Haziran’da kaybedilen 4.5 milyon oyun henüz beş ay sonra, kasım başında geri kazanılması AKP’nin bugüne dek aldığı en önemli siyaset dersi… Dersin özü yanlış yapanın kaybedeceği, buna karşılık doğru yapanın kazanacağı değil. Bu tabii ki doğru bir gözlem… Ancak bunun ötesinde kritik tespit, bu yanlış ve doğrunun, kendi içinde farklılıklar taşısa da, aynı seçmen kitlesi tarafından değerlendirilerek sandığa yansıtıldığı. Yani AKP iki farklı seçmen kitlesinin kulağına hoş gelen iki farklı ‘doğru’ arasında tercih yapmak durumunda değil. ‘Kime yaranmam lazım’ gibi bir soru AKP için öldürücü nitelikte. Bu tür tercihler yaptığımızda, birileri için doğruların seçilmesi başka birileri için yanlışı ifade edebiliyor. Sonuçta popülizmin balçıklı yollarına saplanıp kalabiliyorsunuz. Çünkü birilerine ‘verdiğiniz’ her avantaj diğerleri için ya bir siyasi taviz gibi gözükerek sizden uzaklaşmalarına neden oluyor ya da bunu pratik bir adım olarak algılayıp kendileri için daha çoğunu isteyecekleri bir yarışın içinde olduklarını düşünüyorlar.

AKP karşısında bu türden bir seçmen kitlesi bulmadığı için çok şanslı… Olaya bu şekilde bakan seçmenler de var ama onlar AKP’nin kaderi üzerinde belirleyici değil. Bu partinin kaderi üzerinde belirleyici olan grup ise popülizmi değil ilkeselliği, pay kapmaya dayalı ‘küçük’ siyaseti değil uzun vadeli yapısal bir tasavvuru öne çıkaran ‘büyük’ siyaseti önemsiyor. AKP’nin toplumsal ve siyasi zemini normalleştirme, hukuki ve kurumsal yapıyı demokratikleştirme, ekonomiden eğitime rasyonel ve adil bir hizmet yönetimini sağlama doğrultusundan sapma yaşaması durumunda cezanın kesilebileceğini anlıyoruz. Buna karşılık söz konusu ilkesel çizgiler üzerinde sebat edildiğinde, samimi olunduğunda, sorumluluk alındığında ve bu yönde doğru işler yapıldığında mükafatın da AKP’nin önüne cömertlikle konacağını görebiliyoruz.

Dolayısıyla hazirandan kasıma geçen bu beş ayın en önemli siyasi dersi, kimin iktidarı hak ettiğini belirleyen bir yeni grubun ortaya çıkmasıdır. Bu grubun içinde her türlü etnik kimlik mevcut ama bu kişiler kimliğe göre davranış göstermiyor… Yani önümüzdeki dönemde iktidara giden yol şu veya bu milliyetçilikten geçmeyecek. Öte yandan bu grup büyük ölçüde ‘yeni’ muhafazakârlaşmanın niteliklerini taşıyor. Diğer bir deyişle, bireyselleşmiş dindarlık, melezleşmiş zihni yapılar, küresel normlarla yerliliği mezceden bir arayış, akılcılığın ve sağduyunun aranması, kendine benzemeyenle birlikte tasavvur edilen bir hayat algısı gibi… Bu, post modern dünyaya adapte olabilen bir ‘yeni’ modernleşme aynı zamanda. Diğer bir deyişle geçmişten gelen, siyaseten arkaik bir ‘İslamcı’ duruşun da iktidar yolunu açmayacağı açık…

Konuyu daha hayati hale getiren nokta ise bu grubun 2002 yılında nüve halinde gözlemlenirken, bugün ‘de facto’ olarak özgüvenli ve giderek genişleyen bir toplumsal ‘lobiye’ dönüşmesi. AKP’nin önünde temas kurması, anlaması ve cevaplaması gereken kesim bu. İlginç olan, söz konusu ‘yeni’ muhafazakârlaşma/modernleşme dinamiğinin AKP’nin kendisine yönelik tasavvuruyla da çakışması ve iç içe geçmesi. Bu durum AKP’nin niçin tek iktidar alternatifi olduğunu ve niçin daha uzun süre öyle kalacağını da söylüyor.

