Bir kitabın asıl gücü, okurunu yeni cevaplarla buluşturmasından önce yeni sorularla karşı karşıya bırakabilmesidir. Nitekim Kronman’ın Gerçek Muhafazakârlık adlı kitabı da tam da bu iddia ile yola çıkıyor. Başlıktaki “kibir çağı” ifadesi, yaşadığımız dönemi tanımlayan güçlü bir teşhis. İnsanlığın bugün karşı karşıya bulunduğu kriz, siyasal kutuplaşmanın, ekonomik dalgalanmaların ya da teknolojik dönüşümün ötesinde bir anlam krizi, bu artık malûmun ilanı. Modern insan kendi aklına duyduğu güveni mutlaklaştırdı. Geleneği küçümsedi. Tarihi yük olarak görmeye başladı. Dini özel alana hapsetti. Hayatı yalnızca bugünün ihtiyaçları üzerinden okumaya yöneldi. Kronman’ın kitabı, bu zihinsel iklimi “kibir çağı” olarak adlandırıyor ve insanın kaybettiği ölçüyü yeniden arıyor.

Kitap, muhafazakârlık konusunda son dönemde yayımlanan metinlerden farklı bir yerde duruyor. Yazar, siyasetin gündelik tartışmalarına sıkışmıyor. Oy tercihlerini, parti rekabetini ya da ideolojik kamplaşmayı da merkeze almıyor. İnsanın nasıl bir anlam arayışı içinde olduğunu sorguluyor. Aristoteles’ten Burke’e, Tocqueville’den Hannah Arendt’e uzanan geniş bir düşünce geleneğini bugünün meseleleriyle buluşturuyor. Muhafazakârlığı geçmişi koruma refleksi olarak tanımlamıyor. Onu insanın sınırlılığını kabul eden, medeniyet birikimine saygı duyan ve hayatın yalnızca akılla açıklanamayacağını hatırlatan bir dünya görüşü olarak yeniden inşa ediyor. Bu yaklaşım da kitabı son yıllarda yayımlanan muhafazakârlık literatürünün dikkat çekici eserlerinden biri hâline getiriyor.

Türkiye’de nasıl karşılanacağını merak ederek kitabı yayımladık. Yayıncılık mesleğinde yıllar içinde öğrendiğim önemli gerçeklerden biri şudur: Genel yayın yönetmenlerinin “çok iyi kitap” diye nitelendirdiği eserler çoğu zaman geniş okur kitlesine ulaşmaz. Nitelik ile görünürlük, fikir değeri ile satış başarısı her zaman aynı çizgide ilerlemez. Yayıncılar da bunu çok iyi bilir. Buna rağmen kitabın Türkiye’de muhafazakârlık konusuna ilgi duyanlar arasında bir heyecan yaratabileceğine dair bir inancım da vardı. Çünkü Gerçek Muhafazakârlık, günlük siyasetin ötesine geçen, muhafazakârlığın geleceğini tartışmaya açan ender eserlerden biri. Bu nedenle kitap üzerine kapsamlı bir değerlendirme yazısı bile hazırlamaya başladım. Dikkatlice okudum, notlar aldım, yazarın kurduğu düşünce sistemini doğru kavrayabilmek için uzun süre metin üzerinde çalıştım. Yazıyı tamamlamak ise bir türlü nasip olmadı. Ama hâlâ metnin üzerine çalışıyorum.

