medyası ve bazı küresel güçler aynı mesaja odaklandılar: “İktidar IŞİD’a destek veriyor”… Yıldıray Oğur’un bıkmadan üşenmeden ince ince ayrıntıları üzerine çalıştığı dezenformasyon yağmuru bu dönemde başladı. Hiçbiri ciddi kanıtlara dayanmayan; dahası, montaj olduğu anlaşılan fotoğraflarla, uydurma olduğu ortaya çıkan tanıklıklarla yürütülen bu kampanya eksiksiz bütün muhalif kanallardan topluma boca edildi.

 Ardından, Kürt hareketinin Öcalan’ın siyasal hattını boşa çıkartan güçlü hamlesi geldi. Kürt siyasetinin dili hemen Haziran seçimlerinden önce herkesi şaşırtacak ölçüde değişti. Newroz bildirisinde ifadesini bulan ortak çözüm arayışı yerini “öncelikli düşman AKP’dir” e bıraktı. Dünün çözüm ortağı AKP, birkaç ay içinde “Kürt düşmanı katil iktidar”a dönüştü. Ölümler olmadan katil de olunmuyordu. Birileri zamanı geldiğine karar verdi; HDP binalarında aynı gün iki bomba patladı. 17 Haziran Mersin mitinginde Selahattin Demirtaş, sınırına getirip o güne kadar söylemediği açık cümleyi kurdu: “Bize Adana ve Mersin saldırıları üzerinden mesaj gönderene sesleniyorum. Aldık mesajını, seni halen başkan yaptırmayacağız.”   Hemen ardından çoktan kıvamına gelmiş İŞID dezenformasyonuna yükleniyordu: “Halkın parasıyla yüzlerce silahı tecavüz ordusuna gönderenler, bize dinden imandan bahsedemezler. Bunların hesabını vereceksin, hesabını.”

 Diyarbakır bombaları patladığında, artık anında “katil” i tanıyan, öfkeyle klavyesinin başına koşup “katil belli” mesajları yazan; valiliğin sağlık birimlerine gönderdiği, herkesçe kolaylıkla ulaşılabilecek rutin resmi yazılardaki “ambulanslar hazır olsun” cümlesinin altını çizip delil olarak gösterebilen sayısız “inanç insanı” vardı. Evet, onlar öyle “inanıyorlardı”… Artık akıl değil inanç çağıydı. Çünkü en tecrübesiz akıl bile seçimlere çeyrek kala bu tür bir provokasyondan en çok, Kürtleri kaybetmekten korkan AKP’nin zarar göreceğini düşünebilirdi; seçim sonuçlarını beklemek gerekmiyordu bunun için. Ajitatör delikanlılardan, ak saçlı bilirkişilere kadar önüne gelen “yıldıramazsınız, korkutamazsınız” yazıları döşendi. Hemen ardından yapılan İstanbul mitinginde Selahattin Demirtaş – hakikaten ne yaptığının farkında olmayan- iktidar gazetelerini yerden yere vururken kendisini dinleyenlerin tek sloganı vardı: “Katil Erdoğan”… 

 Ne yazık ki dezenformasyon yine tek taraflı işlemiyordu. 22 Temmuz tarihli Star gazetesi “HDP mitingini PKK bombaladı” manşetiyle çıktı. 18 yaşında bir “PKK itirafçısı” teslim olmuş; ifadesinde, bir eve gittiklerini, o evde çanta içinde bombalar olduğunu, orada bulunanların bombaların mitingde patlatılacağını söylediklerini, bombayı arkadaşının alıp patlatacak kişiye götürdüğünü, bombalar patladığında da yanındaki PKK’lının sevinip şimdi seçimleri garanti kazanırız dediğini anlatmıştı… Belli ki birileri, her tarafından senaryo olduğu akan bu dezenformasyondan yarar ummuştu. Erdoğan’ın kızına suikast gibi üst perdeden iddialı haberlerle başlayan tuhaflığın bir devamı gibiydi.