Muhalefet ise halen ideolojik/psikolojik kimliksel duruşlar arasında tıkanıp kalmış halde. Türkiye’nin yeni gerçekliğini anlayacak kapasiteye sahip gözükmüyorlar… Onlar böyle kaldığı sürece, toplumsal değişimin nabzını tutan bir AKP sadece günü değil, geleceği de kazanmaya devam edecek.

Akşam, 05.11.2015

Hemen her seçim sonrası Türkiye’de muhalefet yas tutmanın beş evresinden geçiyor: İnkâr, öfke, pazarlık, depresyon, kabullenme… Bu seçim bir istisna olmadı:

1- İnkâr. Seçimde hile var: Elektrikler kesildi, kaynımın amcasından duydum çöpte oy pusulası bulmuş, arkadaşımın kardeşi görmüş insanlara zorla AK Partiye oy verdirmişler, vb. 

2- Öfke. Halkımız aptal argümanları: Aziz Nesin Twitter’da trending topic olur. Yoksa halkımız celladına mı âşık soruları sorulur, Stockholm Sendromu teşhisleri konulur.

 3- Pazarlık. Tamam seçimi kazandılar ama tek başına yönettirmeyiz, iç savaş çıkarsa hükümeti devirebilir miyiz soruları sorulur.

 4- Depresyon. Bu memlekette yaşanmaz, çekip gitmek lazım bu diyarlardan serzenişleri başlar. Toplumun faşist olduğu yorumları yapılır, Türkiye’de yaşamaktan dolayı utanç ve tiksinti duyduğunu ifade eden “aydınlar”ın hezeyanları köşe yazısı olur.

 Yerel seçimlerden sonra benzer bir girizgâh ile başlayıp, şöyle demiştim: “Eğer kabullenme aşamasına geldiyseniz gelin konuşalım. Küfretmeden, yaftalamadan, suçlamadan. Sakin sakin konuşalım.

 Son on senedir seçim kazanan bir iktidar var. Türkiye gibi bir ülkede kolay iş değil. Hem MHP’nin tabanından oy alıyor, hem Kürtlerden. Hem Saadet Partisi’nin seçmeninin oyuna talip, hem de bu ülkenin en demokrat kalemlerinden Ermeni bir yazar oyunu ona vereceğini ilan ediyor.

 Türkiye’nin her ilinde kazanma iddiası olan tek parti. Seçmeni arasında okuma yazma bilmeyen de var, Harvard doktoralı iktisatçı da.

 Anladım doku uyuşmazlığınız var. Bazıları haklı, bazıları abartılı sebeplerden öfkelisiniz. Son on yılda hayat tarzınıza bir müdahale olmadı, toplumsal ve ekonomik statünüzden bir şey kaybetmediniz. Aksine orta üst sınıfların hayat standardı muazzam arttı bu son on senede. Türkiye’de mantar gibi çoğalan alışveriş merkezlerinden en çok siz alışveriş yapıyorsunuz, İstanbul’un Avrupa’yı aratmayan gece hayatının keyfini siz çıkarıyorsunuz. Eskisinden daha çok yurt dışına tatile gidiyorsunuz. Aslında biraz indirseniz gözünüzdeki öfke perdesini göreceksiniz. Siz kazanıyorsunuz. Bu ülke zenginleştikçe, dünyaya açıldıkça, bendine sığmıyor, aşıyor. Muazzam bir şekilde sekülerleşiyor. Bu ülkenin ideal toplumsal kodlarını, tüketim alışkanlıklarını hâlâ siz belirliyorsunuz.

 Nefret objeniz “hülooğcular”, Gezici aktörlerin, senaristlerin, yönetmenlerin çektikleri dizileri izliyor. Norm olarak aldıkları hayat biçimlerini siz sunuyorsunuz. Nerede yenilir, içilir, adab-ı muaşereti Hürriyet’in Pazar eki ile siz belirliyorsunuz. Siz onlara benzemiyorsunuz, ama onlar gittikçe size benziyor, ama siz bunu görmüyorsunuz.