Bu süreçte Liman Kitap Kafe’de kıymetli hocalarımızla kitap üzerine sohbetlerimiz oldu. Farklı disiplinlerden gelen isimlerin ortak kanaati, Kronman’ın önemli bir tartışmanın kapısını araladığı yönündeydi. Kitap en çok Erol Göka’nın dikkatini çekti. Nitekim Göka, Kritik Bakış‘ta peş peşe yayımladığı “Gerçek Muhafazakârlık”, “Şimdi Muhafazakâr Enternasyonal Zamanı!” ve “Nihilizm ve Fanatizme Karşı Muhafazakârlık” başlıklı yazılarıyla kitabın kapsamlı bir değerlendirmesini yaptı. Göka, sadece Kronman’ın tezlerini açıklamakla yetinmedi. Tartışmayı yeni bir kavramsal zemine taşıdı. Özellikle ortaya koyduğu “Muhafazakâr Enternasyonal” kavramı üzerinde uzun süre düşünmek gerekiyor. Bugüne kadar enternasyonalizm daha çok sol düşünceyle özdeşleşmişti. Göka ise medeniyet, gelenek, aile, din ve insan onuru etrafında ortak hassasiyetler geliştiren düşünürlerin uluslararası ölçekte yeni bir fikrî dayanışma kurabileceğini ileri sürüyor. Bu öneri, kitabın sınırlarını genişleten önemli bir katkı niteliği taşıyor.

Buradaki asıl mesele, muhafazakârlığın geleceğinden çok, insanlığın geleceğini hangi değerlerin ayakta tutacağı sorusudur. Tartışmanın merkezinde modern insanın hakikatle, gelenekle, tarihle ve aşkın olanla kurduğu ilişkinin mahiyeti bulunuyor. Kronman bu soruyu Batı düşüncesinin büyük metinleri üzerinden yeniden gündeme taşıyor. Erol Göka ise tartışmayı Türkiye’nin fikrî ve medeniyet birikimiyle buluşturarak yeni bir kavramsal ufuk açıyor. Bu yönüyle Gerçek Muhafazakârlık, bir kitabın sınırlarını aşan fikrî bir müdahale niteliği taşıyor. Göka’nın üç yazısı da bu müdahaleyi daha geniş bir düşünce zeminine yerleştiriyor. Ortaya çıkan tartışma, 21. yüzyılda insanı ayakta tutacak ahlâki ve medenî ilkelerin hangi zeminde yeniden inşa edilebileceği sorusunu merkezine alıyor. Kibir çağında insanlığımızı geri kazanmak, geçmişi yeniden üretme çabası değildir; insanı insan yapan değerleri geleceğe taşıyacak bir medeniyet iddiasını yeniden kurabilmektir. Kanaatimce önümüzdeki yıllarda muhafazakâr düşünce etrafında yürütülecek en önemli tartışmaların odağında da bu arayış yer alacaktır.

Kibir Çağında İnsanlığımızı Geri Kazanmak yazısı ilk önce Hür Fikirler üzerinde ortaya çıktı.

Thaler v. Perlmutter davası, yalnızca “yapay zekâ eser sahibi olabilir mi?” sorusuna verilmiş teknik bir cevap değildir. Yayıncılık açısından bakıldığında bu karar, önümüzdeki 10-20 yılın en kritik ayrımını çizmiştir: Kitap, makale, çeviri, görsel, eğitim içeriği ve dijital yayınlar çağında telif hakkının başlangıç noktası hâlâ insan yaratıcılığıdır.

Mahkeme, Creativity Machine adlı yapay zekânın ürettiği eserde insan yazar bulunmadığı için telif tescilini reddetti. Kararın merkezinde şu ilke var: ABD Telif Hakkı Kanunu bakımından eser, ilk aşamada bir insan tarafından yaratılmış olmalıdır. 

Bu ilke yayıncılar için hayatidir. Çünkü yayıncılığın ekonomik modeli, telif hakkı üzerine kurulur. Telif hakkı yoksa münhasır yayın hakkı, lisanslama, çeviri hakkı, dijital dağıtım, korsanla mücadele ve uzun vadeli katalog değeri zayıflar.

Kararın yayıncılık açısından asıl anlamı

Mahkeme “yapay zekâ kitap yazamaz” demiyor. Onun yerine daha önemli bir şey söylüyor: Yapay zekâ tek başına hukuk düzeninde yazar değildir.