Daha yakınlarda ise zaman darlığına geldiği çok belli olan Ahmet Hakan olayı patladı. Failler hemen yakalandılar ve -sabıkalarının kanıtladığı çok güvenilir kişilikleri nedeniyle olsa gerek- azmettirici tarafından hiç çekinmeden kendilerine verilen bütün bilgileri açıkladılar. Emniyet, MİT ve reis işin içindeydi!

 Ardından bunlarla kıyaslanmayacak kadar korkunç bir felaket geldi başımıza. Orada da “Katilsiniz, alçaksınız, elleriniz kanlı” ile “ tweetler PKK’nın da içinde olduğunu gösteriyor, kokteyl terör” arasında kaldık. Dezenformasyon açları, meşrebine göre istediğini seçti, çoğalttı, yaydı… Katliamı iktidarın planladığına inandırabilmek için bir mafyosun Rize’de yaptığı mitingde söylediği “kan oluk oluk akacak” sözüne sığınanlar bile çıktı. Kimse bu kadar da saçmalık olmaz demedi…

 Şimdilerde en çok “ben ona inanıyorum” sözünü duyuyoruz. “Biliyorum… Kanıtlar öyle gösteriyor” değil… Sadece, “İnanıyorum”…

 Evet, neden böyle oluyor? Bence nedeni çok açık. Mücadelenin tarafları şunu keşfetti: Toplumun geniş kesimleri olay ve kanaatler karşısında aklın gerektirdiği bilginin değil, duygusal ihtiyacının peşinde. Aklın isteyebileceği; hakiki soruyu, kuşkuyu, merakı karşılayan bilgiyi değil, karşıtlık duygusunu tatmin edecek malzemeyi sağlamanız gerekiyor. Müşteri bunu istiyor…

 Ve bu konuda iktidar asla muhalefetin eline su dökebilecek yetenekte ve kapasitede değil…

 İyi ki de değil…

 Bu mücadele kazanılacaksa da böyle kazanılmasın zaten.

Serbestiyet, 21.10.2015

[17-21 Ekim 2015] Türkiye 2002’den bu yana biraz demokrasi gördü, barış gördü, istikrar gördü, büyüme ve kalkınma gördü. Ama aynı zamanda yarım yamalak bile olsa darbe girişimleri, en azından tasavvurları da eksik olmadı. 2013’ten itibaren devirmeci ve çatışmacı istikrarsızlık güçleri tekrar harekete geçti. Gezi gösterilerini, Gülen Cemaatine bağlı polis ve yargı unsurlarının “yolsuzluk operasyonları” izledi. Bu sarsıntılar tam dinmemişken, IŞİD harekete geçip Diyarbakır ve Suruç bombalamalarını gerçekleştirdi. Bölgesel hegemonya hayallerine kapılan PKK ise bunu, tekrar silâha başvurmanın bahanesi yaptı. Kürt hakları açısından en ufak bir gerekçesi yokken, yeniden savaş ilân etti; bir dizi kent merkezinde “özyönetim” adı altında ya alternatif devletleşme yaratmaya, ya da güvenlik güçlerini Kürt halkına büyük kayıp verdirecek bastırma biçimlerine provoke etmeye çalıştı. HDP bu amansız ve acımasız komplo ve cinayetlere kol kanat gerdi. Batı basınının İslamofobik bir bölümü de ne olursa olsun kabahati AKP hükümetine bulma tavrını değiştirmedi. Bir yandan PKK’nın HDP’yi seçimlere sokmamak istediği açıklık kazanırken, diğer yandan, savaşı “erken seçim yapıp kazanmak için Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın çıkardığı” yalanı, adım adım, “Erdoğan’ın seçimleri yaptırmamaya çalıştığı” ve “yapılsa bile bunun artık seçim olmayacağı” yalanlarına dönüştü. Tam bu noktada 10 Ekim Ankara katliamı çıkageldi. İlginçtir; HDP liderliği bunun da faturasını, her türlü izan ve idrak hilâfına, saniyesinde “katil” ve “alçak” diye suçladığı hükümete çıkardı. Ölü ve yaralı yüzlerce insanımıza, siyasi istismar uğruna “bizim” diye el koymaya kalktığı gibi, artık bir arada yaşama ve kardeşlik diye bir şey de olamayacağını haykırarak, duygusal ve düşünsel bölücülüğünü iyice tırmandırdı. Kutuplaşmayı doruğa çıkarıp ülkeyi tam bir kırılma noktasına getirmeyi hedefledi.