 Ama bu yetmiyor. Bizim hayatımıza müdahale etme derken aslında siz fazla müdahil oluyorsunuz. Paylaşamıyorsunuz.

 Mütedeyyinlerin okuduğu gazeteler kapılarını seküler yazarlara açarken, siz merkez medyada hükümeti savunan bir başörtülü yazara bile tahammül edemiyorsunuz.

 2007 yılında Cumhuriyet Mitinglerine giden, artık karikatür haline gelmiş Kemalist ailenizden farklı olduğunuzu düşünüyordunuz. O kadar da farklı değilmişsiniz ki yine çareyi kadim aile partiniz CHP’de buldunuz. Laik depresif annenizden ilerici olduğunuza inanıyorsunuz, ancak aynı söylemi biraz farklı bir tonla yeniden ürettiğinizi görmüyorsunuz. Müthiş bir öfkeyi, inanılmaz bir tahammülsüzlüğü, doğruluğundan şüphe duymadığınız bir mağduriyet algısını yeniden üretiyorsunuz. Haklı olduğuna dair sorgusuz inanç, güçlü bir mağdurluk algısı ve ahlaki üstünlük duygusunun ürettiği kötücüllük ve bağnazlıkta merhem bulmaya çalışıyorsunuz.

 Sizden farklı düşünenleri yaftaladınız, onları anlamaya çalışmak yerine onlara küfrettiniz. Sizden bir önceki kuşağın Kemalist refleksini farklı ithamlarla yeniden ürettiniz. Onların işbirlikçi, Amerikan ajanı, satılmış dediklerine siz yandaş dediniz. O kadar emindiniz ki haklı olduğunuzdan, o kadar narsist bir yanılgıdaydınız ki, sizden farklı düşünenin ya zekâ sorunundan ya da ahlak sıkıntısından mustarip olabileceğine inandınız.

 Kendinize yakın insanları bile kazanmayı denemediniz. O kadar doğruydunuz ki, sizinle aynı fikirde olmayan insanların sizin hakkınızda ne düşündüğünü merak bile etmediniz. Kendinizi anlatma ihtiyacı hissetmediniz.

 Matah bir şeymiş gibi, göğsünü gere gere “benim çevremde hiç AK Parti’ye oy veren yok, ayol!” diyenlerin hatasını tekrarladınız. Aldığınız her RT, like edilen her facebook postu ile “bu iş bitti, kazandık” moduna girdiniz. Çok gaza geldiniz. Aslında sizin olmayan bir savaşın en ön neferleri oldunuz.

 Sakin olun diyenleri suçladınız. Kürt barışı önemli, bu küçük meseleler çözülür, asıl soruna odaklanmak lazım diyene kızdınız. “Faşizme karşı kutsal mücadele” ilan ettiniz ve sonrasında “CHP’nin olmadığı yerde MHP’ye oy verin” dediniz. “Faşizme” karşı mücadele etme stratejinizi barış sürecini destekleyenlere küfretmek olarak belirlediniz. En önemli sorun sizinkiydi, en öncelikli mesele sizdiniz.

 Kabul edin biraz şımarık bir tavırdı bu. Size meze olsun diye servis edilen kayıtların nasıl ele geçirildiğini hiç merak etmediniz. Başbakanın ailesi ile dalga geçmeyi siyaset sandınız. Ayıp dendiğinde dalga geçtiniz. Mahrem, edep dinlemediniz. “AK Parti yenilsin de, gerekirse memleket batsın” dediniz. Ekonomik krizi iple çektiniz, Esad kazandıkça sevindiniz…”

 AK Parti yanlışlarını görüp, bir revizyon arayışına girerken, muhalefet bu stratejisine sadık kaldı. Ve hatta el artırdı.

 Yalan olduğunu bile bile hükümetin IŞİD’ci olduğu algısını canla başla savundu, PKK öldürdükçe bundan nasıl bir siyasi kazanım çıkar diye düşündü. ABD’den, AB’yi iç siyasette bir güç olarak kullanmaya çalıştı.

 Ve sonuç Türkiye gerçeği ile sonuçlandı.

Bir Türkiye partisi olma iddiasındaki tek parti kazandı.