Bu ayrım çok önemli. Artık yakın gelecekte görünen şu ki; piyasada üç tür yayın göreceğiz:

1. İnsan tarafından yazılmış eserler.

2. İnsan tarafından yönetilen, düzenlenen ve yaratıcı biçimde dönüştürülen yapay zekâ destekli eserler.

3. Tamamen yapay zekâ tarafından üretilmiş içerikler.

Thaler kararı üçüncü kategoriye çok sert bir sınır koyuyor. Tamamen yapay zekâ ürünü bir metnin telif koruması yoksa, yayınevi o metni ekonomik varlık olarak güvenle yayımlayamaz. Bir kitabın üretim maliyeti düşük olabilir; ama hukuki koruması yoksa o kitabın uzun vadeli değeri de kırılgan olur.

Mahkemenin açıkça söylediği ve söylemediği şey

Mahkeme açıkça şunu söylüyor: Makine, Telif Hakları anlamında “yazar” olamaz. Çünkü kanunun sistemi yazarın yaşamı, ölümü, mirasçıları, imzası, mülkiyet hakkı ve iradesi gibi insana ait kavramlar üzerine kuruludur.

Ama mahkemenin söylemediği, fakat yayıncıların anlaması gereken şey şudur: Bundan sonra telif dünyasında asıl mesele “eser üretildi mi?” değil, “eserde korunabilir insan katkısı var mı?” sorusu olacak.

Bu da doğal olarak yayıncıyı yeni bir pozisyon almaya itiyor: Yayınevi artık sadece metni basan, dağıtan, pazarlayan kurum olmuyor. Aynı zamanda insan yaratıcılığının izini, editoryal müdahaleyi ve telif zincirini belgeleyen kurumda olur.

Yapay zekâ çağında editör ve çevirmenin rolü büyüyor

Bu karar editörleri ve çevirmenleri önemsizleştirmiyor tam tersine daha kritik hâle getirir.

Yapay zekâ bir taslak üretebilir. Ancak eserin yapısını kuran, argümanını geliştiren, üslubunu belirleyen, kaynaklarını denetleyen, anlam dünyasını inşa eden ve metni yayınlanabilir entelektüel forma dönüştüren insan katkısı telif bakımından belirleyici olacak.

Bu nedenle geleceğin yayınevinde editör eserin insan yaratıcılığı taşıdığını gösteren ana aktörlerden biridir.

Çevirmen için de aynı durum geçerlidir. Yapay zekâ destekli çeviri yapılabilir; fakat nihayet metinde çevirmenin seçimi, yorumu, üslubu ve kültürel aktarımı yoksa telif ve mesleki değer tartışmalı hâle gelir.

Tamamen yapay zekâ kitapların ticari problemi

Tamamen yapay zekâ tarafından üretilmiş bir kitabın ilk bakışta cazibesi yüksektir, hızlıdır, ucuzdur, çok sayıda üretilebilir. Fakat yayıncı açısından asıl soru şudur: Korunamayan bir içeriği neden yatırım yapılabilir bir yayın olarak göreyim?

Telif koruması olmayan bir YZ kitabı:

* kolayca kopyalanabilir,

* münhasır hak iddiası zayıflar,

* korsanla mücadelede sorun çıkarır,

* çeviri ve yan hak satışlarında güven vermez,

* uzun vadeli marka değeri üretmez.

Bu yüzden ucuz içerik, her zaman iyi yayıncılık anlamına gelmiyor. Yayıncılığın değeri yalnızca metnin varlığından değil, hak sahipliği, editoryal kalite, güvenilirlik ve kültürel sermaye üretmesinden de gelir.

Bu davanın getirdiği sorular?

Bu dava hiç açılmamış olsaydı, yayıncılar şu sorularla daha büyük bir gri alanda kalacaktı:

* Yapay zekâ tarafından üretilmiş bir kitap telifli midir?