Bütün bu olguları bu şekilde yanyana koymak, sorunun tam ne olduğunu netleştirmek bakımından önemli. Ortadoğu’da sınırlar yeniden çizilirken, bölgenin tek istikrarlı ülkesi olarak Türkiye, barış düşmanı, istikrar düşmanı, demokrasi düşmanı bir cephenin topyekûn taarruzuyla yüzyüze. Bu taarruzun başını da görünürde PKK ve HDP, perde arkasında ise herhalde Suriye ve İran ile birlikte IŞİD’in de dahil olduğu başka güçler çekiyor. Amaç, ilk adımda seçimleri yaptırmamak ve/ya itibarsızlaştırmak. İkinci planda, siyaseti tıkamak ve ülkeyi tümüyle yönetilmez kılmak, ya da böyle içinden çıkılmaz bir kriz görüntüsü uyandırmak. Nihai olarak, tam bir “çökmüş, iflâs etmiş devlet” (failed state) durumu yaratıp, belki hem iç hem dış müdahaleleri dâvet etmek. Bu bir kaos tasavvuru; tam bir felâket, bir Armageddon, bir kıyamet günü senaryosu. “Benden sonra tufan” mantığıyla dur durak bilmeyen bir çatışmacılığı sonuna kadar götürmek isteyenlere karşı, Türkiye’nin bütün namuslu vatandaşlarının bir Demokrasi ve Meşruiyet cephesinde elele vermesi gerekiyor.

Serbestiyet, 22.10.2015

Türkiye’nin etnik ve mezhepsel eksenlerde oluşma eğilimi güçlenen yeni Ortadoğu düzeninde ne biçimde yer alacağını “siyasal toplum”unun gücü belirleyecektir

Türkiye zorluklarla dolu bir dönemden geçmektedir. Karşılaşılan zorluklar iki temel eksende gerçekleşmektedir. İlk olarak coğrafyamızdaki devletler kompozisyonu ile sınırlar uluslararası, bölgesel ve yerel aktörlerin dahil olduğu bir mücadele ile yeniden şekillenmektedir.

Bu uzun sürecek, acılarla dolu süreç sadece Türkiye’nin yeni güney komşularının kimler olacağını değil ülkemizin oluşacak yeni “status quo” içindeki yerini de belirleyecektir. Türkiye’nin coğrafî ve kültürel nedenlerle bu mücadelenin dışında kalacağını ummak gerçekçi olmaktan fazlasıyla uzaktır.

Yeni Ortadoğu düzeni mücadelesi Türkiye’nin büyük zorluklarla karşılaştığı ikinci eksenin daha açık biçimde farkedilmesini de sağlamıştır. Zikrettiğimiz süreçte toplumumuzda “kiminle ittifak yapılacağı,” “hangi siyasetlerin üretileceği” benzeri konularda etnik ve mezhepsel çizgiler çerçevesinde şekillenen keskin bölünmeler üstü örtülmeye çalışılan temel fay hatlarının ne denli belirleyici ve kırılgan olduklarını ortaya koymuştur.

İlginç olan çok sayıda aktörün müdahil olduğu birinci sorunun, “halının altına süpürmeyi” tercih ettiğimiz diğer meseleyi açığa çıkartmasıdır.

