Türkiye’de semboller oldukça önemli, bunu bilmek gerekir. Bir sembol daha, son YAŞ toplantısıyla ortadan kalktı.

***

Geçen sene, Yönetim Bilimi (Trabzon: Murathan Yayıncılık, 2010) kitabımızın ikinci baskısında Türkiye’deki bürokrasinin temel sorunlarından bahsettiğimiz bölüme, bir de “askerî vesayet” başlığını eklemiştik. Özetle şöyle demişiz: 

Türkiye Cumhuriyetini kuran kadrolar asker ve sivil bürokratlardı. Askeriyede devleti kuran kurum olmaktan kaynaklı bir sahiplenme duygusunun belirgin olduğu ve bunun askerî eğitimle pekiştirildiği görülmektedir. Askeriyeye göre devletin rotasının ne olması gerektiği de devleti yönetenlerin yoldan sapıp sapmadıkları da kendilerinden sorulacak meseleler olarak değerlendirilmektedir. Bu düşünce, demokrasiye geçişten itibaren üç fiili darbe (1960, 1971, 1980) bir post-modern darbe (1997) ve çok sayıda da darbe girişimine kaynaklık etmiştir. Son zamanlarda tartışılan askere verilmiş olan devleti koruma ve kollama görevinin, darbeyi de içerdiği belirtilmiştir.

Askeriye bu ruh haliyle hazırladığı anayasalara ve ona dayalı olarak çıkarılmış bulunan yasalara askeri vesayeti sürdürecek nitelikte hükümler koymuştur.Örneğin, 1982 Anayasasında onca değişikliğe rağmen bu vesayetin izlerini tamamen silmek mümkün olmamıştır. Askerî vesayetin kamu yönetimi üzerindeki izlerine dair verilebilecek örneklerden bazıları şunlardır:

(a) Anayasa Mahkemesi üyelerinden birinin Askeri Yüksek İdare Mahkemesi birinin de Askeri Yargıtay üyesi olması,

(b) YÖK Denetleme Kurulu üyelerinden birinin Genelkurmay Başkanlığı tarafından seçilmesi,

(c) Millî Güvenlik Kurulunun eski bileşimi ve yine yakın zamana kadar Millî Güvenlik Kurulu Genel Sekreterinin asker kökenli olması,

(d) Yüksek Askeri Şura Kararlarının 1977, 1987 ve 2010 dönemi hariç, büyük ölçüde asker kanadın istekleri doğrultusunda şekillenmiş olması,

(e) Kısaca EMASYA Protokolü diye de bilinen protokolle vatandaşın fişlenmesi de dâhil yetkilerin askeriyeye verilmiş olması,

(f) Askeriyenin kendine has lojmanlarının, alışveriş merkezlerinin, mahkemelerinin bulunması; yine, asker birinin sivil mahkemelerde yargılanmasının zorluğu,

(g) Protokolde Genelkurmay Başkanının bakanlardan önce gelmesi,

(h) Yüksek Askerî Şura Kararları toplantısında başbakanla genelkurmay başkanının yan yana oturması, vb.

Kuşkusuz, bu listeyi uzatmak mümkündür. Ancak sorunun ortaya konulması bakımından bunlar yeterli olacaktır.

Askeriyenin sistemin kurucu kadro içinde önemli bir rolünün olduğu doğrudur. Ama aradan geçen bunca zaman içinde halkın sisteme sahip çıkamayacağını, sürekli askerî bir vesayeti sürdürmenin gerekli olacağını ileri sürmek, Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarına büyük haksızlık olacaktır.

Askeriye tarafından halka duyulan bu güvensizlik, halkın yönetimini esas alan demokrasiye güvensizlik anlamına da gelmiş, asker içindeki cuntacılığı sürekli beslemiştir.Demokratik tecrübemizin artık zirvede olduğunu ve hiçbir sorunumuzun bulunmadığını söylemek, ülkemiz gerçeklerini görmemek anlamına gelir. Ama her darbeden sonra, “Artık askeri müdahale istemiyorum, yeter artık, çek elini üstümüzden!” anlamına gelebilecek mesajları ileten halkın sağduyusuna güvenmek, bir bakıma, sorunları deneme yanılma yoluyla çözmek, askerî darbeden medet ummaktan daha mantıklı olacaktır. AB üyelik sürecinde asker vesayetinin kabul edilebilir bir standart olmadığını belirtmek bile gereksizdir.

***

Askerî vesayetin izlerinden biri daha silindi; darısı, diğerlerinin başına. Zira yukarıdaki listenin de gösterdiği gibi, askerî vesayet kamusal hayatımızın her alanında aslında. Yaş toplantılarında başbakanla genelkurmay başkanının yan yana oturmasının sona ermesi, bu sembollerden sadece bir tanesiydi.

Ayrıca, sembollerin silinmesi, bu sembollere eşlik eden zihniyetin de hemen silineceği anlamına gelmez. “Bu memleketin sahibi askerlerdir, sivillere güven olmaz” düşüncesinin zihinleri esir aldığı bir yerde, bir sembolün silinmesi, her şeyin düzeldiğinin bir işareti olarak değerlendirilemez. Olan biteni, bir zihniyet değişiminin halkalarından biri olarak görmek, kanaatimizce, daha doğru olacaktır.

Rotahaber, 03.08.2011

‘Yaş’a hürmet de kalmadı! yazısı ilk önce Hür Fikirler üzerinde ortaya çıktı.

Yine o yazımda, “daha bildik” ve “tabiatı itibariyle öngörülebilir” başka bir kişi etrafında bunun deneneceğini iddia etmiştim.

***

Benim bugünkü iddiam şu: Başbakan, Cumhurbaşkanı olmayacak. Bu argümanımın çok sayıda gerekçesi var.

1. Ak Parti, Başbakan olmadan bir arada tutulabilecek bir parti değil. Son seçim sürecinde bir kez daha gördük ki, Ak Parti seçmenini ancak Başbakan bir arada tutabiliyor. Bana göre Cumhurbaşkanımızdan başka, Ak Parti içinde, Başbakandan sonra partiyi götürebilecek bir aday da yok. Peki, Putin-Medvedev formülü uygulanamaz mı? Bence, uygulanamaz.

