Son yaşanan gelişmeler bunun en çarpıcı örneklerinden biridir.

Muharrem ayının onuncu günü, Hazreti Hüseyin’in Kerbela’da şehit edilişinin anıldığı ve Alevi toplumunun en önemli matem günlerinden biri olan Aşura vesilesiyle Türkiye’nin birçok yerinde cemevlerinde anma programları düzenlenmiştir. Ancak CHP’deki iç gerilim, bu kutsal günün manevi atmosferine kadar taşınmıştır. Parti içindeki tartışmalar nedeniyle Kemal Kılıçdaroğlu’nun İstanbul’da katılması planlanan bazı Aşura programlarını iptal etmek zorunda kalması, üzerinde ciddiyetle düşünülmesi gereken bir gelişmedir.

Burada mesele yalnızca bir programa katılıp katılmama meselesi değildir.

Asıl mesele, siyasi hesaplaşmaların artık inanç mekânlarına ve kutsal kabul edilen günlere kadar uzanmış olmasıdır.

Bu durum yalnızca CHP açısından değil, Türkiye’nin demokratik kültürü açısından da son derece kaygı vericidir.

Yıllarca Türkiye’de laikliği savunan çevreler, camilerin siyasî propaganda alanına dönüştürülmesini haklı olarak eleştirdiler. Çünkü ibadethanelerin günlük siyasetin çatışmalarından uzak tutulmasının toplumsal barışın temel şartlarından biri olduğunu savundular.

Bugün aynı ilkenin cemevleri için de geçerli olması gerekir.

Eğer dün “camiler siyasetin kürsüsü olmamalıdır” deniliyorsa, bugün de aynı kararlılıkla “cemevleri de parti içi hesaplaşmaların sahnesi olmamalıdır” denilebilmelidir.

Laiklik, yalnızca belli dönemlerde veya belli kesimler için savunulacak bir ilke değildir. İlkelere bağlılık, zor zamanlarda gösterildiğinde anlam kazanır. Aynı ilkenin farklı inanç mekânları için farklı biçimde uygulanması, laikliği güçlendirmez; aksine toplumsal güveni zedeler.

Tarih bize bunun bedelinin ağır olduğunu defalarca göstermiştir.

Siyasi mücadelelerin dinî semboller üzerinden yürütülmesi, kısa vadede bazı aktörlere avantaj sağlayabilir. Ancak uzun vadede toplumun ortak değerlerini aşındırır. Tarih boyunca birçok ülkede siyasî rekabetin dinî kimliklerle birleşmesi, kutuplaşmayı derinleştirmiş, siyasal krizleri toplumsal çatışmalara dönüştürmüştür.

Çünkü insanlar siyasî görüşlerini değiştirebilirler; fakat inançlarını ve kutsallarını hedef alınmış hissettiklerinde ortaya çıkan kırılmalar çok daha derin olur.

Türkiye’nin yakın tarihi de bu konuda önemli derslerle doludur.

Sağ-sol çatışmaları, mezhep gerilimleri, provokasyonlar ve sokak olayları başlangıçta yalnızca siyasî çekişme olarak görülmüş; fakat zamanla toplumun tamamını etkileyen derin yaralara dönüşmüştür. Siyaset kurumu, bu acı tecrübelerden ders çıkarmak zorundadır.

Bugün CHP içerisinde yaşanan sert mücadele de artık yalnızca genel başkanlık yarışı değildir.

Siyasi aktörlerin kullandıkları dil giderek sertleşmekte, karşı taraf artık rakip değil düşman olarak görülmektedir. Bu anlayış zamanla yalnızca parti örgütlerini değil, taraftarlarını da aynı psikolojiye sürüklemektedir. Böyle bir atmosferde her toplantı, her miting, her anma programı ve hatta her ibadethane potansiyel bir gerilim alanına dönüşebilir.

İşte asıl tehlike burada başlamaktadır.

Bir siyasî parti içerisindeki mücadele, toplumsal fay hatlarına temas etmeye başladığında artık mesele yalnızca o partinin iç meselesi olmaktan çıkar. Çünkü Türkiye gibi farklı kimliklerin, inançların ve siyasi görüşlerin birarada yaşadığı toplumlarda siyasetçilerin kullandığı her dil, milyonlarca insan üzerinde etkili olmaktadır.

Bu nedenle siyasi liderlerin en büyük sorumluluğu yalnızca kendi taraftarlarını motive etmek değildir.

Asıl sorumluluk, toplumun ortak huzurunu koruyabilmektir.

Siyaset, gerilimi yönetme sanatıdır; gerilim üretme sanatı değildir.

İktidar mücadeleleri gelip geçicidir.

Genel başkanlık koltukları değişir.

Kurultaylar yapılır.

Mahkemeler karar verir.

Siyasi dengeler yeniden kurulur.

Fakat bozulan toplumsal güveni yeniden inşa etmek yıllar alır.

Bugün atılan sorumsuz bir adım, yarın hiç kimsenin kontrol edemeyeceği toplumsal kırılmaların başlangıcı olabilir.

Bu nedenle CHP içerisindeki tüm aktörlere tarih adına, demokrasi adına ve toplumsal barış adına şu çağrıyı yapmak gerekir:

Hiçbir siyasi makam, hiçbir genel başkanlık yarışı ve hiçbir iktidar hesabı; insanların inançlarını, ibadethanelerini ve kutsal günlerini siyasi rekabetin malzemesi haline getirecek kadar değerli değildir.

Kerbela’nın bize bıraktığı en büyük miras, iktidar hırsının toplumları nasıl felaketlere sürükleyebileceğini göstermesidir. Hazreti Hüseyin’in mücadelesi hiçbir zaman dünyevi iktidar için verilmiş bir mücadele değildir; adalet, hakikat ve insanlık onuru için verilmiş ahlâkî bir duruştur.

Kerbela’nın matem gününde siyasal hesaplaşmaların konuşulması bile, bu büyük tarihî mirasın ruhuna aykırıdır.

Son sözümüz :

Bu satırlardan, CHP içinde bugün karşı karşıya gelen bütün siyasal aktörlere sesleniyorum.

İktidar mücadeleleri gelip geçicidir.

Koltuklar değişir.

Liderler gelir, liderler gider.

Kurultaylar yapılır, mahkemeler karar verir, siyasi dengeler yeniden kurulur.

Fakat bir kez kırılan toplumsal güveni yeniden inşa etmek yıllar alır; bazen de nesiller boyunca mümkün olmaz.

Ne olur…

Kendi siyasi hesaplarınızı, bu milletin ortak huzurundan daha değerli görmeyin.

Öfkenizi cem evlerinin kapısına, camilerin avlusuna, insanların inancına ve kutsallarına taşımayın.

Kerbela’nın matemini, siyasi rekabetinizin gölgesinde bırakmayın.

Çünkü inanç mekânları, insanların birbirine üstünlük kurduğu yerler değil; vicdanın sustuğu, nefislerin geri çekildiği, insanlığın öne çıktığı mekânlardır.

Unutmayın…

Bir siyasetçi seçim kaybedebilir.

Bir genel başkan koltuğunu kaybedebilir.

Bir parti iktidarını kaybedebilir.

Bunların hepsi demokrasinin doğal sonucudur.

Ama bir ülke toplumsal huzurunu kaybederse, onu yeniden kazanmanın bedeli çok ağır olur.

Tarih bize defalarca göstermiştir ki; medeniyetleri yıkan şey fikir ayrılıkları değil, hırsın aklın önüne geçmesidir.

Bugün vereceğiniz her karar, kuracağınız her cümle ve atacağınız her adım yalnızca kendi siyasi geleceğinizi değil, çocuklarımızın yaşayacağı Türkiye’yi de şekillendirecektir.

Bu yüzden…

Lütfen birbirinizi yenmeye çalışırken, bu ülkeyi yenilmiş bir ülkeye dönüştürmeyin.

Çünkü yarın tarih, kimin genel başkan olduğunu uzun uzun hatırlamayacaktır.

Ama toplumun huzurunu kimlerin koruduğunu da, kimlerin kendi iktidar kavgası uğruna o huzuru ateşe attığını da asla unutmayacaktır.

Ve unutmayın…

Bir koltuğun kaybı telafi edilir.

Bir seçimin kaybı telafi edilir.

Bir liderin kaybı telafi edilir.

Ama toplumsal barış kaybedildiğinde,

geriye yalnızca pişmanlık ve gözyaşı kalır.

Hiçbir makam, hiçbir hırs ve hiçbir siyasi hesap, bu milletin huzurundan daha kıymetli değildir.

Ve bugün…

Muharrem’in matem günlerinde, Kerbelâ’yı anarken bir gerçeği yeniden hatırlamak zorundayız.

Hazreti Hüseyin’in mücadelesi, bir iktidar mücadelesi değildi.

O, makam için değil; adalet, hakikat ve insanlık onuru için direndi.

Kendisine biat etmesi, teslim olması ve zulmü meşrulaştırması istendiğinde tarihe geçen o sözü söyledi:

“Heyhât mine’z-zille…”

“Zillet bizden uzaktır.”

Bu söz, yalnızca bir direnişin değil; ahlâkın, vicdanın ve insan onurunun da manifestosudur.

Bugün o büyük acıyı anarken, Kerbelâ’nın yasını yeni siyasal kavgaların gölgesinde bırakmamak hepimizin ortak sorumluluğudur.

CHP’de Çatışmanın Yeni Eşiği: İnanç Mekânları Siyasetin Cephesi Olmamalıdır yazısı ilk önce Hür Fikirler üzerinde ortaya çıktı.

19 Haziran 2026 tarihinde CHP Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu’nun Sözcü TV’de katıldığı program, yalnızca siyasî açıdan değil, gazetecilik etiği ve medya kültürü açısından da uzun süre tartışılması gereken bir örnek olarak hafızalara kazındı.

Programın en dikkat çekici yanı soruların içeriğinden çok, soruluş biçimiydi.

Bir gazetecinin temel görevi gerçeği ortaya çıkarmaya çalışmak, kamu adına soru sormak ve toplumun haber alma hakkını savunmaktır. Ancak programın daha ilk dakikalarında ortaya çıkan atmosfer, birçok izleyiciye gazetecilikten çok bir sorgu odasını hatırlattı.

Soruların tonu, beden dili, kullanılan dil ve kurulan çerçeve; kamu adına bilgi alma çabasından ziyade, konuğu siyasî ve ahlâkî olarak mahkûm etmeye yönelik bir yaklaşım görüntüsü verdi.

Gazeteci ile savcı arasındaki çizgi bulanıklaştığında, gazetecilik de zarar görür.

Çünkü gazetecinin görevi hüküm vermek değil, soru sormaktır.