Öfke değil, sağduyu.

Sınıf çıkarı değil, ortak iyi.

Kimlik politikası değil. Türkiyelilik kazandı.

Tuttuğunuz yas kendi yasınız, Türkiye’nin yası değil…

Türkiye, 03.11.2015

[5 Kasım 2015] Gürbüz Özaltınlı iki önemli yazı yazdı eski  solcular üzerine. Ciddi, programlı, örgütlü  politik faaliyet diye bir şey kalmadığını; bunun yerini, uyuyan ama zaman zaman uyanıp jest ve tavırlar itibariyle aslına rücu eden bir kimliğin aldığını vurguladı (bkz Sorumluluk duygusu ve sağduyunun uğramadığı bir dünya, 12 Ekim ve İngilizcesi, A world of irresponsibility and lack of common sense, 18 Ekim; “İnanç” toplumu, 21 Ekim ve İngilizcesi, A society of “believers”, 25 Ekim 2015).

Yukarıda gördüğünüz tweet ise başka bir arkadaşımdan geldi. 13 Ekim’de dolaşıma girmiş; içinde benim de adım geçiyor. İlk baktığımda sadece güldüm. Derken, Özaltınlı’nın parmak bastığı ruh hali ve âlemini bire bir yansıtmasının ötesinde, çeşitli ve çelişkili katmanlarının farkına vardım. İsim tanıdık geldi; kimmiş diye google’ladığımda, Ataol Behramoğlu ve Nihat Behram’ın yeğeni olduğunu öğrendim. Biraz da “light” takılsam ne olur, dedim kendi kendime. Oysa 1 Kasım sonrasında Batı medyasının “şiddet” sorunu’nu ele alacaktım. Vazgeçtim. Bir yandan kendime Konya’da bir sürgün hayatı tasarlarken, bir yandan da muhatabımın 118 vuruşundan cımbızla kaç ayrı fikir çıkarabileceğimi hesaplamaya koyuldum.

(1) Devrim, şiddet ve cezalandırma. Anlıyorum ki devrim mutlaka olacak. Kaçınılmaz.  Ve tabii devrim olacaksa, ister istemez düşmanlarıyla, gerici hakim sınıflar ve karşı-devrimcilerle hesaplaşmaya da girecek. Kimileri ihtilâl eylemi sırasında ölecek-öldürülecek. Kimileri idam edilecek. Kimileri hapse atılacak. Benim gibilerin payına da iç sürgün veya zorunlu ikamet düşecek. Fakat doğrusu pek sevinemiyorum, şahsen vartayı bu kadar ucuz atlatacağıma. Demek, hâlâ bu kafada olanlar var. Birileri, Aurora’nın toplarının tekrar gürlediği “o sabah” ne yapacaklarının; proletarya diktatörlüğü sayesinde kimi, neye mahkûm edeceklerinin hayaliyle yaşamaya devam ediyor.

(2) Aydınlar ve aydın düşmanlığı. Bakın şu isimlere: hepsi Türkiye’nin eski sol aydınları. Üstelik, yakın zamana kadar daha radikal solcuların dönek, liberal, reformcu, revizyonist vb dediği kesime mensup. Başka herhangi bir ortak yanları, sürgün yemelerine yol açabilecek bir “suç”ları gözükmüyor. Ama bu da yetiyor zaten. Çin’de, Sovyetler Birliği’nde, Doğu Avrupa’da, sekiz dokuz kademeli ayırımlar vardı, devrimden sonra “halk”tan sayılmayıp tasfiye edilecek sınıf ve kesimlere dair. “Burjuva aydınları” bu kötülerin sonlarında gelir; çeşitli mahrumiyetlerden başlayarak sürekli göz hapsinde tutulup yeniden eğitilmeleri istenirdi. İşte bu da tipik bir “liberal burjuva aydınlarının tasfiyesi” durumu. Fakat benim anlamadığım, bunun neden aydın düşmanlığı sayılmadığı. Türkiye’de böyle bir alışkanlık oluşmuş; aydın düşmanlığı hiç solda değil, sırf sağda aranıyor ve derhal faşizme eşitleniyor. Hattâ bu tür genellemeler somut eleştirilere karşı sol aydınların zırhlanmasına da yarıyor. Ne deseniz, birileri hemen, içeriğe hiç girmeksizin “işte aydın düşmanlığı” yaygarasını koparıyor. Ama iş solun kendisinin aydın düşmanlığına gelince, akan sular duruyor. İnsan hakları ve nefret söylemleri gibi daha bir dizi konuda da, hep aynı çifte standartlılık söz konusu.