Türkiye’nin etnik ve mezhepsel eksenler çerçevesinde oluşma eğilimi güçlenen yeni Ortadoğu düzeninde nasıl yer alacağını belirleyen ise “siyasal toplumu”nun gücü olacaktır.

Kimliklerin belirleyiciliği

Toplumumuz bireyin statüsünün uzun süre dinî kimliklerle belirlediği bir mirası devralmıştır. Taşınan kimliğin bireyin hangi renkte elbise giyebileceğinden, evinin yüksekliğinin ne olabileceğine, hangi oranda vergilendirileceğinden davasını nerede gördüreceğine varan bir yelpazede belirleyici olduğu bir toplumda “vatandaşlık” kültürü fazlasıyla zayıf kalmış ve “dinî cemaatler”in üzerinde kapsayıcı bir “siyasal toplum” tasavvuru gelişmemiştir.

1789 sonrası dünyasına ayak uydurma amacıyla ivme kazandırılan Osmanlı modernleşmesi pek çok alanda olduğu gibi “eskiyi de yeninin yanında muhafaza eden” bir dönüşüm süreci başlatmıştır. Bunun neticesinde bir yandan “eşit vatandaşlardan oluşan bir siyasal toplum” oluşturulması için toplumdaki hiyerarşiyi törpüleyici, aidiyetlerle ilişkilendirilen farklı muameleleri ortadan kaldırıcı düzenlemeler yapılırken, öte yandan da farklı dinî gruplara verilen yeni nizamnâmelerle inanca bağlı kimlikler tahkim olunmuştur.

Bunun sonucunda “aynı vatanı paylaşan (compatriot)” anlamında “vatandaşlık” yaratılmasına karşılık “bir siyasal toplumun üyesi olan (citizen)” mânâsında “vatandaşlık” tasavvuru oldukça cılız kalmıştır. İnşa olunan “Osmanlı” üst kimliği de büyük çapta birinci tür “vatandaşlık”a atıfta bulunmuştur. Yarattıkları dönüşüm küçümsenemezse de Tanzimat ve İkinci Meşrutiyet deneyimleri “kimlikleri ikinci plana iten” “eşit vatandaşlık temelli” bir “siyasal toplum” yaratma alanında yetersiz kalmışlardır.

Cumhuriyet ve kimlikler
İkinci Meşrutiyet Dönemi’nde “statü” talebiyle ortaya çıkan “etnik” gruplar “siyasal toplum” yaratılması alanında Tanzimat’ın ilerleyen yıllarına kıyasla daha sorunlu bir tablonun ortaya çıkmasına neden olmuşlardır. Erken Cumhuriyet ideolojisi “ethnos inşa edilmesi” ve bu amaca ulaşabilmek için toplumun tektipleştirilmesini hedeflediği için söz konusu alanda Tanzimat sonrasında gözlenen gerilemeye ivme kazandırmıştır.

Cumhuriyet yasakçılığı farklı etnik kimlikleri “konuşulamaz” hale getirmiş, buna karşılık onların etkinlik ve belirleyiciliğini fazlasıyla artırmıştır.

Benzer şekilde “kamusal” alanın inşa edilen yeni kimliği benimseyenler dışındakilere kapatılması, “siyasal toplum” tasavvurunu güçlendirmemiş, “siyaset” ile “kimlik” arasında doğrudan ve belirleyici bir ilişki tesis etmiştir. Cumhuriyet siyasetleri bunun yanı sıra “kimlik”lerin belirleyiciliğini engellemeyi hedefleyen araçların yeni “kimlik”ler üretmelerine de neden olmuşlardır. Örneğin dinî farklılıkların kamusal alanda gözönüne alınmamasını amaçlayan “laiklik” bir “inanç sistemi” biçimini alarak yeni bir “dinî kimlik” yaratmıştır. Bunun neticesinde “kaynaşmış bir kitle” olmasının gerekli olduğu düşünülen toplum, etnik ve dinî kimlikler etrafında örgütlenen, dışarıya kapalı gruplaşmaları barındırmıştır.