Mesele, Türkiye’de medyanın neye dönüştüğü; gazeteciliğin kamusal bir hizmet olmaktan çıkıp çıkmadığı; halkın doğru ve tarafsız haber alma hakkının siyasî hesaplaşmaların gölgesinde kalıp kalmadığıdır.

Halkın Haber Alma Hakkı mı, Siyasî Hesaplaşma mı?

Demokratik toplumlarda medya özgürlüğünün temel gerekçesi halkın doğru, eksiksiz ve tarafsız bilgiye ulaşma hakkıdır.

Gazetecilik, siyasi aktörleri zorlayıcı sorular sormayı gerektirir.

Ancak zorlayıcı soru ile peşin hüküm arasında önemli bir fark vardır.

Bir gazeteci;

• Şüphe duyabilir,
• Israrcı olabilir,
• Çelişkileri gösterebilir,
• Hesap sorabilir.

Fakat bunu yaparken konuğu suçlu ilan eden bir pozisyona geçemez.

Özellikle “Sizi saray mı görevlendirdi?”, “Ahlâksızlık yaptınız mı?”, “Yaşınız 78 miydi”, gibi ifadelerin soru biçimine dönüştürülmesi, gazeteciliğin sorgulama hakkı ile itham etme pratiği arasındaki sınırları yeniden tartışmaya açmıştır.

Sorunun sert olması gazetecilik değildir. Asıl gazetecilik, sert soruyu bile adil biçimde sorabilmektir.

Medyanın En Büyük Gücü Söyledikleri Değil, Seçtikleridir

Bu olay aslında Türkiye’deki daha büyük bir sorunun küçük bir yansımasıdır.

Uzun süredir medya yalnızca haber aktaran bir araç olmaktan çıkmış, siyasî kamplaşmanın aktif bir parçası haline gelmiştir. İktidar medyası ile muhalefet medyası arasındaki ayrım giderek derinleşirken, her iki taraf da kendi kitlesine hitap eden ayrı gerçeklikler üretmeye başlamıştır. Bu nedenle artık tartışma yalnızca hangi haberin doğru olduğu değildir.

Asıl soru şudur:

Toplum neden aynı olaylara bakıp tamamen farklı gerçeklikler görebilmektedir?

Seçici Maruz Kalma ve Kutuplaşmış Gerçeklik

İletişim biliminde “seçici maruz kalma” olarak tanımlanan olgu, insanların kendi görüşlerine yakın medya kaynaklarını tercih ettiğini gösterir.

Zamanla bunun sonucu olarak;

• Aynı toplum içinde farklı bilgi evrenleri oluşur,
• İnsanlar yalnızca kendi görüşlerini doğrulayan haberleri takip eder,
• Karşıt görüşlerden gelen bilgiler otomatik olarak reddedilir,
• Ortak kamusal gerçeklik giderek zayıflar.

Bugün Türkiye’de yaşanan sorun tam olarak budur.

İktidar seçmeni bir medya evreninde yaşarken, muhalefet seçmeni başka bir medya evreninde yaşamaktadır. Aynı ülkede insanlar, aynı olaya bakıp tamamen farklı “gerçekler” görebilmektedir.

Her iki taraf da kendi medyasını “gerçek”, karşı tarafı ise “propaganda” olarak görmektedir.

Tarafsızlık Mümkün müdür?

Elbette hiçbir gazeteci tamamen nötr bir insan değildir. Her gazetecinin bir dünya görüşü, siyasi değerlendirmesi ve kişisel kanaatleri vardır. Ancak gazetecilik etiği tam da bu nedenle vardır. Meslek etiği, kişisel kanaatlerin haber üretim sürecine hâkim olmasını engellemek için geliştirilmiştir.

Gazetecilik;

• Taraftarlık değil,
• Amigoluk değil,
• Linç kültürü değil,
• Kamu adına bilgi toplama faaliyetidir.

Bir gazetecinin görevi siyasî aktörleri yenmek değildir. Gazetecinin görevi toplumu bilgilendirmektir. Eğer gazeteci kendisini siyasî mücadelenin doğrudan tarafı olarak görmeye başlarsa, artık gazetecilik yapmaz; siyasî aktivizm yapar.

Demokratik toplumlarda her iki alanın da meşru yeri vardır. Ancak ikisi birbirine karıştırıldığında hem gazetecilik hem de demokrasi zarar görür.

Bu nedenle gazetecilik mesleği; doğruluk, tarafsızlık, bağımsızlık, hakkaniyet, cevap hakkına saygı ve insan onuruna bağlılık gibi evrensel ilkeler üzerine kuruludur.

Kılıçdaroğlu Programdan Ne Kazandı?

Programın siyasî sonuçları ayrıca tartışılabilir. Ancak görünen o ki, program boyunca kurulmak istenen baskı atmosferine rağmen Kemal Kılıçdaroğlu sakinliğini koruyarak, sorulara cevap vererek ve polemiklere kapılmayarak farklı bir görüntü ortaya koymuştur.

Belki de programın en dikkat çekici sonucu budur.

Siyasi olarak zor durumda bırakılması amaçlanan bir konuk, birçok izleyici açısından mağdur edilen ve kendisini savunmak zorunda kalan bir figüre dönüşmüştür.

Bu nedenle program yalnızca Kılıçdaroğlu’nun performansını değil, gazetecilik yöntemlerini de tartışmaya açmıştır. Kamuoyunun önemli bir kısmı, programı bir röportajdan çok bir hesaplaşma ve yargılama atmosferi olarak algılamıştır. Bu algı, soruların içeriğinden çok soruluş biçimiyle ilgilidir.

Paradoksal biçimde bu durum, hedef alınmak istendiği düşünülen siyasetçiden çok, gazetecilik yönteminin kendisini tartışmaya açmıştır. Çünkü izleyici artık yalnızca ne sorulduğuna değil, nasıl sorulduğuna da bakmaktadır.

Asıl Tehlike: Gerçeğin Parçalanması

Türkiye’nin bugün karşı karşıya olduğu en büyük sorun yanlış haberden bile önce, eksik bilginin tam gerçeklik gibi sunulmasıdır. Çünkü insanlar çoğu zaman yalan haberlerden değil, yalnızca bir kısmını gördükleri gerçeklerden etkilenirler. Bir medya kuruluşu bazı bilgileri sürekli görünür kılıp bazılarını sürekli görünmez hale getirdiğinde ortaya çıkan tablo, açık propagandadan çok daha güçlü olabilir.

Gerçeğin parçalanması, toplumun ortak zemininin parçalanması anlamına gelir.

Sonuç: Medya Bir Mahkeme Değil, Kamusal Bir Hizmettir

Demokrasi yalnızca sandıktan ibaret değildir. Demokrasinin yaşayabilmesi için özgür, bağımsız ve etik ilkelere bağlı bir medyaya ihtiyaç vardır. Gazeteciler siyasetçileri sorgulamalıdır. Ancak gazetecilik sorgulama hakkını, yargılama yetkisine dönüştüremez. Çünkü gazetecilik bir mahkeme değildir.

Bir gazetecinin sadakati siyasi partilere, liderlere veya güç odaklarına değil; hakikate, kamu yararına ve halkın doğru haber alma hakkına olmalıdır.

Bugün sorulması gereken soru şudur:

“Hangi kanal haklı?” değil, “Türkiye’de medya yeniden nasıl ortak bir gerçeklik zemini üretebilir?” Çünkü gerçeği savunmanın ilk şartı, onu kendi siyasi kampımızın sınırlarına hapsetmemektir. Gazeteciliğin gücü hüküm vermesinden değil, hakikati aramasından gelir.

Medya Kutuplaşması, Halkın Haber Alma Hakkı ve Sözcü TV Tartışması yazısı ilk önce Hür Fikirler üzerinde ortaya çıktı.

Siyasette bazı olaylar yaşandığı anda tam olarak anlaşılamaz. Aradan zaman geçmesi gerekir. Aktörlerin sonraki tutumları, ortaya çıkan yeni bilgiler ve yaşanan gelişmeler geçmişe farklı bir gözle bakma imkânı sunar. Bugün Cumhuriyet Halk Partisi’nin içine sürüklendiği kriz, parti içi kutuplaşma ve meşruiyet tartışmaları da böyle bir yeniden değerlendirmeyi zorunlu kılmaktadır.

Bu çerçevede, Kemal Kılıçdaroğlu’nun 4-5 Kasım 2023 tarihinde gerçekleştirilen CHP Kurultayı sonrasında söylediği “Sırtımdan hançerlendim” sözünü bugün yeniden düşünmek gerekmektedir. Çünkü bugün geriye dönüp baktığımızda, Kılıçdaroğlu’nun yalnızca kurultayda değil, kurultaydan çok önce; hatta Cumhurbaşkanlığı seçim sürecinin tamamı boyunca farklı biçimlerde siyasî olarak yalnız bırakıldığı, zayıflatıldığı ve kimi zaman doğrudan hedef haline getirildiği görülmektedir.

Elbette bu durumun bilinçli bir planın sonucu olup olmadığı kesin olarak söylenemez. Ancak yaşanan olaylar yan yana konulduğunda, bu sorunun sorulması ve tartışılması artık meşru hale gelmiştir.

“Kılıçdaroğlu Seçilemez” Kampanyası

Demokratik siyasette rakipler birbirleriyle mücadele eder. Fakat 2023 seçim sürecinde ortaya çıkan tablo bundan farklıydı. İktidarın adayı Erdoğan’a karşı yarışan Kılıçdaroğlu, yalnızca iktidarla mücadele etmedi. Kendi ittifakının içindeki kuşkularla, kendi partisinin içindeki hesaplarla ve kendi siyasî çevresinin ürettiği güvensizlik kampanyalarıyla da mücadele etmek zorunda bırakıldı.

Cumhurbaşkanlığı seçimleri öncesinde, muhalefet kamuoyunda, uzun süre sistematik biçimde işlenen bir söylem vardı: “Kılıçdaroğlu seçilemez.”

Bu söylem yalnızca iktidar medyasında değil, muhalif medya organlarında, sosyal medyada ve hatta CHP’ye yakın çevrelerde de yoğun biçimde dolaşıma sokuldu. Seçimlere aylar kala başlayan bu tartışma, zamanla siyasî bir analiz olmaktan çıkıp psikolojik bir operasyona dönüştü.

Muhalefetin ortak adayının henüz belirlenmediği bir dönemde, muhalefetin en güçlü adaylarından biri hakkında sürekli olarak “kazanamaz” propagandası yapılması doğal olarak seçmenin zihninde şüphe yaratmıştır.