* Bu kitabın yazarı kimdir?

* Yayınevi gerçekten münhasır hak alabilir mi?

* YZ çıktısı korsanlanırsa dava açılabilir mi?

* Bir yazar “ben yazdım” dediğinde yayınevi bunu nasıl doğrulayacaktır?

* YZ destekli eserle tamamen YZ eseri arasındaki sınır nerede çizilecektir?

Karar bu belirsizliklerin tamamını çözmüyor. Ancak temel taşı yerine koyuyor: Telif hukukunun merkezinde hâlâ insan var.

Anthropic, OpenAI ve Meta Davalarıyla Bağlantısı

Thaler kararı, YZ eğitim verisi davalarından farklı bir yerde duruyor. Çünkü Thaler davası “YZ çıktısının sahibi kim?” sorusuna odaklanırken Anthropic, OpenAI ve Meta gibi davalar ise “YZ modelleri hangi kitaplarla eğitildi ve bu kullanım telif ihlali midir?” sorusunu gündeme getiriyor.

Fakat iki hat birleştiğinde yayıncılar için büyük tablo ortaya çıkıyor:

Bir tarafta mahkemeler, YZ çıktısının telif alabilmesi için insan katkısı arıyor. Diğer tarafta yayıncılar, YZ sistemlerinin kendi telifli kitaplarını izinsiz eğitim verisi olarak kullanıp kullanmadığını sorguluyor.

Yani gelecek hukuk düzeni iki temel soru etrafında şekillenecek gibi görünüyor.

YZ neyi kullanarak öğrendi?

YZ’nin ürettiği şeyde kimin yaratıcı emeği var?

Yayıncılar bu iki soruya hazırlıklı değilse, hem girdide hem çıktıda hak kaybı yaşayabilir.

Türkiye’deki yayınevleri açısından önemi

Türkiye’de bu karar doğrudan bağlayıcı değil. Fakat yayıncılık piyasası uluslararası telif, çeviri hakları, ajans sözleşmeleri, dijital dağıtım ve global platformlar üzerinden işlediği için etkisi Türkiye’ye de gelecektir.

Türkiye’deki yayınevleri bugünden itibaren sözleşmelerine şu maddeleri eklemeyi düşünmeliler:

* Eserde yapay zekâ kullanılıp kullanılmadığına dair beyan.

* Kullanıldıysa hangi aşamada kullanıldığı.

* Nihai metindeki insan yaratıcı katkısının açıkça belirtilmesi.

* Yazarın, eserin üçüncü kişilerin telif haklarını ihlal etmediğine dair garantisi.

* YZ kullanımından doğacak hukuki sorumluluğun düzenlenmesi.

* Editoryal süreç kayıtlarının saklanması.

* Bu yapılmazsa yayınevi, birkaç yıl sonra hak sahibi olduğunu sandığı bir eserin aslında korunabilir telif değeri taşımadığını öğrenebilir.

Yayıncı Birlikleri için Başlangıç Önerisi?

Dünya yayıncı birlikleri bu kararı pasif biçimde izlememeli. Üç alanda politika geliştirmeliler: Birincisi, insan yazarlığı ilkesini koruyan uluslararası standartlar oluşturulmalı.İkincisi, YZ şirketlerinin eğitim verilerinde telifli kitap kullanımına karşı lisanslama ve şeffaflık rejimi talep edilmeli. Üçüncüsü, yayınevleri için YZ kullanım rehberi hazırlanmalılar: Hangi kullanım kabul edilebilir, hangisi risklidir, hangi durumda eser telif koruması bakımından zayıflar?

Bir yayıncı olarak bu karardan çıkardığım 10 önemli ders

1. Telifin merkezinde insan kalmalıdır. Yayıncılığın ekonomik ve kültürel temeli, insan emeğinin korunmasına dayanır.

2. YZ araçtır, yazar değildir. Yayınevleri yapay zekâyı kullanabilir; fakat onu yazarın yerine geçiren model hukuken kırılgandır.