Bu tabloda çok partili yaşama geçiş sonrasında yaşanan değişim oldukça sınırlı kalmış, Türkiye egemen olanlar dışında kalan “kimlikler”in kolaylıkla ifade olunamadığı ama “siyaset”in onlar üzerinden yapıldığı bir toplum olma özelliğini sürdürmüştür.

Yeni düzende varolabilme

Türkiye’de son yıllarda “kimliklerin özgürleşmesi” alanında kapsamlı bir dönüşüm gerçekleşmiştir. Bunun neticesinde sadece adları ağza alınamayan “kimlik”ler özgürleşmemiş, yakın zamana kadar “üstü kapalı” biçimde yapılan “kimlik siyaseti” de aleniyet kazanmıştır. Buna karşılık “siyasal toplum” tasavvuru güçlenmemiştir.

Kanlı Suriye iç savaşı sırasında etnik ve mezhepsel aidiyetler çerçevesinde alınan tavırlar Türkiye’nin “siyasal bir toplum oluşturma” alanında ciddî anlamda geri kaldığını ortaya koymaktadır. Coğrafyasındaki örneklerle kıyaslandığında Türkiye’nin bu konuda hatırı sayılır yol katettiği yorumu yapılabilir. Ancak bu alanda başarı sağlamış yapılara bakıldığında karamsar olabilmek de mümkündür.

Değerleri, sembolleri farklı, siyaseti ait olunan hüviyetin toplumsal ağırlığını artırma aracı olarak gören, ortak paydaları fazlasıyla zayıf kimlik adalarının oluşturduğu toplumun yeni Ortadoğu’nun oluşum sürecinden nasıl etkileneceğini öngörebilmek zordur.

Yeni Ortadoğu köşeleri törpülenen kimlikler üzerinden inşa edilirken, “siyasal toplum”u güdük kalmış, üstü örtülü ya da açık kimlik siyasetinin hükümferma olduğu Türkiye’nin bu süreçten etkilenmemesi kolay değildir. Senfoni orkestrasına sahip olması, Batılılaşmasını ileri seviyeye taşımış bulunması nedeniyle “Avrupalı” olan Türkiye’nin Ortadoğu’daki yeni düzen oluşumunun dışında kalacağını zanneden literatinin savunduğunun aksine mevcut dengeleri altüst edecek, yeni sınırlar ve devletleri ortaya çıkaracak büyük dönüşüm ülkemizi de derinden etkileyecektir.

Ortadoğu’daki çatışmalar bölgenin havası, suyu, topografik özellikleri, popüler müziğinin kalitesi nedeniyle değil “siyasal toplum”ları olgunlaşmamış yapılardaki “kimlik mücadeleleri” nedeniyle yaşanmaktadır. Aynı özellikler diğer coğrafyalarda da benzer neticelerin doğmasına neden olmaktadır. Örneğin “Avrupalı” olması, 1923 yılında Belgrad’da filarmonik orkestra kurulmuş bulunması kimlikler etrafında çatışan Yugoslavya’nın Irak’dan daha kolay biçimde dağılmasını önleyememiştir.

Türkiye’nin yeni Ortadoğu’da ne şekilde yer alacağını belirleyecek olan da “Batılılaşma derecemiz” değil başarılı örneklerin bir hayli gerisindeki “siyasal toplumumuz”un kimliklere dayalı kırılmalara gösterebileceği direnç olacaktır.