Dahası, bu süreçte Kılıçdaroğlu’nun Alevi kimliği ve etnik kökeni üzerinden yapılan açık ya da örtük tartışmalar da dikkat çekicidir. Türkiye’de demokrasi, eşit yurttaşlık ve çoğulculuk savunusu yapan bazı çevrelerin, aday tartışmalarında kimlik merkezli değerlendirmelere yönelmesi ayrıca üzerinde düşünülmesi gereken bir çelişkidir.

Parti İçindeki Muhalefet Ne Zaman Başladı?

Bugün artık kamuoyunun bildiği bir gerçek vardır: CHP içinde seçimlerden aylar önce başlayan bir liderlik tartışması mevcuttu.

Sonradan ortaya çıkan Zoom toplantıları bunun en somut örneklerinden biri oldu. Bu toplantılarda yer alan isimlerin önemli bölümü CHP yönetiminde etkili konumlarda bulunan siyasi aktörlerdi.

Sorulması gereken soru şudur:

Cumhurbaşkanlığı seçimlerine gidilirken parti yönetiminin en azından bir kesiminin bilgisi dışında alternatif siyasi senaryoların konuşulduğu toplantılar yapılması normal bir parti içi faaliyet midir?

Yoksa seçim kazanılmadan bir sonraki liderlik mücadelesinin hazırlıkları mı yapılmaktaydı?

Bu soruların cevapları henüz net değildir. Ancak bugün yaşananlar, bu toplantıların siyasi anlamını yeniden değerlendirmeyi zorunlu kılmaktadır.

Altılı Masa Gerçekten Birlikte mi Hareket Etti?

Muhalefetin seçim stratejisi Altılı Masa üzerine kurulmuştu. Kamuoyuna verilen mesaj birlik ve dayanışmaydı. Ancak süreç ilerledikçe masanın kendi içinde ciddi kırılmalar yaşadığı görüldü.

Bunların en önemlisi İYİ Parti Genel Başkanı Meral Akşener’in masadan kalkmasıydı.

Muhalefetin seçime haftalar kala yaşadığı bu kriz, iktidarın elini güçlendirmiş, muhalefet seçmeninde ise ciddi bir moral bozukluğu yaratmıştır.

Öte yandan, Gelecek Partisi Genel Başkanı Ahmet Davutoğlu’nun çeşitli dönemlerde kendi halasını dahi CHP’ye oy vermeye ikna etmekte zorlandığına ilişkin açıklamaları da ittifakın toplumsal bütünlüğünün ne kadar kırılgan olduğunu göstermiştir.

Bugün geriye dönüp bakıldığında şu soru kaçınılmaz hale gelmektedir:

Altılı Masa gerçekten ortak bir siyas’i hedef etrafında mı birleşmişti, yoksa farklı aktörlerin geçici çıkar ortaklığı mıydı?

“Oy Vermedim” İtirafı ve Diğer Sessizlikler

Seçim sonrasında daha önce CHP’den milletvekili seçilmiş Abdüllatif Şener’in “Ben Kemal Kılıçdaroğlu’na oy vermedim” açıklaması siyasette alışılmış bir durum değildir.

Bu açıklama yalnızca bireysel bir tercih olarak görülemez. Çünkü bir siyasî partiden milletvekili seçilen kişinin aynı partinin cumhurbaşkanı adayına oy vermediğini açıklaması, siyasal sadakat ve temsil ilişkisi açısından son derece dikkat çekici bir olaydır.

Daha önemlisi ise bu açıklamanın yarattığı sorudur:

Acaba kamuoyunun bilmediği başka örnekler de var mıdır?

Bu soru bugün hâlâ tam anlamıyla cevaplanabilmiş değildir.

29 Mayıs Sabahı: Değişim Çağrısının Anlamı

Cumhurbaşkanlığı seçimlerinin ikinci turu 28 Mayıs’ta tamamlandı.

Henüz seçim sonuçlarının siyasi ve toplumsal etkileri değerlendirilmeden, 29 Mayıs sabahı İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu’nun yaptığı “değişim” çağrısı CHP tarihinde önemli bir dönüm noktasıdır.

Normal şartlarda büyük bir seçim yenilgisinin ardından kapsamlı değerlendirmeler yapılması beklenir. Ancak değişim tartışmasının bu kadar hızlı başlaması bazı soruları da beraberinde getirmiştir.

Bu çağrı, seçim sonuçlarına ilişkin doğal bir siyasi değerlendirme miydi?

Yoksa seçimden önce başlayan liderlik mücadelesinin açık biçimde görünür hale gelmesi miydi?

Bugün yaşanan gelişmeler ışığında bu sorunun yeniden sorulması gerekmektedir.

15 Mayıs Videosu: Aslında Kime Verilmiş Bir Mesajdı?

Belki de en dikkat çekici nokta burasıdır.

Cumhurbaşkanlığı seçiminin ilk turu tamamlanmış, seçim ikinci tura kalmıştır. Muhalefet cephesinde moral bozukluğu vardır. O gece kamuoyuna yansıyan bilgilere göre Kampanyadan sorumlu Genel Başkan Yardımcısı Onursal Adıgüzel istifa etmiş ve kampanya ekibinin işine son verilmiştir. Yine kamuoyuna yansıyan bilgilere göre İmamoğlu ve Yavaş ekipleri genel merkeze çıkarma yapmış. Kampanyanın sorumluluğunu da İmamoğlu’nun İstanbul kampanyasını yürüten ekip üstlenmiştir. Basında yer alan yorum ve kulis haberlerine göre genel merkezde olağanüstü bir hal uygulandığı MYK ve Genel Başkan yardımcılarının dahi 12. kata çıkışının engellendiği 12. Katta bir war room oluşturulduğu yansımıştı. T24’ten Eray Görgülü ve Nevşin Mengü’nün haberine göre Kampanyanın başına Ekrem İmamoğlu’nun geçeceği de iddia edilmişti.

Tam bu atmosferde Kemal Kılıçdaroğlu kameraların karşısına geçmiş ve masaya vurarak şu tarihî cümleyi kurmuştur:

“Ben burdayım, be, burdayım.”

O gün bu video iktidara verilmiş sert bir mesaj olarak yorumlandı.

Ancak bugün yaşananları bildiğimiz için farklı bir soru da sorabiliriz:

Acaba bu mesaj yalnızca iktidara mı verilmişti?

Yoksa seçim sonrasında birilerinin çekilmesi, geri adım atması veya adaylıktan vazgeçmesi yönünde baskı yaptı da  bu video  parti içindeki bazı çevrelere de gönderilmiş bir mesaj mıydı?

Bu sorunun cevabını kesin olarak bilmiyoruz.

Ancak siyasette bazen bir görüntü, yıllar sonra farklı anlamlar kazanır.

Bugün CHP’de yaşanan liderlik ve meşruiyet tartışmaları ışığında, 15 Mayıs gecesinin yeniden okunması gerektiği açıktır. Ve o video aslında iktidardan çok kendi siyasî çevresine verilmiş bir cevap niteliğindeyse Kılıçdaroğlu videonun hikâyesini kamuoyuyla paylaşmalıdır.

Sonuç: Kaybedilen Seçim Mi, Tasarlanan Bir Dönüşüm Mü?

Bugün CHP’nin içine düştüğü tabloya baktığımızda yalnızca bir seçim yenilgisi görmüyoruz.

Aynı zamanda yıllardır biriken güvensizliklerin, liderlik mücadelelerinin ve parti içi rekabetlerin açığa çıkışını görüyoruz.

Bu nedenle artık şu soruyu sormak mümkündür:

Acaba 2023 Cumhurbaşkanlığı seçimleri yalnızca Erdoğan’ın kazanmasıyla sonuçlanan bir seçim miydi?

Yoksa aynı zamanda CHP’de bir liderlik değişiminin önünü açmak için fiilen kullanılan bir siyasî süreç miydi?

Elimizde bu soruya kesin cevap verecek kanıtlar bulunmamaktadır.

Ancak siyaset yalnızca gerçekleşen olayları değil, olaylar arasındaki ilişkileri de anlamaya çalışır.

Bugün geriye dönüp baktığımızda görünen tablo şudur:

Kemal Kılıçdaroğlu’nun “Sırtımdan hançerlendim” sözü yalnızca 4-5 Kasım 2023 Kurultayı’na ilişkin bir serzeniş olmayabilir.

Belki de o söz, seçimlerden çok önce başlayan ve seçim süreci boyunca devam eden uzun bir siyasî yalnızlaştırılmanın özeti olabilir.

Ve eğer durum gerçekten buysa, bugün CHP’nin yaşadığı kriz yalnızca kurultayla başlamayan, 2023 seçimleri öncesinde atılan adımların gecikmiş sonucu mudur?

Ve eğer Türkiye siyasetinin yakın tarihi bir gün dürüstçe yazılacaksa, o tarihin en önemli sorularından biri şu olacaktır:

Kemal Kılıçdaroğlu gerçekten kurultayda mı hançerlendi, yoksa kurultay yalnızca daha önce vurulan hançerlerin görünür hale geldiği son perde miydi?

Bu soruya verilecek cevap bugün yaşananları daha iyi analiz etmemize ışık tutacaktır.

Umarım kamuoyu bu yaşananların ve soruların cevabını bir gün öğrenme şansına kavuşabilir.

CHP’nin Bugünkü Krizini Anlamak için Geriye Bakmak yazısı ilk önce Hür Fikirler üzerinde ortaya çıktı.

Cumhuriyet Halk Partisi’nde yaşanan kriz artık sıradan bir parti içi tartışmanın çok ötesine geçmiştir. 4–5 Kasım 2023 kurultayıyla dipten yükselen değişim dalgası, bugün yalnızca bir liderlik değişimi tartışması olmaktan çıkmış; parti içi iktidar mücadelesinin ötesinde kurumsal yapıyı, siyasi meşruiyeti ve partinin gelecekteki yönelimini doğrudan etkileyen tarihsel bir kırılmaya dönüşmüştür.

Başlangıçta yalnızca bir liderlik değişimi gibi görünen süreç, bugün “butlan” tartışmalarıyla birlikte CHP’nin kurumsal yapısını, kadrolarını ve siyasi varlığını doğrudan etkileyen bir siyasi deprem niteliği kazanmıştır. Artık mesele yalnızca genel başkanlık yarışı değildir. Mesele, CHP’nin ve daha geniş anlamda Türkiye’deki merkez sol-sosyal demokrat hareketin hangi siyasi hat üzerinden, hangi kadrolarla ve hangi kimlikle yoluna devam edeceğidir.

Ortaya çıkan tablo göstermektedir ki CHP’de yaşanan süreç, basit bir kadro mücadelesinin çok ötesine geçmiş; tarihsel ve yapısal bir ayrışma üretmiştir. Butlan tartışmasıyla birlikte yalnızca bir kurultayın meşruiyeti değil, partinin siyasi temsil iddiası ve gelecekteki yönü de tartışmaya açılmıştır. Bundan sonraki süreçte gözler yalnızca yargının vereceği kararda değil, parti içindeki fiilî siyasi ayrışmanın nasıl sonuçlanacağında olacaktır.