3. Sözleşmeler YZ çağı çerçevesinde yeniden yazılmalıdır. YZ beyanı, insan katkısı, garanti ve sorumluluk maddeleri artık standart hâle gelmelidir.

4. Editörlük daha stratejik bir meslek olacaktır. Editör, yalnızca metni düzeltmeyecek; eserin yaratıcı niteliğini de güçlendirecektir.

5. Çevirmen emeği daha görünür kılınmalıdır. YZ çevirisinin yaygınlaştığı dünyada nitelikli insan çevirisi ayırt edici değer hâline gelir.

6. Eser Katalog değeri telif güvenliğine bağlıdır. Korunabilir hak yoksa, kitap uzun vadeli yatırım nesnesi değildir.

7. Ucuz üretim aldatıcı olabilir. YZ ile hızlı üretilen içerik, yayınevine kısa vadeli hacim sağlar; fakat uzun vadeli marka değeri üretmeyebilir.

8. Korsanla mücadele zorlaşabilir. Tamamen YZ üretimi içerikte telif zayıfsa, kopyalamaya karşı hukuki savunma da zayıflar.

9. Yayıncı insan yaratıcılığının belgelendiricisi olacaktır. Taslaklar, editoryal kayıtlar, yazar beyanları ve revizyon süreçleri önem kazanacaktır.

10. Geleceğin yayıncılığı teknolojiye karşı değil, teknolojiyi insan yaratıcılığına tabi kılan yayıncılık olacaktır. Asıl mesele YZ kullanıp kullanmamak değil; YZ’yi kimin yönettiği, metne insan aklının ne kattığı ve bu katkının nasıl ispatlandığıdır.

Sonuç olarak: Thaler v. Perlmutter kararı, yayıncılığa basit ama tarihî bir hatırlatma yapıyor: Kitabı değerli kılan yalnızca metin üretimi değildir; insan zihni, editoryal irade, kültürel sorumluluk ve korunabilir hak zinciridir. Bu karar, yapay zekâ çağında yayıncılığın insan merkezli hukuki temelini koruyan en önemli eşiklerden biridir.

Kaynak

Thaler v. Perlmutter Kararının Tam Metni

Kapak görseli: YZ ile hazırlanan çalışma kapağı.

Yapay Zeka’nın Yazdığı Kitabın Telifi Olur mu? Thaler v. Perlmutter Davası yazısı ilk önce Hür Fikirler üzerinde ortaya çıktı.

Dava, Anthropic şirketinin büyük dil modelini eğitmek amacıyla telif hakkıyla korunan milyonlarca kitabı Library Genesis (LibGen) ve Pirate Library Mirror (PiLiMi) gibi korsan dijital arşivlerden izinsiz kullandığı iddiasıyla üç yazar tarafından başlatıldı. Ancak süreç kısa sürede bireysel bir telif uyuşmazlığını aşarak yaklaşık yarım milyon hak sahibini kapsayan dev bir toplu davaya dönüştü. Amerika Yayıncılar Birliği ile Yazarlar Birliği’nin davaya müdahil olması, bunun yalnızca yazarların değil, yayıncıların ve yayıncılık sektörünün geleceğini ilgilendiren bir hukuk mücadelesi olduğunu açık biçimde ortaya koydu.

Bu dava, yayıncılık dünyasının önüne üç temel soru koymaktadır: Yapay zekâ şirketleri, yayıncıların büyük yatırımlarla oluşturduğu kitap kataloglarını hangi hukuki sınırlar içinde kullanabilir? Yayıncıların editoryal emeği, çeviri yatırımları ve oluşturdukları yayın portföyü dijital çağda nasıl korunacaktır? Ve en önemlisi, yayıncılığın geleceğini teknoloji şirketleri mi belirleyecek, yoksa fikrî mülkiyet hukukunun koruduğu yayıncı ve yazar hakları mı?