Sabah, 18.10.2015

Şurası kesin ki AKP Türkiye’de çok fazla sayıda kişinin kimyasını bozdu. İslami hassasiyete sahip, taşradan veya büyük kentlerin orta alt mahallelerinden gelen, vasat eğitimli, modernlikten nasibini almamış, ‘maalesef görgüsüz’ bir takım insanların iktidarı ele geçirmeleri birçokları için zaten başlı başına bir travmaydı. Hem de 28 Şubat’ın henüz beşinci yılında ve yeni kurulan bir partiyle… Ama asıl travma bu partinin (aslında solculara yakışacak diye düşünülen) reformlara girişmesi, Kürt meselesini çözmeye soyunması, askeri vesayeti neredeyse bitirmesi ve (gerçekten belki de herkes için şaşırtıcı biçimde) ekonomiyi iyi yönetmesi oldu. Laik/sol kesimin çoğunluğunun içinden AKP’nin yaptığı olumlu işleri teslim etmek bir türlü gelmedi… Reformcu ve dönüşümcü yaklaşımın ‘geçici’ olduğu, ‘mecburen’ yapıldığı, partinin ‘asıl’ yüzünün eninde sonunda ortaya çıkacağı savunuldu ve giderek psikolojik açıdan bu beklentinin esiri olundu.

Dolayısıyla Gezi olayı sadece bir sokak kalkışması değildi. Milyonlarca kişiye AKP’nin gerçek yüzünü ‘nihayet’ gösteren de bir olaydı. Oradaki ölümler bu nedenle başka herhangi bir vakadakiler ile mukayese edilmek istenmiyor. Kobani bahanesi ile ölüme itilen ve kasten vahşice öldürülen 50 kişi ‘konu dışı’ olarak görülüyor, ama Gezi sırasında yaşananlar bir dinsel ritüel duygusu içinde yad ediliyor. Demirtaş’ın 6-8 Ekim’de bilerek ya da bilmeyerek, sebep veya alet olduğu cinayetler yok sayılırken, Erdoğan’ın Gezi’deki sert tutumu onu ‘katil’ yapabiliyor…

Buna nesnelliğin kaybedilmesi olarak bakabiliriz. Ama temelde oportünist zihniyetin ürettiği bir fırsatçılık siyasetinin yattığını görmezden gelmek epeyce zor. Çünkü karşımızda duran sadece bir psikoloji değil… Bir takım solcuların bu ruh hali üzerinden Kürt siyaseti içinde kendilerine kariyer yolları döşeme çabası. Kullanılan taktik Kürt siyasetine yağ çekmekle onu ‘ötekine karşı’ savunmak arasında bir sarkaç oluşturuyor ve esas olarak AKP üzerinden işletiliyor.

Şöyle ki bir yandan AKP’nin İslami ve taşralı niteliği nedeniyle ‘kategorik’ olarak doğru davranamayacağı ileri sürülüyor. Solcuların önemli bölümü buna zaten fazlasıyla inanmış durumdalar ve kendi esas ideolojik niteliklerinin laiklik olduğunu kavramaktan uzaklar. Diğer taraftan HDP ne yaparsa yapsın AKP’nin ‘doğru’ davranması gerektiği söyleniyor. Doğruyu kategorik olarak beceremeyeceğini savundukları bir siyasi hareketin nasıl olup da istenen her an doğru davranacağını ise ‘doğal olarak’ sorgulamıyorlar. Bu tutuma ilaveten HDP ne yaparsa yapsın savunuluyor ve yanlış yaparsa da karşılıksız kalsın isteniyor. Kısacası Kürt siyaseti aptallık yapsa bile bedel ödemeyecek, yetmedi bunun bedelini de AKP ödeyecek

…

Niye böyle bir duruş sergilendiği epeyce açık olmalı… Aslında sol kendi yetersizliğinin ve düzeysizliğinin bedelini ödemek istemiyor ve belki de buna çok yatkın olabileceğini (itiraf edemese de) tarihsel deneyimi sonucu hissediyor. Tam da asalak stratejisinin işlevsel olduğu bu dönemeçte HDP’yi sorumluluklarından azade kılmak, solu da bulutların üzerindeki hak ettiği yere oturtuyor. Ne var ki bunun sonucunda HDP’nin ‘akılsızlaşma’ ihtimali büyük ölçüde artıyor ve bu da kimse için iyi olmuyor…