İki Merkezli CHP: Fiilî Bölünmenin Görünür Hali

Bayramın dördüncü gününde ortaya çıkan tablo, bu kırılmanın en görünür fotoğrafı olmuştur. Bir tarafta Kemal Kılıçdaroğlu’nun genel merkezde gerçekleştirdiği bayramlaşma programı, diğer tarafta Özgür Özel öncülüğünde Ekrem İmamoğlu çizgisinin Ankara İl Başkanlığı ve Güvenpark çevresinde oluşturduğu siyasi buluşmalar…

Ortaya çıkan görüntü CHP açısından son derece çarpıcıdır. Artık tek merkezden yönetilen bir partiden söz etmek giderek zorlaşmaktadır.

Fiilen iki ayrı merkez oluşmuştur.

Fiilen iki ayrı siyasi hat ortaya çıkmıştır.

Ve bu iki hat yalnızca farklı düşünmemekte; birbirlerini doğrudan rakip değil, karşılıklı olarak siyasi meşruiyetlerini sorgulayan iki ayrı güç odağı olarak görmektedir.

Daha da önemlisi, taraflar arasında kullanılan siyasi dil geri dönüşü zor bir eşiği aşmıştır. Karşılıklı suçlamalar, sert açıklamalar ve birbirlerinin siyasi meşruiyetini hedef alan söylemler göstermektedir ki mesele artık yalnızca yönetim paylaşımı değildir. CHP bugün aynı çatı altında siyaset üretmenin dahi zorlaştığı bir döneme girmiştir.

Siyasette bazı kırılmalar onarılır. Bazıları ise yeni siyasi yolların başlangıcı olur.

CHP bugün tam da böyle bir eşikte durmaktadır.

Özellikle grup toplantıları üzerinden yürütülen siyasi restleşmeler, tarafların uzlaşma değil ayrışma istikametinde ilerlediğini göstermektedir.

CHP’nin Tarihsel Ayrışma Hafızası

Aslında yaşananlar CHP açısından bütünüyle yeni değildir.

Sosyal demokrat siyasetin Türkiye’deki tarihi incelendiğinde, ayrışmaların ve yeniden birleşmelerin bu geleneğin ayrılmaz bir parçası olduğu görülür.

CHP’nin 1992 yılında yeniden açılmasından sonra yaşanan süreç bunun en belirgin örneklerinden biridir. Deniz Baykal öncülüğündeki hareket ile SHP arasındaki ayrışma ve daha sonra gerçekleşen birleşme, sosyal demokrat siyasetin bu döngüsel karakterini açık biçimde ortaya koymuştur.

Murat Karayalçın’ın farklı bir siyasi yapı oluşturması ve sonrasında yeniden CHP çatısı altında siyaset yapması, Mustafa Sarıgül’ün Türkiye Değişim Hareketi ile farklı bir siyasi yol denedikten sonra CHP’ye dönmesi ve Muharrem İnce’nin Memleket Partisi deneyiminin ardından yeniden CHP ile yakınlaşması bu tarihsel örüntünün güncel örnekleri olarak değerlendirilebilir.

Bu örneklerin tamamı aynı gerçeğe işaret etmektedir:

CHP’de parti içi muhalefet çoğu zaman ayrışmaya dönüşmekte, ayrışma yeni siyasi oluşumlar üretmekte, ancak zaman içinde siyasal şartlar yeniden birleşmeyi zorunlu kılmaktadır.

CHP geleneğinde önce ayrışma, sonra bütünleşme yaşanmaktadır.

Özel–İmamoğlu Hattı ve Yeni Bir Siyasi Hikâye Arayışı

Bugün gelinen noktada Özgür Özel ile Ekrem İmamoğlu hattının CHP içerisinde siyaset üretme kapasitesinin giderek daraldığı görülmektedir.

Bu durum yalnızca bir liderlik mücadelesi değildir.

Bu aynı zamanda yeni bir siyasi hikâye kurma girişimidir.

Siyaset boşluk kabul etmez. Toplumda karşılığı olan bir liderlik potansiyeli ve iktidar umudu üretebilen bir siyasi enerji oluştuğunda, bu enerjinin yeni bir siyasi forma dönüşmesi kaçınılmaz hale gelir.

Bu nedenle Özgür Özel–Ekrem İmamoğlu çizgisinin CHP’den bağımsız yeni bir siyasi yapıya yönelme ihtimali artık zayıf bir senaryo olmaktan çıkmış, somut bir siyasal olasılığa dönüşmüştür.

Bununla birlikte Türkiye siyasi hafızası, bu tür ayrışmaların kalıcı olmak zorunda olmadığını da göstermektedir. Bugün yaşanacak bir kopuşun, özellikle 2028 seçimleri öncesinde veya sonrasında yeni bir birleşme zemini üretmesi ihtimal dışı değildir.

Asıl Sorun: Liderlik Değil, İktidar Olamama Sorunu

Ancak bütün bu tartışmaların ötesinde CHP açısından daha derin bir mesele bulunmaktadır.

Sorun yalnızca genel başkanlık değildir. Sorun yaklaşık yetmiş beş yıldır çözülemeyen iktidar problemidir.

Parti liderleri değişmektedir.

Kadrolar değişmektedir.

Söylemler değişmektedir.

Ancak CHP’nin toplumun geniş kesimleriyle kurduğu ilişkinin niteliği aynı ölçüde değişmemektedir.

CHP hâlâ önemli ölçüde “devleti kuran parti” kimliğinin ağırlığını taşımaktadır. Buna karşılık “iktidar olacak halk partisi” dönüşümünü tamamlayabilmiş değildir.

Türkiye’de seçmen artık geçmişte ne yaptığını anlatan değil, gelecekte ne yapacağını ikna edici biçimde ortaya koyan siyasi hareketlere yönelmektedir.

Bu nedenle CHP’nin temel açmazı liderlik değil, kimlik sorunudur.

İktidar olmak isteyen bir CHP;

• devlet dili ile toplum dili arasındaki mesafeyi kapatmak,
• yalnızca seçim dönemlerinde değil sürekli sahada olmak,
• ekonomik ve sosyal sorunlara doğrudan temas eden bir siyaset geliştirmek,
• kültürel kutuplaşmayı aşan yeni bir merkez dili kurmak,
• örgütsel yapısını toplumsal gerçeklikle uyumlu hale getirmek zorundadır.

Sonuç

CHP bugün tarihinin en kritik eşiklerinden birinden geçmektedir.

Ortaya çıkan tablo yalnızca bir yönetim krizine değil, fiilen iki merkezli bir siyasi yapının oluşumuna işaret etmektedir.

Kılıçdaroğlu ile Özgür Özel–Ekrem İmamoğlu hattı arasındaki gerilim artık geri döndürülmesi kolay olmayan bir noktaya ulaşmıştır. Bu süreçten sonra yeni bir siyasi oluşum ihtimali yalnızca bir ihtimal değil, giderek somutlaşan bir siyasi gerçeklik olarak karşımıza çıkmaktadır.

Ancak CHP’nin tarihsel hafızası bize bir başka gerçeği de hatırlatmaktadır:

Bu gelenekte ayrılıklar çoğu zaman kalıcı olmamış, yeni birleşmelerin önünü açmıştır.

Bugün ayrılan yollar yarın yeniden kesişebilir.

Fakat mevcut tabloya bakıldığında asıl soru artık “CHP’nin genel başkanı kim olacak?” sorusu değildir.

Asıl soru şudur:

CHP, devletin partisi olma refleksini geride bırakıp toplumun tüm kesimlerini kucaklayan gerçek bir iktidar partisine dönüşebilecek midir?

Kemal Kılıçdaroğlu’nun dile getirdiği “CHP’yi kurucu kodlarına döndürme” söylemi, parti içerisinde önemli bir kesim tarafından yeniden devlet merkezli siyaset anlayışına dönüş işareti olarak okunmaktadır.

Buna karşılık değişim hareketinin önündeki temel sınav ise farklıdır:

Toplumun uzun süredir özlediği iktidar umudunu üretebilecek, geniş kitleleri peşinden sürükleyebilecek yeni bir siyasi hikâye yazabilecekler mi?

Önümüzdeki dönemde yalnızca CHP’nin değil, Türkiye siyasetinin geleceğini belirleyecek temel soru da tam olarak budur.

CHP’de Butlan Tartışmasından Siyasi Kopuşun Eşiğine yazısı ilk önce Hür Fikirler üzerinde ortaya çıktı.

Öncelikle “13 seçim” ifadesi teknik olarak tartışmalıdır. Kılıçdaroğlu döneminde CHP’nin katıldığı seçim süreçleri farklı türlerden oluşmaktadır ve toplam sayı üzerinden yapılan bu genelleme, iki turlu cumhurbaşkanlığı seçimlerinin “iki ayrı seçim” gibi değerlendirilmesinden beslenmektedir. Bu da daha en başından kavramsal bir kayma oluşturmaktadır.

Daha önemlisi şu sorudur:

Bir seçimin sonucu doğrudan parti genel başkanının hanesine tek başına yazılabilir mi?

Türkiye’de seçimler homojen süreçler değildir. Genel seçim, yerel seçim, referandum ve cumhurbaşkanlığı seçimleri hem aktörler hem de seçmen davranışı açısından tamamen farklı dinamiklere sahiptir.

Kılıçdaroğlu döneminde yapılan bazı seçimlerde CHP tek başına yarışmamıştır.

Cumhurbaşkanlığı seçimlerinden birinde aday Ekmeleddin İhsanoğlu olmuştur.

Bir diğerinde Muharrem İnce aday gösterilmiştir.

2023’te ise Kılıçdaroğlu ittifak kuran altı partinin bizzat ortak adayı olmuş; o süreçte bugün CHP’nin cumhurbaşkanı adaylığı için adı geçen Mansur Yavaş ve Ekrem İmamoğlu da aynı kampanyanın aktif parçası olarak sahada yer almıştır.

Bu nedenle bütün seçim yenilgilerini tek başına Kılıçdaroğlu’nun siyasî performansına indirgemek analitik olarak eksiktir.

Recep Tayyip Erdoğan için “girdiği her seçimi kazandı” ifadesi de başka bir bakış olabilir; Dolayısıyla “kazandı/kaybetti” ikiliği, siyasal gerçekliği daraltan bir çerçeveye dönüşmektedir.