2. Putin-Medvedev formülü bizim gibi parlamenter bir sistemde uygulanmadı. Ayrıca, orada, birincil kişilik Putin’di ve Putin ilk olarak Devlet Başkanlığı yaptı. Bizde ise tersi bir durum var. Cumhurbaşkanımız Başbakan olursa partiyi toparlayabilir mi? Evet, toparlayabilir. Ama ben yine de bunu ihtimal dâhilinde görmüyorum.

(a) Abdullah Gül, Cumhurbaşkanlığı yapmış biri olarak, tekrar Başbakanlığa geri dönmeyi istemez. Bundan ziyade, Ak Parti’nin adayı olarak Cumhurbaşkanlığı seçimlerine katılmayı daha fazla arzu eder.

(b) Halen Ak Parti içinde Abdullah Gül’ün yakın çalışma arkadaşlarından az sayıda isim kaldı. Bunu Cumhurbaşkanı biliyor. Abdullah Gül, Ak Parti’nin başına geçtiğinde, meselâ, önümüzdeki seçimlerde Ak Parti’yi kendi ölçülerine göre dizayn etmek isteyecektir. Ama Cumhurbaşkanı olmuş R. Tayyip Erdoğan’ın buna kayıtsız kalabileceğini söylemek mümkün mü? Bence değil. Başbakanımız, Ak Parti’yle adeta bütünleşmiş durumda. Çankaya’ya çıktığında da partiye müdahale etmek isteyecektir. Ancak, Cumhurbaşkanlığı yapmış bir Abdullah Gül’ün buna müsaade edeceğini varsaymak, insan tabiatı konusunda aşırı iyimser olmak anlamına gelir. Parti’nin başına geri döndüğünde sürekli müdahale gelebileceğini bilebilecek durumda olan Abdullah Gül’ün, mutlaka bir şey yapmak isteyecekse, bunu partiye geri dönerek yapmayacak diye iddia ediyorum.

(c) Teknik bir sorun da var: Abdullah Gül Ak Parti’nin başına geri dönerse, seçimlere bir yıl var. Milletvekili olmayan birinin Başbakan olması mümkün de değil. O zaman, parti başkanı başka, bir yıl süreyle Başbakan başka biri olacak demektir. Bu kadar çalkantılı bir dönemde bunun sürdürülebilir bir şey olmadığını, bence, her iki lider de bilebilecek durumdadır.

3. Türkiye’de geniş kitleleri kucaklayacak bir Cumhurbaşkanı adayının sağ seçmenden de oy alması, üstelik de bu oyun hatırı sayılır bir oy oranına erişmesi, kaçınılmaz gözüküyor. Ana muhalefet, bugün verdiği mesajla, yerel seçimlerde üstü kapalı bir şekilde kurulan ittifakı Cumhurbaşkanlığı seçimlerinde de sürdürmek istediğini ortaya koymuş oldu. Burada akla, Mansur Yavaş gibi bir aday geliyor. Kanaatimce Mansur Yavaş, ana muhalefetin kafasındaki aday değil. Ama belirlenmek istenecek adayın, Mansur Yavaş gibi bir aday olduğu kesin. Sağ seçmenden oy alması muhtemel bir aday bulunması gerekiyor.

4. Bana göre iki tane Cumhurbaşkanı adayı var. Biri, Abdullah Gül; ikincisi de Haşim Kılıç. Benim, dershanelerle ilgili tartışmalardan önceki senaryomda, Abdullah Gül tek adaydı. Ama Abdullah Gül, dershaneler konusunda iktidarın yanında durdu, paralel yapıyla arasına mesafe koydu. 17 ve 25 Aralıkta yaşananları, olağan karşılamadı, paralel yapının kabul edilemez olduğunu vurguladı; en son yaşanan krizde de, ülkenin güvenliğiyle ilgili bir konuda yapılan dinlemenin yanlışlığını vurgulayarak hükümetle aynı yerde durdu. Daha önce de yazmıştım: Ben, Abdullah Gül’ün Ak Parti’yle çatışan değil uzlaşan bir politika izlediğini görüyorum. Bana göre 17 Aralıktan önce mi, sonra mı, onu tahmin edemiyorum ama Abdullah Gül’ün Cumhurbaşkanlığında devam etmesi konusunda bir mutabakata varıldı. En azından benim iddiam bu yönde. Bu, Ak Parti açısından gerekli de:

(a) Abdullah Gül, Ak Parti seçmeninin oylarını alabileceği gibi Cumhurbaşkanlığı makamı açısından “daha bildik” ve “tabiatı itibariyle öngörülebilir”  olmasından dolayı başka partilerin seçmenlerinden de oy alabilir.

(b) Daha aktif bir kişiliğe sahip olan Başkanımız, hem aktif olmaya devam eder hem de çocuğu gibi büyüttüğü partiyi bir arada tutabilir.

(c) Aşağıda belirtecek olduğum “muhalefet adayı”nın şansını azaltmış olur.

4. Ana muhalefet partisinin de destek verebileceği bir kişinin sağ seçmenden önemli miktarda oy alması gerekiyor. Mansur Yavaş, Ankara’da bunu kısmen başardı. Ama benim aklıma, Türkiye çapında bunu yapabilecek ve tercihen MHP tabanından gelecek bir aday gelmiyor. O zaman, Ak Parti tabanına daha yakın bir isim düşünülme ihtimali var. Bu bir spekülasyon, biliyorum ama benim öngörüme göre bu aday, Haşim Kılıç olacak. Daha önce de yazdım: Abdullah Gül’ün bu senaryonun içine çekilmesi ihtimali, bugün itibariyle sıfır. Ama Mustafa Balbay kararıyla başlayan ve memleketin özgürlükle ilgili bütün sorunlarında kurtarıcı rolü üstlenen Anayasa Mahkemesi Başkanı, Cumhurbaşkanlığına çıktığında –Başbakana göre- “daha bildik” ve “tabiatı itibariyle öngörülebilir” bir kişiliğe sahip. Bu iki vasıf bakımından yarışabileceği tek kişi de Abdullah Gül.