Bir yayıncı olarak bu davayı yalnızca bir teknoloji şirketi hakkında verilmiş hukukî bir karar olarak görmüyorum. Bu dava, yayıncıların dijital çağdaki haklarının korunup korunamayacağını belirleyecek tarihî bir eşiktir. Çünkü yayıncılık yalnızca kitap basmak değildir; yeni fikirleri keşfetmek, onları editoryal süreçlerden geçirerek topluma kazandırmak, önemli finansal riskler üstlenmek ve kültürel hafızayı geleceğe taşımaktır. Yapay zekâ sistemlerinin beslendiği bilgi havuzunun önemli bir bölümü de yayıncıların onlarca yıllık yatırımları sayesinde oluşmuştur.

Mahkemenin en önemli mesajı açıktır: Yapay zekâ şirketleri telif hakkıyla korunan eserleri sınırsız ve denetimsiz biçimde kullanamaz. Mahkeme, yapay zekâ eğitimi konusunda belirli koşullarda “adil kullanım” değerlendirmesi yapmış olsa da, eserlerin korsan kaynaklardan elde edilmesini hukuka aykırı bulmuştur. Bu ayrım, teknolojik yeniliğin fikrî mülkiyet haklarının üzerinde olmadığını göstermektedir. Hiçbir teknoloji şirketi, yayıncıların yıllarca emek ve sermaye harcayarak yayımladığı kitapları ücretsiz bir veri deposu olarak göremez.

Korunması gereken yalnızca yazarın telif hakkı değildir. Yayıncı da fikrî üretim zincirinin asli aktörüdür. Bir kitabın ortaya çıkması; editörün, çevirmenin, redaktörün, tasarımcının ve yayıncının ortak emeğinin yanı sıra ciddi mali yatırımların sonucudur. Yapay zekâ şirketleri yalnızca metinlerden değil, yayıncıların oluşturduğu ekonomik ve entelektüel değerden de yararlanmaktadır.

Türkiye açısından bakıldığında ise bu dava önemli bir uyarıdır. Yapay zekâ teknolojilerinin gelişmesini uzaktan izlemek yerine, yayıncılık sektörünün kendi haklarını bugünden tanımlaması gerekmektedir. Yayıncı meslek birlikleri ve Telif Hakları Genel Müdürlüğü tarafından yürütülen çalışmalar artık gecikmeden ortak bir stratejiye dönüştürülmelidir. Telif hukukunun güncellenmesi, yapay zekâ şirketleriyle yapılacak lisans sözleşmelerinin temel ilkelerinin belirlenmesi ve dijital içeriklerin kullanımını takip edecek ortak mekanizmaların kurulması artık bir tercih değil, zorunluluktur.

Bununla birlikte yayınevleri de yalnızca yeni düzenlemeleri bekleyen kurumlar olarak kalmamalıdır. Yayıncı meslek birlikleri ve yayınevleri öncelikle ortak bir dijital hak yönetimi stratejisi oluşturmalı; hangi eserlerin yapay zekâ sistemlerinde kullanıldığına ilişkin bilgi paylaşımını sağlayacak izleme mekanizmaları geliştirmelidir. Böylece herhangi bir eserin izinsiz biçimde veri setlerine dâhil edilmesi durumunda sektör, tek tek yayınevlerinin çabasıyla değil, ortak bir kurumsal yapı üzerinden hızlı ve etkili biçimde harekete geçebilir.

Anthropic davası, yayıncıların tek başına değil, kurumsal dayanışma içinde hareket ettiklerinde çok daha güçlü sonuçlar elde edebileceğini göstermiştir. Türkiye’de de yayıncı kuruluşlarının ortak hareket etmesi, hem ulusal hem de uluslararası düzeyde yayıncı haklarının korunması açısından kritik önem taşımaktadır.