CHP Tarihinde Liderler ve Seçim Performansı: İnönü’den Kılıçdaroğlu’na

CHP liderliği seçim sonuçları üzerinden değerlendirilecekse bu değerlendirme tarihsel bağlam içinde yapılmalıdır. Siyasî liderlik yalnızca seçim kazanıp kaybetmek üzerinden değil; partiyi hangi tarihsel koşullarda yönettiği, toplumsal etkisi ve bıraktığı siyasal miras üzerinden de okunmalıdır.

İsmet İnönü Dönemi (1938–1972)

İsmet İnönü çok partili hayata geçişten sonra CHP’nin iktidardan muhalefete geçtiği dönemin lideridir.

Girdiği başlıca seçimler:

• 1946 Genel Seçimi — CHP iktidarı devam etti.
• 1950 Genel Seçimi — Demokrat Parti kazandı, CHP muhalefete düştü.
• 1954 Genel Seçimi — CHP seçim kaybetti.
• 1957 Genel Seçimi — CHP seçim kaybetti.
• 1961 Genel Seçimi — CHP birinci parti oldu, koalisyon hükümeti kuruldu.
• 1965 Genel Seçimi — Adalet Partisi kazandı.
• 1969 Genel Seçimi — CHP seçim kaybetti.

İnönü dönemine yalnızca seçim sonuçları üzerinden bakıldığında başarı ve başarısızlık iç içedir. Ancak siyasî tarih onu “kaybeden lider” olarak değil; Türkiye’de demokratik hayatın kurucu aktörlerinden biri olarak yazar.

Bülent Ecevit Dönemi (1972–1980 / 1987 sonrası DSP çizgisi)

Bülent Ecevit CHP’yi kitle partisine dönüştüren liderlerden biridir.

Girdiği başlıca seçimler:

• 1973 Genel Seçimi — CHP %33 oyla birinci parti oldu.
• 1977 Genel Seçimi — CHP %41,4 ile tarihinin en yüksek oy oranına ulaştı.
• 1977 Yerel Seçimleri — CHP önemli belediyeler kazandı.

1977 seçimleri CHP tarihinin oy oranı bakımından zirvesidir. Buna rağmen Türkiye’deki siyasî istikrarsızlık nedeniyle bu başarı uzun süreli bir iktidara dönüşememiştir. Buna karşın Ecevit CHP hafızasında “kazanan lider” olarak yer alır.

Deniz Baykal Dönemi

Deniz Baykal döneminin en ağır kırılması 1999 seçimleridir.

Girdiği başlıca seçimler:

• 1995 Genel Seçimi
• 1999 Genel Seçimi %10 barajı altı (Meclis dışında kalma)
• 2002 Genel Seçimi Ana muhalefet
• 2004 Yerel Seçimi Yerel sınırlı başarı
• 2007 Genel Seçimi İkinci parti
• 2009 Yerel Seçimi İstanbul’da Maltepe, Kartal, Sarıyer, Adalar, Çatalca, Silivri gibi belediyelerin kazanılması.

CHP, parti tarihinin en büyük siyasal krizlerinden birini yaşamış ve %10 barajının altında kalarak meclis dışında kalmıştır. CHP tarihinde darbeyle kapanmanın dışında meclis dışında kalınan en ağır siyasal kırılma budur.

Kemal Kılıçdaroğlu Dönemi

Kemal Kılıçdaroğlu döneminde CHP merkezî iktidarı alamamıştır. Bu bir eleştiri konusu olabilir. Ancak aynı dönemde CHP’nin toplumsal tabanı büyümüş, yerel yönetim gücü tarihsel ölçüde genişlemiştir.

Girdiği başlıca seçimler:

• 2010 Anayasa Değişikliği Referandumu
• 2011 Genel Seçimi
• 2014 Yerel Seçimi
• 2014 Cumhurbaşkanlığı Seçimi (aday: Ekmeleddin İhsanoğlu)
• 7 Haziran 2015 Genel Seçimi
• 1 Kasım 2015 Genel Seçimi
• 2017 Anayasa Referandumu
• 2018 Cumhurbaşkanlığı ve Milletvekili Seçimi (aday: Muharrem İnce)
• 2019 Yerel Seçimi
• 2023 Cumhurbaşkanlığı ve Milletvekili Seçimi

Bu dönemin en dikkat çekici sonucu CHP’nin yerelde kurduğu yeni siyasal zemindir.

Öne çıkan dönüm noktaları:

• 2014 Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı seçimi → Mansur Yavaş’ın CHP adayı olarak merkez siyasette yükselişi
• 2019 Ankara ve İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nin 25 yıl sonra CHP’ye geçmesi, kazanılması
• Adana, Antalya, Mersin gibi Büyükşehir Belediye Başkanlıklarının kazanılması
• CHP’nin Anadolu’da yeni ilçe ve il belediyelerle genişlemesi

Bugün Türkiye siyasetinin en güçlü iki muhalefet figürü olan Mansur Yavaş ve Ekrem İmamoğlu doğrudan Kılıçdaroğlu döneminin siyasî tercihleriyle yükselmiştir.

Bu nedenle Kemal Kılıçdaroğlu dönemini yalnızca seçim kaybı üzerinden okumak eksik kalır. Çünkü aynı dönem CHP’nin yerel iktidar kapasitesinin en çok büyüdüğü dönemdir.

2024 Yerel Seçim Zaferi Kimin?

2024 yerel seçimleri CHP açısından tarihî bir başarı olarak kayda geçti. Ancak bu başarının yalnızca Özgür Özel dönemine yazılması siyasî analiz açısından eksik bir okumadır.

Çünkü seçim sonuçları yalnızca kampanya döneminin değil; yıllara yayılan siyasal örgütlenmenin ürünüdür.

Aday profilleri…

Belediye performansları…

Yerel yönetim deneyimi…

Muhalefet blokunun seçmen davranışı…

Ve en önemlisi 2019’da kurulan siyasî zemin…

Bunların tamamı Kılıçdaroğlu döneminde şekillenmiştir.

Bu nedenle 2024 zaferini yalnızca “Özgür Özel’in 5 aylık genel başkanlık başarısı” olarak sunmak gerçekliği eksik okumaktır.

Aynı şekilde Kılıçdaroğlu’nun bu başarıdaki payını tamamen yok saymak da siyasî hafızaya haksızlıktır. Tam da burada; sadece belediye başkanlıklarını kazanmak tek başına yeterli değil aynı zamanda bu başkanları partide tutabilmek de bir liderlik özelliğidir.

Kılıçdaroğlu’nu eleştirmek mümkündür.  Eksiklerini konuşmak mümkündür. Cumhurbaşkanlığı adaylığını tartışmak mümkündür. Ancak onu CHP tarihinin en başarısız lideri olarak kodlamak; siyasî verilerle değil, dönemsel öfke ve kutuplaşmayla açıklanabilir.

Sonuç: CHP’de Tartışılan Sadece Geçmiş Değil, Gelecektir

CHP’de yaşanan kriz bir liderlik krizinden ibaret değildir. Mesele CHP’nin yaklaşık 75 yıldır tek başına iktidar kuramamasını üreten siyasal, örgütsel ve toplumsal yapının kendisidir. Bu nedenle “Kılıçdaroğlu 13 seçim kaybetti” cümlesi tek başına bir analiz değil; daha çok siyasî bir slogan niteliği taşır.

Bugün CHP’de tartışılan şey, yalnızca Kılıçdaroğlu’nun geçmişi değil; partinin geleceğidir.

Parti bugün yalnızca geçmiş kurultayı değil; gelecekte nasıl var olacağını tartışıyor.

Butlan kararı yalnızca hukukî bir karar değil, siyasal sonuçlar doğuracak tarihsel bir kırılmadır.

Ve Kılıçdaroğlu tartışması da aslında bir kişi tartışması değil; CHP’nin kendi siyasî hafızasıyla hesaplaşmasıdır.

Bugün Türkiye siyasetinde yeni bir denklem kuruluyor.

CHP içinde yeni bir ayrışma, yeni bir merkez arayışı ve toplumda yeniden “umut” üretecek yeni bir siyasî hikâye ihtimali giderek büyüyor. Önümüzdeki süreçte asıl tartışma şudur:

CHP bu kırılmayı onararak yoluna devam edecek mi?

Yoksa bu tsunami yeni bir partiyi, yeni bir liderliği ve yeni bir muhalefet hattını mı doğuracak?

Bu sorunun cevabı yalnızca CHP’nin değil, Türkiye siyasetinin de geleceğini belirleyecek.

“Kılıçdaroğlu 13 Seçim Kaybetti” Söylemi ve Liderliğe Yüklenen Aşırı Anlam yazısı ilk önce Hür Fikirler üzerinde ortaya çıktı.

CHP’de “mutlak butlan” üzerinden yürüyen süreç, kısa sürede teknik bir hukuk başlığı olmaktan çıktı. Bugün gelinen noktada mesele, bir kararın doğruluğu ya da yanlışlığı değil; bu kararın parti içindeki güç dengesini nasıl yeniden kurduğu oldu.

İlk tepkiler sertti. Özgür Özel ve yönetimi, kararı tanımayacaklarını, genel merkezi terk etmeyeceklerini ve iradeyi teslim etmeyeceklerini açıkladı. Bu açıklama bir savunma değil, doğrudan bir “biz buradayız” ilanıydı.

Ama siyaset, ilk reflekslerle değil, sonraki uyumlarla şekillenir. Ve kısa süre içinde gelen ton değişiklikleri, bu krizin duygusal değil, yapısal olduğunu açıkça gösterdi.

“Baba Evi” Artık Birleştiren Değil, Ayıran Bir Söylem

CHP’nin yıllardır taşıdığı “baba evi” metaforu, bugün tersine dönmüş durumda. Bir zamanlar kapsayıcılığı temsil eden bu ifade, artık parti içindeki farklı merkezlerin birbirini meşrulaştırma ya da dışlama aracına dönüşmüş halde.

Özgür Özel’in “baba ocağına sahip çıkma” vurgusu ile Kılıçdaroğlu’nun geçmişte kurduğu “manevi oğullarım” ilişkisi yan yana geldiğinde ortaya duygusal bir aile hikâyesi değil, sert bir siyasal gerilim çıkıyor.

Çünkü bugün “baba evi” denilen yapı, aynı evi paylaşanların ortak bir aidiyeti değil; aynı alanı paylaşan farklı iktidar iddialarını temsil ediyor.

Sembollerle Gelen Gerçek: Sessiz Bir Güç Değişimi

TBMM sayfasında “genel başkan” ifadesinin “grup başkanı”na dönmesi, dışarıdan bakıldığında teknik bir düzeltme gibi görünebilir. Ancak siyaset açısından bu tür değişimler, çoğu zaman gerçeğin kendisidir.