Haşim Kılıç ile Cumhurbaşkanı ve Başbakanın dostluklarından hareketle, bu senaryonun çok uçuk kaçık olduğu düşünülebilir. Ama iktidar mücadelesi, en yakın dostları bile birbirine düşürebilir. Peygamberimiz (SAV)’den hemen sonra yaşanan tatsız hadiseler, Müslümanlar arasında da iktidar için nelerin yaşanabileceğinin en açık kanıtlarıdır. Son seçim sürecinde Ak Parti ile paralel yapı arasındaki mücadele bunun son kanıtı değil mi?

Sivil Dusunce

Abdullah Gül ve Haşim Kılıç: Aynı Gelenekten İki Aday yazısı ilk önce Hür Fikirler üzerinde ortaya çıktı.

Bu mecrada beni okuyanlar, son gelişmeler karşısındaki kanaatimi merak edebilirler diye, genel tespitler yaparak başlayalım: 17 Aralık ve sonrasında yaşananlar, sivil siyaseti boğma girişimidir. Bunun bir dizi yolsuzluk dosyasının bir araya getirildiği bir arınma süreci olduğunu iddia edenler, belki sizi ikna edebilirler ama bu iddia, bana göre, bizim zekâmızla alay etmekten başka bir şey değil.

***

Seçimlerden çıkarabileceğim sonuçlar:

Bir, sakalımız olmadığı için kimsenin beni dinlemediğini fark ettim. Seçim öncesi süreçte sakal bırakmaya karar verdim ve seçim sonrasında sakallı halimle birlikte artık dinlenme ihtimalimin arttığını düşünüyorum.

İki, mazotu bir buçuk liraya indirme siyasetinin de, Başbakanı temizlik malzemelerini bir araya getirerek yıkama siyasetinin de hayatta bir karşılığının olmadığını görmüş olduk.

Üç, Çözüm Süreci, bütün engellemelere rağmen ilerliyor; bunun mesajı verilmiş oldu.

Dört, yıllardır derslerde tekrarladığım bir tezimin (CHP ile MHP’nin aynı yumurta ikizleri olduğu, birincisinin de, ikincisinin de devletçi ve milliyetçi oldukları, tek farkın birincisinin seçmen kitlesinin daha lâik, ikincisinin seçmen kitlesinin ise daha dindar muhafazakâr davrandıkları iddiamın) teyit edildiğini, tahminlerimin ötesinde, bu iki parti arasında bir oy geçişkenliği yaşandığını gördük.

Beş, muhalefetin olmamasından dolayı Başbakanın sürekli vurguladığı, böyle muhalefete can kurban, cümlesini daha uzun süre duyabileceğimizi fark etmiş olduk.

Altı, Ak Parti’nin İdris Küçükömer’in analizlerindeki sol parti tanımına daha yakın durduğunu, CHP’nin orta üst ve üst gelir gruplarından oy almaya devam ettiğine bir kez daha şahit olduk.

Yedi, Ak Parti dışında Türkiye partisi olma eğilimi içinde olan bir partinin bu seçimde de karşımıza çıkmadığını anlamış olduk.

Sekiz, bıçak sırtında kazanılan yerlerde, alanın da kaybedenin de rahat olmadığını, bir kez daha tecrübe etmiş olduk.

Dokuz, bedduaya inat dua edenlerin kazandıklarına şahit olduk.

On, dini cemaatlerin başka alanlardaki başarılarının siyasette de devam edemeyeceğini anladık.

On bir, bu halkın açık darbecilere boyun eğmedikleri gibi “soft-darbe” yapanlara da boyun eğmeyeceklerini anlamış olduk.

On iki, sandığın ne kadar “gizemli” bir buluş olduğunu bir kez daha gördük.

…

(Liste uzayıp gidiyor.)

***

Her şeyden de önemlisi, bizi, BU ÜLKE insanını “salak” yerine koyanların bir kez daha boylarının ölçüsünü aldıkları bir seçim yaşadık.

Sivil Düşünce

Halkın Feraseti yazısı ilk önce Hür Fikirler üzerinde ortaya çıktı.

İzmir’in dağlarında çiçekler açar…

Son yazımı bir hafta önce yazdım. Ertesi gün yazım internete girmiş mi, diye baktığımda; korktuğum şeyin başımıza geldiğini gördüm. Bu tür durumlarda insanlar genellikle “Bak nasıl haklı çıktım?” diye övünürler. Ben bunu yapamadım. Zira başımıza gelen şey, “korktuğum şey”di.

***

Bir hafta boyunca “Aslında ne oldu?” sorusunun cevabına ilişkin yeteri kadar tartışma yapıldı. Bunları özetleyecek değilim.

Kendi adıma şunu söyleyebilirim: Beni tanıyanlar bilirler. Mizaç olarak çok kolay sinirlenmem. Üç hafta önce bir vesileyle, Hürriyet Akademisi için Aksaray’a gelen arkadaşlar, “Sen hiç sinirlenmez misin?” diye sormuşlardı. O zaman da belirtmiştim. Şimdi de aynısını tekrar etmek istiyorum: Beni “salak” yerine koyanlardan hiç hazzetmem. Bir haftadır, bir kesim, sizi bilmem ama beni “salak” yerine koyarak konuştu, yazdı ve çizdi. Bu yüzden, ikinci yazıyı olayların hemen ertesinde değil de sakin kafayla yazmak istedim.