(3) Konya. Tesadüf mü? Hayır. Çünkü Konya eşittir İslâmiyet eşittir irtica. Laik-sol aydınlar için, yeryüzü cehenneminin tarifi. Ne Gulag, ne Auschwitz, ne Aşkale. Bin beteri. Düşünün; oraya gidecek ve bütün bu Müslümanların arasında kalacaksınız. Müstahaksınız, çünkü geçmişte başörtüsünden başlayarak bir dizi olayda onları savunmuş, parti kapatmalara dahi karşı çıkmışsınız.  Şimdi görün bakalım gerçek yüzlerini; bir içki içemeden ve iki lâf konuşamadan sıkıntıdan patlayın da aklınız başınıza gelsin. (Gerçi bu yorumda bir problem yok değil: “burjuva aydınları”nın sürüleceği Konya’da devrim, asıl dindarlara ne yapmış olacak?)

 (4) Tasnif hatâsı. Bu tweet’i yazan, sözünü ettiği beş kişinin halen ne kadar farklı yerlerde durduğunu bilmiyor olmalı. Bilse, eminim beni ayırır ve çok daha ağır bir muameleye tâbi tutardı. Faraza Tuz Gölünü tek başıma süngerle kurutmak gibi. Diğer dört arkadaşa ise büyük haksızlık etmiş. Ben olsam, “devrimin kararsız müttefikleri, işçi sınıfının güvenilmez yol arkadaşları” kategorisine koyar, yani yukarı çeker, çok daha iyisine lâyık görürdüm. Zira günümüzde devrimcilik, anti-AKP cephesine mensubiyetle tanımlanıyor.

Serbestiyet, 05.11.2015

Son yıllarda muhalif siyasi söylemin merkezine demokrasi sorununun yerleştiğini görüyoruz. Yargı uygulamalarından basın özgürlüğüne; keyfilik iddialarından başkanlık tartışmalarına kadar genişleyen başlıklar üzerinden iktidarın otoriterleştiğine ilişkin çok sert, suçlayıcı bir dil egemen. Bazı tekil olaylar karşısında inandırıcılık da kazanan bu kampanya, esasında siyasi aktörlerin ne yapmak istediklerini örten bir nitelik taşıyor. Kimi otoriter savrulmalar karşısında demokratik hakların savunulmasına dönük meşru tepkileri çok aşan bir stratejiye maruz kalıyoruz. Evet bu bir strateji. Demokrasi vaadi olarak etiketlenen bir tasfiye projesiyle karşı karşıyayız. Bize, AKP’nin sistematik olarak, haklarımızı, can güvenliğimizi, huzurumuzu tehdit eden baskıcı bir rejim inşa etmekte olduğu anlatılıyor. Türkiye’nin demokratikleşmesi yolunda AKP’nin bir bileşen değil, tasfiyesi gereken bir engel olduğu söyleniyor. AKP’nin iktidardan uzaklaştırıldığı bir Türkiye’de demokrasinin önünün açılacağı savunuluyor.

 Aslında neresinden baksanız son derece kof bir söylem bu. Bir yandan (Ahmet Hakan olayı ya da katliamlar gibi) son derece karanlık provokatif olaylar, öte yandan (Gazeteye saldırı, HDP broşürünün toplatılması, Tahir Elçi’nin soruşturmaya uğraması, iktidar medyasının köşelerinden tehditler savrulması gibi) gerçekten otoriter girişimler, bu söylemin malzemesini oluşturuyor. Fakat bu strateji gerçek gücünü kültürel kimliklerden kaynaklanan AKP nefretinden alıyor. Çünkü bu nefret, muhalif aktörlerin demokrasiyle olan ilişkisini sorgulamayı neredeyse imkansızlaştırıyor. Örneğin MHP bile Cemaat şirketlerine yapılan bir operasyon karşısında basın özgürlüğü ve demokratik haklar üzerine söz alabiliyor ve “demokrat kürsüsüne” talip olabiliyor. Bizim, MHP’li fakat AKP’siz bir iktidar eliyle demokrasiye doğru yol alabileceğimize inanmamızı bekleyebiliyor.