Bu değişim, sadece bir unvanın değil, o unvanın taşıdığı siyasî ağırlığın da yeniden tanımlandığını gösteriyor.

Aynı süreçte Parti Meclisi sonrası yapılan yeni konumlanmalar ve Kılıçdaroğlu ile yürütülen temaslar, CHP’nin artık tek merkezli bir yapı olmaktan çıktığını gösteren işaretler olarak okunuyor.

Kurultay Gölgesi: 40 Günlük Belirsizlik

Kurultay ihtimalinin 40 gün gibi net bir zamanla gündeme gelmesi, aslında belirsizliği azaltmıyor; tam tersine daha görünür hale getiriyor.

Çünkü artık tartışma “kurultay olacak mı?” değil, “kurultay kimin kontrolünde ve kim kimin üzerinde tasfiye gücü kuracak?” sorusuna dönüşmüş durumda.

Bu da süreci demokratik bir mekanizmadan çok, kontrollü bir güç yeniden dağıtımı haline getiriyor.

İkinci Kemal Dönemi: Dönüş Değil, Ara İktidar

Bugün “İkinci Kemal Dönemi” ifadesi kullanılabilir; ancak bu bir liderin geri gelişi anlamına gelmiyor.

Bu daha çok şuna benziyor:

• Eski liderliğin tamamen çekilmediği,
• Yeni yönetimin tam kurumsallaşamadığı,
• Gücün farklı odaklara parçalandığı bir ara iktidar dönemi.

Bu tür dönemlerin en belirgin özelliği şudur: Kurallar zayıflar, yorumlar güçlenir.

Sonuç: Aynı Ev, Farklı İktidarlar

CHP’de bugün yaşanan şey bir liderlik tartışması değil, daha derin bir şey:

Aynı evin içinde, farklı iktidarların birbirini tanımadığı bir dönem.

Bir taraf “baba evi” diyerek meşruiyet kurmaya çalışıyor, diğer taraf aynı evin anahtarını elinde tutarak varlığını sürdürüyor.

Ve bu tabloyu en net özetleyen şey şu:

CHP’de kriz bitmedi. Sadece şekil değiştirdi. Ve şimdi asıl güç mücadelesi başlıyor.

CHP’de İkinci Kemal Dönemi: Baba Evinin İçinden Yükselen İktidar Savaşı yazısı ilk önce Hür Fikirler üzerinde ortaya çıktı.

Aslında yeni parti arayışlarının, sanıldığı gibi sadece mutlak butlan kararına endeksli olmadığı açıktır. Böyle bir karar çıkmasa dahi, Kemal Kılıçdaroğlu’nun yeniden partinin başına dönmemesi ve mevcut yönetimin görevine devam etmesi halinde dahi yeni bir siyasi oluşumun gündeme geleceği yönünde güçlü işaretler mevcuttur. Hatta mutlak butlan tartışmaları başlamadan önce dahi bu yönde çalışmaların başladığı bilinmektedir. Bu durum, CHP içerisindeki değişim talebinin yalnızca güncel krizlere değil, yapısal sorunlara dayandığını göstermektedir.

Ekrem İmamoğlu’nun liderliğini yaptığı “değişim” hareketinin, başından itibaren yeni bir parti kurarak seçime girme fikrini değerlendirdiği yönündeki yorumlar da bu bağlamda anlam kazanmaktadır. Bunun temelinde iki önemli neden bulunmaktadır.

1. CHP’nin Oy Potansiyeli ile Sandık Sonucu Arasındaki Uçurum

Birinci neden, CHP’nin uzun yıllardır yaşadığı kronik bir sorundur: Parti ne yaparsa yapsın, anketlerde ne kadar yükselirse yükselsin, seçim günü bu destek tam anlamıyla sandığa yansımamaktadır. CHP belirli dönemlerde kamuoyunda umut yaratmakta, iktidara alternatif olarak görülmekte; ancak seçim sonuçları beklentilerin altında kalmaktadır.

Bu durumun arkasında sosyolojik, tarihsel ve psikolojik birçok sebep bulunmaktadır. Türkiye toplumunun belirli bir kesimi, hatta önemli bir çoğunluğu, mevcut iktidardan memnun olmasa dahi tercihini CHP’den yana kullanmamaktadır. Bunun nedenleri arasında CHP’nin tarihsel bagajı, tek parti dönemi algısı, elitist siyaset eleştirileri, muhafazakâr seçmenle kurulamayan duygusal bağ ve parti kimliğinin toplumun tamamına hitap edememesi sayılabilir.

Nitekim yaklaşık 105 yıllık siyasi geçmişi bulunan CHP, çok partili hayat dikkate alındığında genel seçimlerden yalnızca üç kez birinci parti olarak çıkabilmiştir.

1961 Genel Seçimleri: 27 Mayıs darbesi sonrasında yapılan seçimlerde CHP %36,7 oy almış ve 173 milletvekili çıkarmıştır. Ancak tek başına hükümet kuracak çoğunluğa ulaşamamış, Adalet Partisi ile koalisyon kurmak zorunda kalmıştır.

1973 Genel Seçimleri: CHP, 1972 yılında Bülent Ecevit’in Genel Başkan olması ve kadrolarını yenilemiş bir parti olarak girdiği ilk seçimde % 33 oy oranı ile 185 milletvekilliği kazanarak 1. Parti olmuş ve Milli Selamat Partisiyle ortak hükümet kurmuştur.

1977 Genel Seçimleri: Bülent Ecevit liderliğinde, “Karaoğlan” rüzgârının estiği dönemde CHP tarihindeki en yüksek oy oranına ulaşmış ve %41 oy almıştır. Buna rağmen Meclis çoğunluğunu sağlayamamış, yine tek başına iktidar olamamıştır.

Bu tablo, CHP’nin tarihsel olarak güçlü bir muhalefet geleneği üretmesine rağmen, iktidar olma kapasitesinde kalıcı sorunlar yaşadığını göstermektedir. Bu nedenle bazı siyasetçiler ve siyaset bilimciler, mevcut parti kimliğiyle seçim kazanmanın zorlaştığı kanaatindedir.

2. Yeni Bir Siyasi Marka Arayışı

İkinci neden ise siyasette “yeni marka” ihtiyacıdır. Türkiye’de seçmen davranışı yalnızca kadrolara değil, sembollere, geçmişe ve algıya da bağlıdır. CHP gibi köklü, Cumhuriyet’i kuran ve Atatürk’ün emaneti olarak görülen bir partinin varlığı, yeni bir merkez-sol oluşum için hem avantaj hem de büyük bir engeldir.

Avantajdır; çünkü CHP tabanı örgütlüdür, seçmeni sadıktır ve tarihsel bir aidiyet taşır. Engeldir; çünkü yeni bir hareket, CHP’nin gölgesinde büyümekte zorlanır. Seçmen “Madem CHP var, neden yeni parti?” sorusunu sormaktadır. İşte bu nedenle yeni bir partinin başarılı olabilmesi için yalnızca yeni isimler ya da genç kadrolar yetmez; güçlü bir meşruiyet zemini gerekir.

Mutlak Butlan: Kriz mi, Fırsat mı?

Tam da bu noktada mutlak butlan tartışmaları yeni bir anlam kazanmaktadır. CHP yönetimi tarafından eleştirilse de, aslında bu süreç değişim hareketi açısından önemli bir çıkış kapısı yaratabilir. Çünkü siyasî tarih göstermektedir ki, sağlam gerekçelere dayanmayan, yalnızca kişisel hırslarla kurulan partilerin seçmen nezdinde kalıcı başarı elde etmesi son derece zordur.

Yeni bir partinin başarı şansı, ancak haklı ve anlaşılır bir gerekçeye dayanması halinde artar. Eğer CHP’de mutlak butlan kararıyla mevcut yönetim tasfiye edilir ve parti yeniden eski kadrolara dönerse, değişim hareketi kendisini şu şekilde konumlandırabilir:

“Biz CHP içinde mücadele ettik. Değişimi savunduk. Parti yönetimini demokratik yollarla kazandık. Ancak hukukî ve siyasî müdahalelerle yeniden eski düzene dönüldü. Bu nedenle artık siyaset yapma imkânı kalmadı ve yeni bir yola çıktık.”

Bu söylem, hem CHP tabanını hem de kararsız seçmeni ikna etme açısından güçlü bir zemin oluşturabilir. Çünkü burada ayrılık kişisel değil, ilkesel bir tercih olarak sunulacaktır.

AK Parti Örneği ve Meşruiyetin Gücü

Türkiye siyasî tarihinde bunun benzeri bir örnek daha önce yaşanmıştır. 2001 yılında Adalet ve Kalkınma Partisi’nin (AK Parti) kuruluşu yalnızca yeni bir parti doğuşu değil, meşruiyet temelli bir yeniden yapılanmaydı. Fazilet Partisi içerisindeki yenilikçi hareket, parti içinde mücadele etmiş; ancak istediği dönüşümü sağlayamamıştı. Sonrasında Fazilet Partisi Anayasa Mahkemesi tarafından kapatılınca, Recep Tayyip Erdoğan ve Abdullah Gül öncülüğündeki kadrolar yeni bir siyasî parti kurarak yollarına devam ettiler.

Buradaki kritik nokta şuydu: Ayrılanlar mevcut yapıyı terk etmiş değil, kapatılan bir partinin ardından yeni bir zemin inşa etmişlerdi. Bu durum seçmende mağduriyet, yenilik ve meşruiyet duygusunu aynı anda üretti. Sonuç olarak AK Parti 2002 seçimlerinde tek başına iktidara geldi.

Bugün CHP içindeki değişim hareketi açısından mutlak butlan kararı benzer bir psikolojik ve siyasi zemin yaratabilir.

Özgür Özel’in “Burada Kalacağız” Söylemi Ne Anlama Geliyor?

Özgür Özel’in sık sık dile getirdiği “Parti kurmayacağız, burada kalıp mücadele edeceğiz” söylemi de bu çerçevede yeniden okunmalıdır. Bu açıklama yalnızca parti içi kararlılık mesajı değildir; aynı zamanda stratejik bir pozisyon alışıdır. Çünkü değişim hareketi, kendisini önce CHP içinde demokratik mücadele veren taraf olarak göstermek istemektedir.

Böylece olası bir kopuş yaşanırsa, “Biz ayrılmadık, bizi ayrılmaya zorladılar” anlatısı kurulabilecektir. Siyasette mağduriyet ve meşruiyet duygusunun ne kadar etkili olduğu düşünüldüğünde, bu stratejinin son derece bilinçli olduğu söylenebilir.