***

Yıl 1991. Yer Refah Partisi Genel Merkezi. Refah Partisi Genel Başkan Yardımcısı (rahmetli) Bahri Zengin’inin yanında çalışıyorum. Bize bir görev veriliyor. Bir grup arkadaşla birlikte, bütün seçim çevrelerinde Refah Partisi, Milliyetçi Çalışma Partisi ve Islahatçı Demokrasi Partisi’nin oylarının toplamından oluşan bir tablo hazırlıyoruz. Daha sonra bu tablolardan hareketle, İttifak kuruluyor. İttifak’ın lehinde ve aleyhinde olanları hatırlıyorum. Örneğin, Abdurrahman Dilipak, bu İttifak’ın bekleneni vermeyebileceğini ifade etmişti, Demetevler’deki bir toplantı öncesinde. Buna karşın, İttifak’ın ateşli savunucuları da vardı; Hasan Hüseyin Ceylan gibi.

(Seçim sonrası yaptığı bir sohbette Ömer Vehbi Hatipoğlu, kendisinin İttifak’a karşı olduğunu, Erbakan Hoca’nın kendisini seçim çevresine uğurlarken İttifak’ın olmayacağı yönünde bir izlenim verdiğini ama sonrasında ne olduysa bir İttifak’a gidildiğini ve Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde İttifak’tan dolayı önemli kayıplar yaşandığını belirtmişti.)

Refah Partisi, nispeten birbirine benzeyebilecek üç partiyi tek bir çatı altında seçime götürmeyi hedefliyordu. Kanaatimce, başarılı olamadı. Belki getirisi oldu, ama götürüsü de az değildi. Özetle, masa başında yapılan hesaplar, sandığa yansımadı.

***

Şimdi, ilginç bir ittifakın oluşmasının şafağındayız. Refah Partisi, belki farklı elma cinsleri arasındaki bir karışım gibiydi. Ama bugünlerde kurulmaya çalışılan ittifak, elmalarla armutların ittifakı şeklindedir. Masa başında ittifaka katılanların oylarını topluyorsunuz, onlar da otomatik olarak seçimlere yansıyor. Bu tür analizlerle seçim ittifakı oluşturmak, siyaset sosyolojisinden hiç anlamamak demektir.

***

Kanaatimce, kendi içinde bir arınma sürecine girerek seçime giden bir Ak Parti, mızıkacılar ekibinden oluşan bir koalisyon karşısında kaybetmez. Ama “Kol kırılır, yen içinde kalır” diyen bir Ak Parti, bu koalisyon olmasaydı da kaybetmeye başlardı.

***

Literatürde karşılığı olan ama burada özetlenmesi uzun yer kaplayacak olan bir kuram var: Ak Parti, kişi başına geliri sekiz-on bin eşiğine çekerek, beklentilerimizi yükseltti. Buna göre; Ak Partinin yerine gelmeyi hedefleyen bir koalisyon, bize, Ak Partinin vaat ettiklerinden daha yüksek bir çıtada vaatte bulunması gerekiyor.

Ama görünen o ki, mızıkacılardan oluşan bir koalisyon, sadece “Ben oynamıyorum işte!” diyen mızıkçı çocuklar gibi olacak. Ludvig von Mises, Anti-Kapitalist Zihniyet adlı, kısa ama etkileyici eserinin sonunda, bir şey karşıtı hareketin esasında, karşı olduğu şeyin reklâmını yapmaktan başka bir işe yaramayacağını belirtir. Bu koalisyon da seçimlerde, sanırım, sadece Ak Parti’nin reklâmını yapacak. Zira söyleyebilecekleri şeyler, görülebildiği kadarıyla, Ak Parti’nin belirlediği çıtanın üstünde olmayacak.

***

CHP, MHP ve bilumum istemezükçülerden oluşan bir koalisyon, tabii ki oy getirir. Ama oy da götürür. Söz gelişi, CHP’nin İstanbul adayı, oy da getirir, oy da götürür. Mesele, hangisinin daha çok olacağı meselesidir. Ama şu olmaz: Koalisyona katılanların oylarının toplamı, hiçbir zaman, sandığa yansımaz. Örneğin, bir önceki seçimlerde İskenderpaşa cemaati, Ak Parti’ye oy vermeyeceğini deklare etmesine rağmen, benim bu cemaatten tanıdığım hiç kimse MHP’ye oy vermedi. Bu da bize, seçmenlerin, bu tarz “makas kırma” olarak görülebilecek tercih değişikliklerine, daha da dirençli olduğunu göstermektedir.

Haksız çıkma ihtimalim yok mu? Elbette var. Zira sosyal bilimlerde sadece genellemeler yapılabilir. Ama burada yaptığımız analizlerin ötesi, kelimenin tam anlamıyla, “mucize” olur. Mucizeler de bilimin değil ilmin içindedir.

***

Önümüzdeki günlerde, emin olabilirsiniz ki, bir gün “İzmir’in dağlarında çiçekler açar”, ertesi gün, “demir ağlarla öreriz yurdu dört baştan” diyebilir; olmadı, “Türk, öğün, çalış, güven!” şeklinde haykırabiliriz.

İçimize karamsarlık çöktüğünde ne yapacağız? Ona da bir çare buluruz, elbet.

Rota Haber

Cemaat yönlendirmesinde İskenderpaşa tecrübesi yazısı ilk önce Hür Fikirler üzerinde ortaya çıktı.

Millî Eğitim Bakanımızın bir kitabında, yıllar önce, şöyle bir şey okumuştum: Pis bir gerçek güzelim teorinizi berbat edebilir.

***

Son birkaç aydır ilginç şeyler oluyor:

Anayasa Mahkemesi, uzun tutukluluk sürelerine ilişkin bir karar verdi.

Mustafa Balbay, bu karardan hareketle mahkemeye başvurdu ve tahliye edildi.

Mustafa Sarıgül, CHP’ye geri döndü. Şimdilerde ise İstanbul Belediye Başkanı adayı olmayı bekliyor.

Kemal Kılıçdaroğlu, ABD’ye gitti ve bir dizi temasta bulundu.

Anayasa Mahkemesi’nin kararı üzerine mahkemeye başvuran BDP’li milletvekilleri hakkında tahliye kararı çıkmadı.