 Nefretin sorgulamasızlığından, kimlik konforundan en çok yararlananların başında ise CHP geliyor. Kılıçdaroğlu bütün bilinen malzemeler üzerinden AKP’yi otoriterleşmekle suçlayarak Türkiye’de demokrasiyi kendilerinin inşa edeceğini ilan edebiliyor.

 Kürt sorununa ilişkin tabuları kıran, resmi inkar ve asimilasyon politikalarını değiştiren, çözüm sürecini başlatan AKP yerine, her sözü hakim ulus üzerine tekçilik savunusuna dayanan Türkçü MHP ile koalisyonu tercih edeceğini açıklayan bir partiden söz ediyoruz.

 Oslo tutanakları üzerinden AKP’yi sıkıştırmaktan yarar uman; MHP’nin apaçık tavrı ortadayken Kürt sorununun çözümü için katılımı ve onayını şart koşarak onun arkasına sığınmayı kurnazlık sayan; anadilde eğitim, yerel yönetimlerin güçlendirilmesi gibi temel reformlar üzerine konuşamayan; Anayasada vatandaşlık tanımı için “Türk vatandaşlığı” kavramından vaz geçemeyen; Kürtlere dair en “ileri vaadi”, çoktan aşılmış olan seçim barajının kaldırılmasından öteye gidemeyen bir siyasetçi, gözümüzün içine baka baka Kürt sorununu çözebilecek tek partinin CHP olduğunu söyleyebiliyor.

 Sorun sadece Kürtler de değil…

 Sızmacı yöntemlerle bürokrasinin en temel katlarını denetimi altına almış, milyonlarca insanın oyuyla seçilerek gelmiş bir hükümeti devirmeye kalkışmış, Türkiye’nin siyasi yönünü belirleme iddiası taşıyan konspiratif bir örgüte karşı; tutum alamayan, ağzını açıp tek söz söylemeyen; tersine onunla el ele iktidarı tasfiye kampanyası yürüten bir parti CHP.

 Cemaat demokratik bir aktör müdür? Küresel ayaklarıyla birlikte, siyaset üzerinde son derece etkili olabilen; demokratik denetim mekanizmalarına tamamen kapalı; bütün illegal istihbarat yöntemlerini kullanarak, önünde engel gördüğü güçleri şantaj, tehdit, imha mekanizmalarıyla etkisizleştirebilen bu yapının olası bir CHP- MHP iktidarında konumu ne olacaktır? AKP’nin iktidardan tasfiye edildiği bir Türkiye’de hangi güçlerin inisiyatifi artacaktır? Bu sorulara verilecek cevaplarla “demokrasi beklentisi” uyuşmakta mıdır?

 Özetle; yalnızca Kürt sorunu ve Cemaat tehdidi üzerinden yapılacak bir siyasi sorgulama bile bugün kendisini demokrasinin taşıyıcısı; AKP’yi ise ototriter bir tehlike olarak sunan söylemin kofluğunu göstermeye fazlasıyla yeter…

 Bunlar ortalama bir siyaset takipçisinin kolaylıkla okuyabileceği gerçekler.

 Fakat dönüp dolaşıp aynı gerçeğe tosluyoruz işte…

 Sorun siyasi gerçekleri anlamak isteyip de aldanma, yanılma değil. Sorun “demokrasi” hiç değil.

 Bunlar işin “söylem” kısmı.

 Asıl mesele kimlikler üzerinden inşa edilen karşıtlık… Derin ve aşılamaz duygular…

 Bu duygular gücünü korudukça, söylem ve gerçekler arasındaki uçurum sürecek ve biz samimiyetsiz bir tiyatro sahnesinin oyuncuları olmaya devam edeceğiz…

Serbestiyet, 28.10.2015