Sonuç

CHP’de yaşanan mutlak butlan tartışmaları yalnızca hukukî bir mesele değil, aynı zamanda Türk muhalefetinin geleceğini şekillendirebilecek stratejik bir dönemeçtir. Yeni parti arayışları bu karara indirgenemez; çünkü mesele daha derindir. CHP’nin seçim kazanma sınırları, toplumdaki algısı ve değişim taleplerinin mevcut yapı içinde karşılanıp karşılanamayacağı sorusu uzun süredir masadadır.

Eğer mutlak butlan kararı çıkarsa, bu durum yalnızca bir kriz değil; CHP içindeki değişim hareketi açısından yeni bir siyasî başlangıcın meşru gerekçesi haline gelebilir. Çıkmazsa bile, yeni arayışların sona ereceğini düşünmek gerçekçi değildir. Çünkü görünen o ki tartışma artık kişiler arasında değil, siyasi model ve gelecek vizyonu arasındadır.

Seyit Cuma

CHP, Mutlak Butlan Tartışmaları ve Yeni Parti Arayışları: Değişimin Meşruiyet Arayışı yazısı ilk önce Hür Fikirler üzerinde ortaya çıktı.

Bu noktada metodolojik bir ayrım yapmak gereklidir: Söz konusu iddiaların önemli bir bölümü henüz yargı süreci tamamlanmamış, kesinleşmiş mahkeme kararlarına dayanmayan dosyalardan oluşmaktadır. Dolayısıyla hukuki açıdan “suç sabitliği” ile “soruşturma veya iddia düzeyi” arasında net bir ayrım korunmalıdır. Bununla birlikte, iddiaların niceliksel artışı ve farklı belediyelere yayılım göstermesi, siyasal bilimler açısından göz ardı edilemeyecek bir kurumsal zafiyet tartışmasını beraberinde getirmektedir.

CHP yönetiminin bu süreçlere verdiği genel refleks ise büyük ölçüde tek bir açıklama çerçevesinde toplanmaktadır: “siyasi operasyon” söylemi. Özellikle Beşiktaş Belediyesi ile başlayan ve İstanbul Büyükşehir Belediyesi’ne uzanan soruşturmalar, bu çerçevede yorumlanmakta; Ekrem İmamoğlu hakkında yürütülen süreçler de bu tartışmanın merkezinde yer almaktadır.

Ancak burada analitik bir sorun ortaya çıkmaktadır. Farklı içerik, kapsam ve iddia düzeylerine sahip soruşturmaların tamamının homojen bir biçimde “siyasi operasyon” kategorisine dahil edilmesi hem bu kavramın açıklayıcılığını zayıflatmakta hem de kamuoyunda savunma refleksinin inandırıcılığını tartışmalı hale getirmektedir. CHP yönetiminin, siyasal iletişim literatürü açısından “aşırı genelleştirme yoluyla savunma stratejisi” uygulayarak, tüm operasyonları siyasi operasyon olarak değerlendirmesi, uzun vadede kurumsal güven erozyonuna neden olabilir.

Bu çerçevede CHP’nin kriz yönetimi, yalnızca hukuki süreçlere verilen tepki olarak değil, aynı zamanda örgütsel kültür ve güç ile ilişki biçimi üzerinden de okunmalıdır. Burada ortaya çıkan temel tartışma, yerel yönetimlerde elde edilen geniş ölçekli siyasal ve ekonomik gücün nasıl kullanıldığına ilişkindir.

Bu noktada bu olaylar çerçevesinde merkez kavramı olarak “kıtlık psikolojisi” öne çıkmaktadır. Kıtlık psikolojisi, uzun süre kaynaklara erişimi sınırlı olmuş aktörlerin, ani veya geniş ölçekli kaynak erişimi elde ettiklerinde bu kaynakları rasyonel ve kurumsal sınırlar içinde değil, çoğu zaman “tekrar elde edememe” kaygısı ile maksimum düzeyde kullanma eğilimini ifade eder. Bu eğilim, özellikle kurumsal denetim mekanizmalarının zayıf olduğu yapılarda daha görünür hale gelmektedir.

Bu durumu açıklamak için toplumsal hafızada yer etmiş bir analoji kullanılabilir: Yaşı elli ve üzeri olanlar iyi hatırlayacaklardır. Suyun belirli gün ve saatlerde verildiği dönemlerde, bireylerin ellerine geçen her kapla suyu depolamaya çalışması yalnızca bir ihtiyaç davranışı değil, aynı zamanda belirsizlik karşısında gelişen bir refleksin sonucudur. Bu davranış biçimi, “kaynak tekrar gelmeyebilir” varsayımı üzerine kuruludur ve bu nedenle maksimum biriktirme eğilimi doğurur. Belediyelerde de durum tam da budur. İstanbul Büyükşehir başta olmak üzere diğer il ve ilçe belediyeleriyle süren soruşturmaların üzerinden nerdeyse bir yıldan fazla süre geçmesine rağmen, hâlâ yeni yolsuzluk haberlerinin ve soruşturmalarının olması, genelde kamuoyunda “bu ne tedbirsizlik” olarak tartışılmaktadır. Oysaki operasyonların sürmesi ve bir daha iktidar olamayacağız kaygısıyla yolsuzluk adeta tavan yapmıştır. Bir daha iktidar olamama kaygısı tam tersine yolsuzluğa yönelik faaliyetleri artırmıştır. Bunun sonucunda da yerelde güç sahibi olanlar ellerine geçen her fırsatı ekonomik avantaja çevirmeye çalışmaktadır. Seçimlere doğru bu tür haberleri daha çok duyacak gibiyiz.

Benzer şekilde, eleştirel bir perspektiften bakıldığında, bazı yerel yönetim pratiklerinde de benzer bir davranış kalıbı gözlemlendiği ileri sürülebilir. Uzun yıllar merkezî iktidar dışında kalmış, ancak yerel düzeyde önemli bir güç alanı elde etmiş siyasi yapıların, bu gücü kurumsal sınırlar ve uzun vadeli kamu yararı ilkeleri yerine, daha kısa vadeli ve yoğun kaynak kullanımına yönlendirme riski tartışılmaktadır. Bu durum, literatürde “iktidar açlığı” olarak kavramsallaştırılabilir.

“İktidar açlığı”, yalnızca siyasal iktidarı elde etme arzusu değil; aynı zamanda elde edilen iktidarın sunduğu idari, ekonomik ve kurumsal kaynakların yoğun ve kontrolsüz biçimde kullanılma eğilimini de kapsayan bir kavramdır. Buna paralel olarak “muhalefet yorgunluğu” ise uzun süre iktidar dışında kalmanın yarattığı örgütsel tükenmişlik, stratejik belirsizlik ve ani güç kazanımı karşısında gelişen adaptasyon zorluğunu ifade etmektedir.

Bu iki kavram birlikte ele alındığında, mesele yalnızca bireysel yolsuzluk iddialarına indirgenemeyecek kadar geniş bir yapısal tartışmaya dönüşmektedir. Burada temel soru, iddiaların doğruluğundan bağımsız olarak, yerel yönetimlerde güç ile denetim arasındaki dengenin nasıl kurulduğudur.

Sonuç olarak, CHP’ye yönelik tartışmaların sağlıklı analiz edilebilmesi için iki uç yaklaşımın dışında bir metodolojiye ihtiyaç vardır. Bir yandan tüm iddiaları peşinen “siyasi operasyon” kategorisine indirgemek analitik derinliği zayıflatırken, diğer yandan her iddiayı doğrudan kesinleşmiş bir gerçeklik olarak kabul etmek de aynı ölçüde sorunludur. Bu nedenle, hem hukuki sürecin beklenmesi hem de kurumsal kültürün eleştirel bir gözle değerlendirilmesi gerekmektedir.

Bu çerçevede asıl tartışma, yalnızca CHP’nin değil, Türkiye’de yerel yönetimlerin genel olarak güç, denetim ve kaynak kullanımı arasındaki ilişkiyi nasıl yönettiği sorusuna kadar uzanmaktadır.

Yolsuzluk Sarmalında CHP ve “Kıtlık Psikolojisi” Üzerinden Bir Değerlendirme yazısı ilk önce Hür Fikirler üzerinde ortaya çıktı.

Çok partili siyasal sisteme geçiş sonrası Türkiye siyaseti incelendiğinde çarpıcı bir asimetri dikkat çeker: Sağ siyaset, kitleleri sürükleyen, dönüştürücü ve kalıcı liderler üretirken; merkez sol, özellikle CHP ekseninde, benzer ölçekte liderler çıkarma konusunda ciddi bir süreklilik sorunu yaşamıştır. Bu durum yalnızca bireysel yetersizliklerle açıklanamaz; aksine yapısal, kültürel ve siyasal dinamiklerin birleşimiyle ortaya çıkan kronik bir sorundur.

Bu noktada önemli bir ayrımı en başta yapmak gerekir. Cumhuriyet’in kurucu liderleri olan Mustafa Kemal Atatürk ve İsmet İnönü, klasik parti liderliği kategorisinin dışında değerlendirilmelidir. Bu iki isim yalnızca bir partinin genel başkanı değil, aynı zamanda bir devletin kurucu ve kurumsallaştırıcı liderleridir. Bu nedenle onların liderliği, bugünkü anlamda parti içi rekabetle ortaya çıkan liderlikten farklıdır; daha üst bir düzlemde, “kurucu liderlik” ve “devlet kuran kadronun öncülüğü” olarak ele alınmalıdır. Bu çerçevede kurucu liderler, doğaları gereği partiler üstü bir konumda değerlendirilmelidir.

Mustafa Suphi, Mehmet Ali Aybar, Behice Boran, Doğu Perinçek gibi liderleri merkez solun değil sosyalist solun liderleri arasında değerlendirmek gerektiğinden onları da bu değerlendirmenin dışında tutmak gerektiği kanısındayım.

Merkez sol açısından istisnai bir diğer güçlü lider ise Bülent Ecevit’tir. Ecevit, CHP geleneği içinden çıkıp gerçek anlamda kitlesel karşılık bulabilmiş nadir liderlerden biridir. “Karaoğlan” kimliğiyle halkla doğrudan bağ kurabilmiş, ideolojik söylemi duygusal ve sade bir dile dönüştürebilmiş, aynı zamanda siyasal risk alabilmiş bir figürdür. Bu yönüyle Ecevit, merkez solun aslında lider çıkarabildiğini; ancak bunu sürdürülebilir kılamadığını gösteren en önemli örnektir.

Sağ siyasetin lider üretme kapasitesi ise tarihsel olarak daha süreklidir. Adnan Menderes’ten Süleyman Demirel’e, Alparslan Türkeş’ten Devlet Bahçeli’ye, Turgut Özal’dan Necmettin Erbakan’a ve Recep Tayyip Erdoğan’a uzanan çizgi; farklı ideolojik tonlara rağmen ortak bir liderlik formu üretmiştir: Halkla doğrudan temas kurabilen, krizleri fırsata çevirebilen, kendi siyasî hikâyesini kurabilen ve geniş kitleleri mobilize edebilen liderler. Bu liderler sadece partilerini değil, seçmen davranışını ve siyasal dili de dönüştürmüşlerdir.