Dershanelerin dönüştürülmesi gündeme geldi ve taraflar birbirine epey şey söyledi.

İdris Bal, dershane tartışmaları esnasında partisinden istifa etti.

Yine Hakan Şükür, dün, partisinden istifa etti. Gerekçe, partisinin dershanelere ilişkin tavrıydı.

Fehmi Koru, bu aralar oldukça önemli yazılar yazdı.

CHP, Ankara’da Mansur Yavaş’ı, Adana’da da Aytaç Durak’ı aday göstermeye hazırlanıyor.

***

Yaklaşık iki yıla yakındır temel tezim şu: Yerleşik yapı (ve bu yapıya eklemlenmeye hazır olanlar) Başbakanın Cumhurbaşkanı olmaması için yerel seçimlere doğru belge/dosya savaşı başlatacaklar. Sonrasında oluşacak havada da, Başbakan ile Cumhurbaşkanını karşı karşıya getirecekler; denenmiş bir Cumhurbaşkanını, denenmemiş, üstelik de ne yapacağı belli olmayan, kafasına estiğinde herkesi şaşırtan bir Başbakana tercih edecekler;Abdullah Gül’ün ikinci kez Cumhurbaşkanı olmasını destekleyecekler. Cumhurbaşkanının yanına, Ak Parti’den Bülent Arınç gibi bazı isimler de eklemlenecek. (Bu düşüncemin detayları da var. Ama onların burada açıklanması hem gereksiz hem de zor.)

Buna itiraz edenler, genellikle, iki dost siyasetçinin birbirine rakip olamayacağını söylediler hep. Ben de Peygamberimizden sonrasını hatırlattım. Kimsenin melek olmadığını, iktidar mücadelesinin bazen iki dostun arasını da açabileceğini belirttim.

Bugün bu ihtimal belki yine bir ihtimal, ancak, çok küçük bir ihtimal. 

Bugün bu ihtimalin Abdullah Gül etrafından gerçekleşmesini zayıf görüyorum. Cumhurbaşkanımızın dershaneler üzerine yaptığı bir açıklama, iki eski dostun arasının açılması ihtimalini azaltmış gözüküyor.

***

İlk bölümde özetlediğim ve detaylandırılabilecek gelişmelerden hareketle, “daha bildik” ve “tabiatı itibariyle öngörülebilir” biri etrafında bir kenetlenmenin sağlanmak isteneceğine yönelik düşüncemi muhafaza ediyorum.

Peki, bu isim kim olur? Bu ismin iki özelliğini yukarıda, tırnak içerisinde verdim. Buna uyan, Abdullah Gül’ün dışında, başka isim bulmak zor değil. (Aklımda elbette biri var. Ama buraya almayı gereksiz buluyorum.)

***

Yukarıda özetlemeye çalıştığım, sadece bir öngörü. Ben kâhin değilim. Ülkemizin geleceğine umutla bakmak isteyen sade bir insanım. Hükümetin hiç gündeminde yokken, her döneme, başka sorunların çözümünün yanı sıra, Kürt sorununun da bugünkü mecrada çözülmesi gerektiğini söylemeye çalışarak başlayan biriyim.

Bir insanın gözyaşının her şeyden daha önemli olduğunu düşünenlerdenim.

Hiçbir şeyin yaratılmışların en şereflisi insandan ve insana ait değerlerden daha kıymetli olmadığına inananlardanım.

***

Son söz: Bazılarımız erken havaya girdi. Onlara göre; Türkiye’de derin devlet ve derin yapı çökertildi. Bir daha ayağa kalkamayacak durumda.

Soru: Bugün “dönüştü” dediğiniz kurumların üst yöneticilerini veya kurul üyelerini kim atıyor? Bu atamalara ilişkin anayasal kurallar ne durumda? Bu iki soruya vereceğiniz cevap, yukarıdaki tartışmayı daha da anlamlı hale getiriyor.

Ben kötümser miyim? Hayır. Sadece aşırı iyimserliğin bizi rehavete sürükleyeceğini düşünenlerdenim. Kendimi illâki bir şekilde tanımlamam gerekirse, “ihtiyatlı iyimser” olmayı tercih ederdim.

***

Çok yakın bir dostumun ifadesiyle: (Bunu Ak Parti bilerek mi yapıyor, yoksa kader-i ilâhî mi, bilmiyorum ama) yine “hayat memat meselesi” olarak görülebilecek bir seçime gidiyoruz.

Zira bu seçimlerdeki psikolojik eşik, bir sonraki ve ona bağlı olarak bir sonraki seçimleri etkileyecek.

Rota Haber

Pis bir gerçek, teorimizi berbat eder mi? yazısı ilk önce Hür Fikirler üzerinde ortaya çıktı.

What is this? This is a pencil.

Eğitimin zorunlu olması, büyük bir sorun. Bunu daha önce yazdım. Hadi, zorunlu bir eğitim var. Bunu 8 yıldan 12 yıla çıkarmak, bu daha büyük bir sorun. Bunu da yazdım. Geçmişte, işin “zorunlu” olmasının yanı sıra, başka yönlerden de eğitim sistemimizi eleştiriye tuttum. Bunlardan biri de dil eğitimiydi.

Şu kadar yıl İngilizce dersi verdiğimiz öğrenciler, üniversiteye de geldiğinde hâlâ “What is this?”, “This is a pencil” düzeyinde ilerliyor. Tek kelimeyle, yazık, demiştim.

***

Yıllardır, bazı üniversitelerimizde programların bir kısmında %30 yabancı dille eğitim diye bir şey var. Tam bir komedi.

Buna göre, %30 İngilizce eğitim verilen bölümü kazanan öğrenciler, önce bir yıl hazırlık okuyorlar. Sonra, bu öğrencilerin bazı dersleri İngilizce alması bekleniyor.

Peki, hazırlıktan sonra dil bilgimiz İngilizce ders almaya yeterli hale geliyor mu? Hayır. Diyelim ki, öğrenci yeterli; bu öğrencilere ders verecek hocamız var mı? Genellikle, bu nitelikleri haiz hocamız da yok.