Akşam, 18.10.2015

Murat Belge’nin Etyen Mahçupyan hakkında yazdığı samimi eleştirisini okurken, bir kez daha yine aynı hatanın yapılmakta olduğunu düşünmeden edemedim. Düşünün, uzaydan gönderilmişsiniz ve Türkiye halkını yakından tanımak için Türkiye halkının içine girmek, bu halkı “içerden” tanımak istiyorsunuz. Böyle bir durumda yatırımınızı laik cemaate mi yoksa muhafazakâr cemaate mi yaparsınız? Sosyolojik araştırmanız kimler üzerine olursa, ülkeyi daha çok anlayacak seviyeye gelirsiniz? Bu ülke yüzde 99’unun, bazı verilere göre ise yüzde 94’ünün Müslüman olduğu bir ülke. Altı yüz yıl İslamla yönetilmiş, Cumhuriyet’e geçince de bir anda laikleşmemiş bir ülke… Etyen Mahçupyan da Türkiye’yi anlayabilmek ve onu dönüşüme uğratabilmek için bu ülkenin muhafazakârlarının yanında yer almış ve onların arasına karışmış biri. Dikkat edin, Türkiye’de laik aydınlar, Mahçupyan eğer işin içindeyse ve muhafazakârlardan bahsediliyorsa, hemen “Mahçupyan kadar bilemeyiz ama” söylemine başvururlar. Gerçekten de etrafınızı şöyle bir yokladığınızda, laik kesimden gelip de, konu dindarlar olduğunda karşısında pratik olarak ezildiğiniz günümüzde başka bir aydın bulmak zordur. Çünkü bizim laik solcu aydınlarımız hayatlarını sosyalizmi anlamaya adamış, ama halkı anlamaya zerre önem vermemiştir.

Halbuki Mahçupyan’ın dindarların yanında olmasının ve onlara yatırım yapmasının nedeni (en çok yanlış anlaşılan nokta budur) elbette dindarların süper demokrat olmasından kaynaklanmamakta. Bunun ardında yatan neden ideolojik değil; bu sosyolojik bir tesbit. Evet, aranacak bir “kader” varsa eğer, o “kader” burada aranmalı çünkü dindarlar demokratlaşmadıkça bu ülke hiçbir zaman demokratlaşmayacak. Murat Belge ve birçok laik aydının bugün savunduğu “evet, İslamcı bir partinin demokrasi getiremeyeceği anlaşıldı” yorumu kendi içinde çelişkili ve yukardaki yorumu anlamayan, bunu es geçen bir anlayış barındırmakta. Çünkü bu yorum dindarlığı (veya siyasi İslamı) bir partiyle özdeşleştirmekte ve yine maalesef halkı ıskalayarak siyasetin dışına düşmektedir. Bir parti düşünün ki, muhafazakâr olduğunu söyleyerek, seçmenin tam yarısının oyunu almayı başarsın. Sonra aynı parti büyük bir düşüşle dokuz puan kaybetsin ve ülkeyi yönetememeye başlasın; bizim dindar dediğimiz seçmen de bu partiye olan güvenini kısmen kaybetsin. Şimdi böyle bakıldığında, oy oranı sürekli düşen AKP ülkeyi yönetemediğini ve İslamcı bir nüveden artık demokrasi çıkamayacağını mı kanıtlamış olur? Yoksa bizzat AKP’ye oy veren dindarların fikirlerini değiştirmeleri, tam da İslamcı bir nüvenin talep ettiği demokratik reformları artık bu partinin taşıyamadığı anlamına mı gelir?