Buna karşılık merkez sol, özellikle CHP geleneği, güçlü kadrolar üretmiş ama bu kadroları karizmatik, kurucu liderliğe dönüştürememiştir. Erdal İnönü’nün entelektüel nezaketi, Deniz Baykal’ın örgütsel hâkimiyeti, Kemal Kılıçdaroğlu’nun uzlaşmacı dili, Hikmet Çetin’in abi modeli gibi, ya da geri planda kalan Aydın Güven Gürkan, Ercan Karakaş, Murat Karayalçın, Fikri Sağlar, Mehmet Moğultay, Ertuğrul Günay  gibi isimlerin birikimi; tek başına bir liderlik sıçraması yaratmaya yetmemiştir. Bu durum tesadüf değil, sistematik bir sorunun sonucudur.

CHP’nin yeni Genel Başkanı Sayın Özgür Özel değişimcilerin adayı olarak seçilmiştir. Fakat bu söylemi ortaya atan ve mücadeleyi başlatan kendisi değil, Sayın Ekrem İmamoğlu’dur. Mevcut Genel Başkan Özgür Özel başta olmak üzere, Selin Sayek Böke, Gökhan Günaydın, Oğuz Kaan Salıcı gibi parti genel başkanlığı için adı geçen siyasetçiler vardır. Ama bu isimlerin parti içinde yaşanan olumsuzluklara veya ülke siyasetine yönelik herhangi bir söylemleri, itirazları ve çözüm önerileri yoktur. Adları kulislerde dolaşmakta fakat kendileri köşelerinde bekleyerek, birilerinin altın tepsi içerisinde makamlarını kendilerine sunmalarını beklemektedir. Bu davranış bir siyasi lider özelliği değil, “memur siyasetçi” özelliğidir.

Merkez solun lider çıkaramamasının ilk nedeni, kronik hizipçilik ve iç rekabetin yıkıcı karakteridir. CHP ve öncüllerinde ideolojik ayrımlar çoğu zaman üretken tartışma yerine bloklaşmaya dönüşmüş, bu da potansiyel liderlerin erken aşamada yıpranmasına yol açmıştır. Sağ partilerde lider etrafında kenetlenme eğilimi varken, solda lider etrafında parçalanma eğilimi baskın olmuştur.

İkinci olarak, merkez solun “kolektif akıl” vurgusu zamanla liderlik boşluğuna evrilmiştir. Teorik olarak çoğulculuğu beslemesi gereken bu yaklaşım, pratikte karar alma zafiyeti ve belirsizlik üretmiştir. Seçmen ise belirsizliği değil, yön duygusu veren liderliği tercih etmiştir.

Üçüncü önemli faktör, merkez solun toplumla kurduğu ilişkinin niteliğidir. CHP geleneği çoğu zaman eğitimli, kentli ve seküler seçmenle sınırlı bir dil üretmiş; Anadolu’nun geniş kesimleriyle duygusal bağ kurmakta zorlanmıştır. Sağ liderler ise ekonomik, kültürel ve dini kodları okuyarak daha kapsayıcı (ya da en azından daha temaslı) bir siyaset geliştirmiştir.

Dördüncü olarak, merkez solun “devletçi refleksi” liderliğin önüne geçmiştir. Devleti yönetmeye talip olan ama toplumu dönüştürme iddiasını sınırlı tutan bir siyaset, karizmatik liderlik üretmekte zorlanır. Oysa sağ liderler çoğu zaman sistemle çatışmayı göze alarak kendi siyasî alanlarını genişletmişlerdir.

Beşinci unsur ise iletişimdir. Modern siyaset, yalnızca doğru politikaları değil, bu politikaların nasıl anlatıldığını da belirleyici kılar. Sağ liderler hikâye anlatımı, sembol üretimi ve kriz anlarını yönetme konusunda daha başarılı olmuş; sol ise çoğu zaman teknik doğruların seçmen davranışına otomatik olarak dönüşeceği varsayımına dayanmıştır.

Peki çözüm nedir?

Öncelikle merkez sol, liderlik kavramına ideolojik bir mesafe koymayı bırakmalıdır. Güçlü liderlik ile otoriterlik aynı şey değildir. Aksine, demokratik bir liderlik; yön gösteren, risk alan ve sorumluluk üstlenen bir karakter gerektirir.

İkinci olarak, parti içi demokrasi gerçek anlamda işletilmeli ama bu süreç “lider öğüten” bir mekanizma olmaktan çıkarılmalıdır. Rekabet, tasfiye edici değil geliştirici olmalıdır.

Üçüncü olarak, merkez sol yeni bir siyasal dil üretmelidir. Bu dil sadece seküler-modern kesimlere değil; muhafazakâr, taşralı ve ekonomik olarak kırılgan gruplara da hitap edebilmelidir. Kimlik siyaseti ile ekonomik adalet arasında denge kurulmadan geniş tabanlı liderlik mümkün değildir.

Dördüncü olarak, yerel yönetimlerde ortaya çıkan başarılı figürler sistematik biçimde ulusal liderliğe hazırlanmalıdır. Hakkındaki yolsuzluk soruşturma ve iddialarına rağmen Ekrem İmamoğlu hâlâ güçlü bir lider adayıdır.

Son olarak, merkez sol, risk almaktan kaçınan refleksini terk etmelidir. Büyük liderler çoğu zaman belirsizlik anlarında ortaya çıkar. Kontrollü, temkinli ve bürokratik siyaset; istikrar sağlayabilir ama sıçrama yaratamaz.

Sonuç olarak, CHP ve genel olarak merkez solun sorunu lider eksikliğinden çok, liderlik üretme kapasitesinin zayıflığıdır. Bu kapasite yeniden inşa edilmeden, tek tek isimler üzerinden çözüm aramak sonuçsuz kalacaktır.

Türkiye’de Merkez Solun Liderlik Sorunu yazısı ilk önce Hür Fikirler üzerinde ortaya çıktı.

Siyasette aday belirleme meselesi, yalnızca teknik bir tercih değil, aynı zamanda bir güven testidir. 2024 Türkiye yerel seçimleri sürecinde Cumhuriyet Halk Partisi yönetiminin aday belirleme yaklaşımı bu açıdan yoğun tartışmalara neden oldu. Parti yönetimi, adayların belirlenmesinde merkezî karar mekanizmalarını, veri analizlerini ve çeşitli değerlendirme modellerini öne çıkarırken; tabanın, yerel örgütlerin ve seçmenin sürece yeterince dahil edilmediği yönünde eleştiriler yükseldi.

Bu süreçte yapay zekâ ve veri temelli analizlerin dolaylı ya da doğrudan referans alınması da kamuoyunda dikkat çekti. Ancak burada temel sorun, teknolojinin kullanılması değil; onun sınırlarının göz ardı edilmesiydi. Çünkü bir adayın siyasi performansı geçmiş verilerle ölçülebilirken, karakteri, etik duruşu ve kriz anındaki davranışı çoğu zaman bu tür analizlerin dışında kalır. Yapay zekâ sistemleri insan doğasının bu derin ve değişken yönlerini sağlıklı biçimde öngörmekte yetersiz kalır.

Bu yaklaşım, yalnızca teknik bir eksiklik değil, aynı zamanda siyasi bir tercihti: Tabana danışmak yerine yukarıdan belirleme. Oysa siyaset, özellikle yerel yönetimlerde, doğrudan insan ilişkilerine dayanır. Bir adayın gerçek niteliğini en iyi bilenler; onunla aynı mahallede yaşayanlar, birlikte çalışanlar ve yerel teşkilatlardır. Bu nedenle ön seçim gibi katılımcı yöntemlerin devre dışı bırakılması, sadece demokratik bir eksiklik değil, aynı zamanda ciddi bir stratejik hatadır.

Nitekim bu durum, Recep Tayyip Erdoğan tarafından da eleştirilmiş; “Siyasetin temel değerlerinden öyle kopuklar ki belediye başkan adaylarını dahi vatandaşa değil, yapay zekâya soruyorlar. Yapay zekâ kimi uygun görürse, kimi seçerse bunlara neyi emrederse bu acemiler de milletin karşısına onu çıkarıyorlar.” diyerek eleştirmiştir. Bu eleştiriler siyasi bir rekabetin parçası olarak görülebilir, ancak içerdiği temel argüman “halktan kopuk aday belirleme risklidir” ve bu farklı kesimler tarafından da dile getirilmektedir.

Bugün gelinen noktada, CHP’li, bazı yerel yöneticiler hakkında ortaya atılan iddialar ve tartışmalar, aday belirleme sürecinin ne kadar kritik olduğunu yeniden hatırlatmaktadır. Bu durum doğrudan tüm adaylara genellenemese de sürecin zayıf halkalarını görünür kılmaktadır. Özellikle ön seçim yapılmaması ve parti tabanına yeterince güvenilmemesi, yanlış aday tercihleri riskini artırmış olabilir.

Burada yapay zekâya ayrı bir parantez açmak gerekir. Yapay zekâya sordum. Bu durumda senin sorumluluğun ve eksikliğin nedir diye;

“Benim gibi sistemler: Sadece mevcut verilerle çalışır.

Gizli ilişkileri ya da gelecekteki davranış değişimlerini öngöremez

Ahlâkî ve etik değerlendirmelerde kesin sonuçlar veremez.” diyerek cevapladı.

Dolayısıyla bu tür araçların aday belirleme sürecinde tek başına belirleyici olması, kaçınılmaz olarak hatalara yol açabilir. Teknoloji yardımcı olabilir, ancak yerel bilgiyi, insan gözlemini ve toplumsal sezgiyi ikame edemez.

Sonuç olarak, bugün yaşanan tartışmalar yalnızca bireysel hatalarla açıklanamaz. Daha derinde, aday belirleme süreçlerinde yapılan tercihlerin bir yansımasıdır. Siyasi partiler için çıkarılması gereken ders açıktır: Parti içi demokratik mekanizmalar yeniden hayata geçirilerek parti içi ön seçim ile aday belirleme her yerde ve her kademe için yeniden uygulanmalıdır.

Tabana rağmen değil, tabanla birlikte siyaset yapılmalıdır.

Aksi halde, en gelişmiş analizler bile, sahadaki gerçeği ıskalayabilir.

CHP’de Aday Belirleme Süreci; Algoritmalar mı, Halk mı? yazısı ilk önce Hür Fikirler üzerinde ortaya çıktı.