Şu halde bu sistem niçin sürdürülmek isteniyor? Bu, ancak psikologların karar verebilecekleri bir durum. İd, ego, süperego gibi bir takım kavramlar devreye sokulmalı, belki. Yani burası, anlayabildiğim ve kavrayabildiğim bir alan değil.

Programlarında %30 İngilizce ders anlatılan bölümler olmasının hiç mi yararı yok? Var. O da, bu bölümlere gelen öğrencilerin giriş puanlarının diğerlerinden birkaç puan daha yüksek olması. Ama o kadar, daha fazlası değil.

***

Bir de tabii ki ODTÜ, Boğaziçi ve Bilkent gibi öteden beri tamamen İngilizce eğitim veren yükseköğretim kurumları var. Bir de, son zamanlarda, bunlara özenenler.

Ben, lisans eğitimim esnasında, ikinci sınıfta –yedi yıllık İngilizce eğitiminden sonra- İngilizceden kalan ve ondan sonra bu dili öğrenmeye karar veren biriyim. Bu dile ne kadar hâkim olduğum, tartışmalı. Yüksek lisansımı ODTÜ’de yaptım. Amacım, dilimi biraz daha ilerletmekti. Türkiye şartlarında fena sayılmayacak nitelikte bir de tez yazdım. Üstelik de İngilizce. 

1998 yılında da İngilizceden çeviri yapmaya başladım. Bugüne kadar tek başıma üç kitap (L. von Mises, Anti Kapitalist Zihniyet, Ankara: Liberte Yayınları, 2004; L. von Mises, Sosyalizm, Ankara: Liberte Yayınları, 2007; L. von Mises, Kadir-i Mutlak Devlet: Totaliter Devlet ve Topyekûn Savaşın Yükselişi, Ankara: LiberteYayınları, 2010), Prof. Dr. Mustafa Erdoğan Hocamla ortaklaşa bir kitap (N. P. Barry, Modern Siyaset Teorisi,Ankara: Liberte Yayınları, 2013) ve otuza yakın da makale çevirdim. (Bu çevirilerde Prof. Dr. Atilla Yayla Hocamın moral desteklerini belirtmem gerekir.)

***

Dil, bir uygarlığın sahip olduğu birikime nüfuz edebilmek için oldukça önemli, bunu burada tartışacak değilim. Bu açıdan, meselâ, çeviri faaliyetleri uygarlıkların sıçramalı olarak ilerlemesi bakımından kayda değer çabalar, bunu biliyorum. Yani, özetle, dilin, dil öğrenmenin önemsiz olmadığını biliyorum. Bunu bugüne kadar yapıp ettiklerimle de ortaya koydum zaten.

Bilemediğim ve anlayamadığım şey, dilin, hemen her aşamada bu toplumun geleceğini inşa edecek kuşaklarının önüne, bir engel olarak koyulması.Bunun geçmişte yapılmasını anlayabiliyorum. Zira İngilizce (veya başka bir dil) Anadolu’dan gelen geniş kitlelerin daha baştan sistemin dışına itilmesi için önemli bir gerekçe oluşturuyordu. Ya bugün?

Mehmet Sağlam, kendisiyle yapılan bir röportajda, yıllar önce, -mealen- şunları diyordu: Eğer yurt dışına gönderilecek öğrencilerde dil şartını arasaydık, Anadolu’dan kimse yurt dışına gidemezdi.

Eskiden yabancı dil duvarını örenler, tek parti döneminin elitleriydi. Şimdilerde ise bunu çevreden merkeze bir şekilde gelebilmeyi başaranlar yapıyor.

İnsan üzülüyor.

***

Devlet, dille ilgili illa bir şey yapmak istiyorsa bence şunu yapması daha hayırlı olur: Üniversitelerin hazırlık programları için ayrılan kaynakları kendini ispat etmiş yayınevlerine teşvik olarak verebilir ve Hasan Âli Yücel’in başlattığı ama yarım kalan tercüme faaliyetlerini devam ettirebilir.

***

Bir de tabii ki üniversitelerde yükselmek için İngilizce yayın şartı var. Evet, artık pek çok akademisyenimizin İngilizcesi var; ortalık da İngilizce yayından geçilmiyor. Ama bir de bu yayınların “niteliği” diye bir sorun var. Zira artık üniversitelerimizde iş –amiyane tabirle- “Yürü, kaç yabancı yayının var, onu görelim”e dönüşmüş durumda.

Bu yayınların kaçı sadra şifa yayınlar? Kimse bunu sorgulamıyor.

Birileri bu İngilizce saplantısına “Dur” desin, lütfen.

RotaHaber, 15.01.2013

İngilizce eğitimi yeniden ele alınmalı yazısı ilk önce Hür Fikirler üzerinde ortaya çıktı.

Yıl 1990. O zamanlar henüz dershanecilik bugünkü kadar gelişmiş değildi. Meselâ bizim orada iki tane dershane vardı, üçüncüsü ise o sene açılmıştı. Bizim okuldan da, bizim sınıftan da dershaneye giden çok sayıda arkadaş vardı. Dershaneye giden öğrencilere imrendiğimi, “Keşke ben de gidebilseydim” dediğimi hatırlıyorum.

***

Yatılı olarak okuyordum. Sınava girecek olduğumuz dönemin ortasında, yatılıda kalan ama aynı zamanda dershaneye gidenarkadaşlar, gittikleri dershanede bir deneme sınavı yapılacağını belirttiler. Bu benim de ilgimi çekti.

Bir Cumartesi günüydü. O zamanlar bugünkü gibi “sürekli sınav” durumu yoktu. İlk defa optik okuyucuların okuyacağı tarzda sınava giriyordum. Sınavın ilk on dakikasında heyecanımı bir türlü yenemedim. İşaretlemelerde kalem bir o yana, bir bu yana gidiyordu. Buna mani olmak için diğer elimi kalemin dibine koyuyor, kalemin oynamasını engellemeye çalışıyordum.