Yayıncılar olarak yapay zekâya karşı çıkmamızın bir anlamı yoktur. Asıl ihtiyaç, teknolojik gelişmeyle fikrî mülkiyet haklarını dengeleyen adil bir hukuk düzeni kurmaktır. Çünkü yarının bilgi ekonomisinde korunması gereken yalnızca kitaplar değil, o kitapları mümkün kılan yayıncılık ekosistemidir. Eğer bu denge kurulamazsa, yayıncılar içerik üreten kurumlar olmaktan çıkıp, yalnızca yapay zekâ sistemlerini besleyen görünmez veri sağlayıcılarına dönüşme riskiyle karşı karşıya kalacaktır.

Bugün Anthropic davasını yalnızca Amerika’da görülmüş bir hukuk davası olarak okumak büyük bir hata olur. Asıl mesele, Türkiye’nin bu dönüşüm karşısında nasıl bir pozisyon alacağıdır. Eğer yayıncılar, meslek birlikleri ve kamu kurumları bugünden ortak bir irade ortaya koyabilirse, yapay zekâ çağında fikrî mülkiyet haklarını koruyan güçlü bir yayıncılık ekosistemi kurulabilir. Aksi hâlde yarının dijital ekonomisinde değeri üreten yayıncılar değil, yalnızca ürettikleri değeri başkalarının kullandığı bir sektör hâline gelme riskiyle karşı karşıya kalabiliriz.

Anthropic Davası: Yapay Zekâ Çağında Yayıncıların Haklarını Kim Koruyacak? yazısı ilk önce Hür Fikirler üzerinde ortaya çıktı.

Kitap sol örgütten ayrılan kişilerden yola çıkarak yazılmış gerçek hikayelere dayanıyor. Cevher, Sara, Besna, Keya ve Sadık kitabın kahramanları. Binbir hayaller ile katıldıkları örgütte veya çıktıkları dağda yaşadıkları tramvadan sonra örgüt ile yollarını ayırmaya, hapishane günlerine ve yeni bir hayat kurma çabalarına yoğunlaşıyor. Kahramanların ortak özellikleri, zamanla örgütte yaşanan haksızlıkları karşı çıkmaları sonucu “muhalif” damgası yemeleri ve bunun sonucunda kendi içlerinde yaşadıkları bir iç hesaplaşmadan sonra örgütten kopmaları.

Sol örgütler muhalif bir düşünceye kapılan tüm örgüt üyelerini önce itibarsızlaştırır sonra benliğini yok eder. Bir sonraki aşamada fiziki olarak da yok edebilir. Dünya yıkılsa, anası için hâlâ çok küçük bir ana kuzusu olan kıza bir mezar bile bırakılmaz.

“Özgürlük” adına yola çıkan örgüt tüm devrimlerde olduğu gibi önce çocuklarını yemeye başlar. Sol örgütlerin hepsinde bu kural istisnasız uygulanır. Solun devrim anlayışı özü itibariyle şiddeti bir yöntem olarak benimsediğinden devrim için çeşitli suçlamalarla devrimci yoldaşlar muhalifliklerinden dolayı katledilir. Sığınamayanlardaki hikayeninin kahramanları da yaşadıkları bu acı gerçeklerden sonra yeni bir hayat arayışlarına yoğunlaşıyorlar.

Sığınamayanlar, dağın romantik büyüsüne kapıldıktan sonra dağda yaşadıkları karşısında kendileri ile hesaplaşanların, yoldaşlarları tarafından katledilmek istenenlerin, ölmek veya öldürmek istemeyenlerin ve en nihayetinde “kendilerine kalbi olan bir yolu seçenler”in hikayesi…

Kendine kalbi olan bir yol seçmek yazısı ilk önce Hür Fikirler üzerinde ortaya çıktı.