Laik solun sorunlarından biri, AKP’ye ve garip şekilde Tayyip Erdoğan’a bakmaktan muhafazakâr tabana bakmayı unutmasıdır. Mahçupyan “Türkiye bir devrim yaşıyor” dediğinde Hasan Cemal anlaşılmayacak şekilde Tayyip Erdoğan’ın yığınla-anti demokratik davranışını alt alta sayıp “bu mu devrim?” diye sorabilmektedir örneğin. Türkiye’nin eskisine oranla daha demokratça düşünen bir seçmene sahip olduğu vurgulandığında, yine laik solcular hızla AKP’nin hatalarını birer birer sayıp “bu mu demokratlık?” diyebilmektedir. Oysa sorun tam da bu: AKP bir parti. Yığınla hata yapan, ataerkil yapıda ve çağı yakalamaya çalışan, ortalama bir Türkiye vatandaşından hallice, gayet sıradan bir parti üstelik. Bu parti Türkiye’nin “gerçeği” değil; o sadece bir temsil. Bir gerçekliğin temsili… Tayyip Erdoğan da sadece bir şahıs, bir lider; ama AKP’ye oy vermiş herkesin her düşüncesinin yüzde yüz onda vücut bulduğunu düşünen varsa, bundan daha aptalca bir fikir olamaz herhalde. AKP’nin oyları düştüğü için sevinen ve biz AKP’yi destekleyenleri her gördükleri yerde alaya alan solcuların şaşılası bir anlama sorunları var bu yüzden. Çünkü AKP’nin oyları düşüyorsa eğer, bu tam da ona oy vermiş insanlar artık oy vermediği için düşüyor. Demek ki bu insanlar AKP’den rahatsızlar, artık AKP’de bir gelecek görmemeye başlamışlar. Tam da bu yüzden, bu taban körü körüne oy veren, sadece ideolojik kaygıları olan bir taban değil.

Eğer AKP bu sosyolojiyi anlayamaz ve kendi yaratmaya çalıştığı Yeni Türkiye sloganını taşıyamazsa yok olup gider. Bu kadar basit… Ama bu, AKP’nin yok olup gitmesini isteyenlere müjdeli bir haber olmayacak, çünkü AKP’den kopan böylesine bir seçmenin demokrasi standardı yükselmiş demektir ve buna neden olan şey de bizzat AKP’nin bu çıtanın altına düşmesidir. Demokrasi standardı yükselmiş bir Türkiye seçmeni ise Türkiye partilerinin baş belası olacak ve bu partilerin böyle bir seçmeni taşıyabilmesi zor görünmekte. Böyle bir durumda siyasi partiler demokratik açıdan çıtalarını yükseltmek zorunda kalacaklarsa eğer, kendini eleştirip kendini halka adapte etme kapasitesi en iyi olan parti yine AKP (veya ona benzer bir parti) olacak; böylece yine tabanın siyasi İslamın yanında durduğu teranesi tedavüle sokulacak.

Dolayısıyla gerçekten de bu bir kader… Laik solun AKP ve Erdoğan takıntısından acilen kurtulup dönüşmekte olan tabana bakması, onun taleplerini, geleceğe dönük hayallerini, zihniyetsel dönüşümünü anlaması gerekiyor. AKP’nin gerilemesi; bu dinamik tabanın her geçen gün bireyselleşen ve kendi özerk kültürel dünyasını oluşturan seçmeninin gerisinde kalmasından oluyor. Murat Belge’nin şu sorusunun bu anlatılanların neresine düştüğünü inanın anlamak güç: “Tayyip Erdoğan’ın bu toplumu demokrasiye götüreceğini neye dayanarak söylüyoruz?” Erdoğan demokrasi isteyen (kendi kimliğinden olmayanlar da dahil) insanlara alan açabildiği için önemli bir liderdir, ama bu onun toplumu demokrasiye götürdüğü anlamına gelmez. Murat Belge Erdoğan’dan bir Atatürk mü çıkarmaya çalışıyor bilmiyorum, çünkü bu toplumu demokrasiye götürecek biri bu saatten sonra çıkacağa benzemiyor; ama toplumu dinleyip onun kendisini demokratlığa götürmesine izin verebilecek liderlik hâlâ Erdoğan’da mevcut.

Serbestiyet, 17.10.2015