***

Sınav bitti. Ve il bazında yapılan o sınavda il dokuzuncusu oldum. Daha sonra, söz konusu dershane bana bir davette bulundu. Görüşmeye gittiğimde, karşımda dershanenin sosyal bilgiler öğretmeni Selim Beyi buldum. Bana, “Niçin dershaneye gelmiyorsun?” diye sordu. Ben de, esasında gelmek istediğimi ama imkânım olmadığı için gelemediğimi belirttim. O da, “Her hocanın bir öğrenciyi bedava okutma hakkı var, bu hakkımı sizden yana kullanabilir miyim?” diye sordu. Ben de, “Niye olmasın, çok memnunolurum” dedim. Selim Bey, daha sonra beni üst kattaki bir sınıfa yönlendirdi.

***

İlk ders Geometri dersiydi. Dersin Hocası, hiç not tutturmuyor, sürekli soru çözüyordu. Yanlış hatırlamıyorsam, bir derste yirmi sekiz soru çözmüştük. Konu, çemberlerdi. O soruyor, ben cevaplıyordum. Bir süre sonra dikkatini çekti, “Sen de kimsin?” diye sordu. Ben de bu sınıfa yeni geldiğimi anlattım. “Dersten sonra görüşelim” dedi.

Ara olunca geometrici benimle tanıştı. Ben de onu tanımış oldum. Bu kişi dershanenin sahibiydi. Yani iyi bir başlangıç yapmıştım. Ben dershaneyi sevmiştim, dershanenin sahibi de beni.

***

O sınıfta 36 kişi vardı ve hepsi de parayla kaydını yaptırmışlardı. Ben otuz yedinci kişiydim. Parasız olarak o sınıftaki derslere katılan tek kişi bendim.

Bu sınıftan dört yıllık bölüm kazanan tek kişi ben oldum. Onlar benimle hep gurur duydular. Reklam afişlerinde bana da yer verdiler ama ben de onların da katkısıyla üniversiteyi kazanmıştım ve bu yüzden onlarla hep gurur duydum. Bu dershanenin müdürünü fırsat bulduğumda ziyaret etmeye çalıştım. O da beni sürekli ayakta karşıladı. Onlara büyük bir minnettarlık duyuyorum. (Bu vesileyle, T. Cinel Hocama saygılarımı iletmek isterim.)

***

Daha sonraki yıllarda dershanecilik epey gelişti ve neredeyse mevcut eğitim sistemine paralel bir eğitim sistemi haline geldi. Bugün artık üniversiteye veya başka sınavlara hazırlık, ancak dershaneler yardımıylayapılabilir hale geldi. Hatta iş öyle bir noktaya geldi ki: Çocuklarımız, ev, okul ve dershane üçgeninde sıkışıp kaldı. Daha önce bir yazımda da ifade ettiğim gibi: Adeta çıldırdık ve sanki yakın bir gelecekte anaokullarına hazırlık derslerinin verildiği dershanelerin açılması an meselesi.

Dershaneler, çocukların da annelerin de psikolojisini etkiler hale geldi. Aileler, dershaneye gitmeyeçocukların başarılı olamayacağına inanmaya başladılar. Bu yüzden, varını yoğunu çocukları için seferber etmekteler.

Kabul edelim ki, eğitim hâlâ bu toplumdaki sınıf değiştirmenin en önemli aracıdır. Bu da ailelerin eğitim için her şeyini feda etmelerinde etkili oluyor.

***

Başbakanımız, yakın bir zamanda, dershanelerin kaldırılacağını ifade etti. Buralara fakirlerin çocuklarının gidemediklerini söyledi. Buna katılmıyorum. Dershanelerin olmadığı bir sistem güzel olurdu. Ama bugünkü şartlarda dershaneleri kaldırmak, ne yazık ki, mümkün değil.

Fakirleri korumak ve kollamak adına dershaneleri kapatmak ise gerçekleri görmemek anlamına gelir. Hem kendimden hem de daha sonra değişik dershanelere yazdırdığım yakınlarımdan hareketle, şunu söyleyebilirim: Dershaneler, bir ışık gördükleri fakir çocukların elinden tutuyorlar.

Bunu, evet, çoğu kere reklâm için yapıyorlar. Ama piyasa ekonomisi zaten böyle bir şey değil mi? Gece ekmek pişirmek için kalkan fırıncı, bizim kaşımızı, gözümüzü sevdiği için mi ekmek yapıyor? Öğlen yemek yemeye gittiğimiz lokantanın sahibi, “Ben bir hazırlık yapmazsan müşterilerim açlıktan ölür” diye mi masaları donatıyor? Aynı şey dershaneler için de geçerli. Onlar, “Bakın ilin şampiyonlarını biz çıkardık” demek için fakirleri dershanelerine kaydettiriyorlar ama gizli bir el, buradan kamusal bir yararın doğmasına yol açıyor.

Bunu hatırlatmak istedim.

RotaHaber.com

Dershanecilik ve gizli el yazısı ilk önce Hür Fikirler üzerinde ortaya çıktı.

Jack Sim. Bay tuvaletolarak da bilinen Sim, Dünya Tuvalet Organizasyonu kurucusu. Geçtiğimiz yıl Asya’da yılın girişimcisi seçildi. Ona göre, hijyen için harcanan her 1 dolar, insanların sağlıklı kalmasını sağlayarak 5 dolarlık iş gücü olarak geri dönüyor.

Namaz, bir Müslüman için en önemli ibadetlerden biri. Namazın farzları arasında temizliğin ayrı bir yeri var. Bu yüzden, İslâm medeniyeti temizliğe büyük önem vermiştir. Peygamberimiz (SAV), bir hadisinde, temizliği imandan saymıştır. Biz, temizliğe verdiğimiz önemle haklı olarak hep övünmüşüz.

Namaz deyince ilk akla gelen mekânlar camilerimizdir. Camilerin ayrılmaz unsurlarından biri de namaza hazırlık yaptığımız tuvaletler ve şadırvanlardır. Ama camilerimizin tuvaletlerinin pek çoğu bugün hiç de övünülecek ölçülerde değil.

Bu tuvaletlerin genel olarak temizlik sorunları var. Tuvaletlerin bir kısmı özürlülerin kullanımına uygun değil. Çocuklu kadınların cami tuvaletlerinden yararlanması neredeyse imkânsız durumdadır. Tuvaletlerin giriş ve çıkış merdivenleri, yaşlıların kullanımını zorlaştırıyor. Ve cami tuvaletlerimiz daha pek çok sorunla malul.

***

Jack Sim. Bay tuvaletolarak da bilinen Sim, Dünya Tuvalet Organizasyonu kurucusu. Geçtiğimiz yıl Asya’da yılın girişimcisi seçildi. Ona göre, hijyen için harcanan her 1 dolar, insanların sağlıklı kalmasını sağlayarak 5 dolarlık iş gücü olarak geri dönüyor.

Dünya nüfusunun % 40’nın hijyenik tuvalet kullanmadığını belirten Sim, Türkiye’ye yaptığı bir ziyarette, “İnsanların hastalanarak işlerinden ayrı kalmasına neden olan pek çok bulaşıcı hastalık hijyenik olmayan tuvaletler yüzünden yayılıyor.

Hijyenik tuvaletler icat edildiğinden bu yana, insan hayatı 20 yıl uzadı. Doktorlar, son 200 yılda en önemli medikal buluşun hijyenik tuvalet olduğunu, hiç bir buluşun insan hayatını bu kadar uzatmadığını söylüyor.” (bkz. http://www.hurriyet.com.tr/ekonomi/21926670.asp) diye konuştu.

***

2000 yılında, kalkınmanın önündeki en önemli sorunlardan biri olan tuvalet sorununu çözmek için uluslararası topluluk tarafından bir teşkilâtlanmaya gidildi: Dünya Tuvalet Teşkilâtı (bkz. http://www.worldtoilet.org).  Ama bu Teşkilât, henüz, dünyanın dikkatini bu konuya çekebilmek konusunda başarılı olabilmiş değil.

Yine de bu konuya dikkat çekecek bazı faaliyetler yapılıyor. Meselâ, her yıl, 19 Kasımtarihinde, Dünya Tuvalet Gününedeniyle çeşitli etkinlikler düzenlenmekte, en temel ihtiyaçlardan biri olan tuvaletten yoksun ülkeler için yardım toplanmakta, insanlar tuvalet temizliği konusunda bilinçlendirilmeye çalışılmaktadır (Dünya Tuvalet Teşkilâtı’nın tanıtım filmleri için bkz.: http://www.youtube.com/channel/UCcHvMjOpWw-tf7F8p6B7O_Q).

***

Türkiye, geliştikçe şehirleşiyor. Şehirleştikçe kamusal tuvaletlerin önemi bir kat daha artıyor.

Kamusal tuvaletler, bir sistem olarak düşünülmelidir. Bu sistem, pek çok noktayı dikkate alınarak yeniden kurgulanmalıdır. Buna camilerin etrafından tuvaletler de dâhildir. Artık insanlar kendilerini tuvaletlerin içinde güvende hissetmelidir.

Tuvaletlere yapılan ödemeler makul olmalıdır. Tuvaletlerdeki temizlik sorunu acilen çözülmelidir. Tuvaletler, özürlülerin, yaşlıların, kadınların ve çocukların yararlanmasına uygun bir şekilde yeniden tasarlanmalıdır. Dışarıdan bakıldığında ise tuvaletler, fark edilebilir işaretlerle kolayca bulunabilmelidir. Tuvaletlere erişim kolay olmalıdır. Tuvaletlerin şehirdeki konumları insanların yoğun olarak bulundukları yerler olmalıdır. Ayrıca tuvaletler, dış görünümü itibariyle de itici bulunmamalıdır.

***

Daha sağlıklı bir dünyada yaşamak için başta şehir idarelerimiz olmak üzere kamusal tuvaletleri inşa eden ve işletenlerin dünya standartlarında bu hizmeti sunabilmeleri, biraz da bizim duyarlılıklarımızdaki değişime bağlı.

Yarın, 19 Kasım: Dünya Tuvalet Günü. Adlandırma itici bulunabilir. Ama sorun; yaşlılar, kadınlar, özürlüler ve özellikle tuvalete sık gitmeyi gerektiren hastalıklardan muzdarip olanlar için çok yakıcı bir sorundur.

Türkiye, hemen her gün devasa sorunları tartışır, konuşur. Genel olarak kamusal ve özelde de camilerin etrafındaki tuvaletlerin durumu, hayata dair önemli bir sorun olmasına rağmen, tartışma konularımızın arasında yer almaz. Oysa sıkışan ve tuvalet arayan biri için, meselâ, Esed sonrası veya önümüzdeki seçimleri kimin kazanacağı veyahut da idam cezasının gerekip gerekmediği hiç de önemli olmayacaktır. Bunu da biliyoruz.

Konu mide bulandırıcı ama kesinlikle önemsiz değil. Meramım, bu konudaki duyarlılıklarımızı gözden geçirmek ve hassaten özürlülerin bir başka sorununa daha dikkat çekmek.

Evinden çıkamayan, çıksa bile şehirde rahatça dolaşamayan, dolaşsa bile tuvalet ihtiyacını karşılayamayan ve ibadetini yapamayan özürlüler var.

Ve son söz:

Bütün yetkililere; Özürlüler Kanunu’yla ilgili yükümlülüklerinizi yerine getirmeniz için sekiz ayınız kaldığını bir kez daha hatırlatmak istiyorum.Dünya Tuvalet Günü, en azından, kamusal tuvaletlerle ilgili sorumluluklarını hatırlatan bir gün olur, diye temenni ediyorum.

RotaHaber.com

Bay Tuvalet (Jack Sim) ve Dünya Tuvalet Günü yazısı ilk önce Hür Fikirler üzerinde ortaya çıktı.