Merkeziyetçilerin de ademi-merkeziyetçilerin de demokratların da dikta özlemcilerinin de İslami düşünceden aydınların da din karşıtlarının da devleti ele geçirme veya devlet kurma hayali içindeki Türk, Arnavut ve Ermeni milliyetçilerinin de hedefi aynıydı.

Muhalifler arasındaki dayanışma da göz doldurucuydu. Örneğin İttihat Terakki Partisi, Doğu Anadolu’da örgütlenirken Ermenilerin Taşnak Partisinin desteğini almış; Kürtlerin büyük çoğunluğu uzak dursa da “Kürdistan gazetesi, İttihad ve Terakki’nin yayın organlarından olan Osmanlı ile birlikte aynı amaç uğruna yayınlarda bulunmuştu.”[1]

Recai Galip Okandan, Amme Hukukumuzun Ana Hatları eserinde bu ilginç koalisyonu ve amaçlarını şöyle tanımlar:

Abdülhamit II’nin idare tarzına muhalefet eden ve İstibdadı yıkmak gayesiyle çalışan Osmanlı Terakki ve İttihat Cemiyeti, Teşebbüsü Şahsi ve Ademi Merkeziyet Cemiyeti, Ahd-i Osmani Cemiyeti, Ermeni Heyet-i İhtilal Müttefikası, Mısır Cemiyet-i İsrailiyesi gibi muhtelif teşekküller, 1907 senesi Aralık ayının sonlarına doğru genel bir kongre aktederek … ‘bu kadar felaketlere sebebiyet veren usül-i idare’nin ‘derhal ve her ne vasıta ile olursa olsun’ yıkılması lüzumunu ilan eylemiştir.

Sultan Ab­dül­ha­mid’i “derhal ve her ne vasıta ile olursa olsun” devirmeyi kur­tu­lu­şun ga­ran­ti­si ola­rak gören bir ku­şak­tı o. Bu yüzden de aralarındaki farkları ihmal edebilmişlerdi. Romantikler Meşrutiyet ilan etmenin bütün sorunları çözeceğini düşünürken, her kesimden siyasetin kurtları, Sultanı devreden çıkardıklarında kendi tasarılarını uygulamak için girecekleri kavgaya hazırlanıyorlardı.

Hürriyet, adalet ve demokrasi isteyen ortalama bir Osmanlı’nın istibdada karşı çıkması ve meşrutiyeti savunması elbette doğruydu. Ama ortada bu mücadeleyi tu­tar­lı bir ah­la­ki mutabakata ve prog­ra­ma dayalı olarak yürütecek bir siyasi irade yokken soyut ilkelerin bunu sağlayacağına güvenmekle ve kurtların ardından gitmekle hata etmişlerdi.

İttihat Terakki’den de onunla zıt amaçlara ama aynı zihniyete sahip diğer radikallerden de hürriyet beklemek hataydı. Makul demokratlar etkili olamadı. 1908 Devrimi korunamadı. Kısa zamanda iktidarı ele geçiren İttihatçılar, eski istibdat dönemini mumla aratacak bir baskı ortamı oluşturdular. Gazetecileri öldürdüler, muhalefeti susturdular ve şikâyet edilen yolsuzluklardan çok daha fazlasını yaptılar. Orada da kalmadı. 1914’te ülkeyi dünya savaşına soktular, 1915’te Tehcir kararı aldılar. Sonuç savaş, felaket ve yıkımdı.

Günün sonunda, İttihatçıların ileri gelenleri, arkalarında yenilmiş ve teslim olmuş bir ülke bırakıp İstanbul’u terk ederken “Efendiler nereye?” diye soruyordu Refik Halit Karay, 3 Kasım 1918 tarihli yazısında. Hesabı ödemeden çekip gidenlere sesleniyordu. Ve can sıkıcı bir kehanette bulunuyordu: “Bizde bu ölü kan, sizde o yaman surat olduktan sonra bir gün olur yine gelirsiniz.”

Refik Halit haklıydı. Sonraki tarih, giderken zihniyetlerini burada bıraktıklarını gösterecekti…

“Kahrolsun istibdat, yaşasın hürriyet”

Türkiye yeni bir seçime giderken ortaya çıkan tablo ister istemez bu hafızayı yeniden gündeme getiriyor. Bazıları bunun geçmişte kaldığını söylerken, bazıları aynı bölünmenin yeni aktörlerle olduğu gibi yeniden karşımıza çıktığını düşünüyor.

Elbette her dönemin kendine özgü koşulları, gündemi ve tartışmaları var. Bu yüzden de bizler tam “Canım ne alakası var, şimdi koşullar çok farklı, Abdülhamit de İttihatçılar da geride kaldı”ya ikna olacakken, bizzat kendileri bizi uyararak “Hayır biz tam da oyuz” diyorlar. Böylece iktidara kızıp onların değiştiğine inanmaya hazır durumdaki pek çok demokrata sığınacak bir gerekçe de bırakmıyorlar.

Örneğin Meral Akşener doğrudan yüz yıl önceki o ayrışmanın sloganını, “kahrolsun istibdat, yaşasın hürriyet”i kullanıyor. “Bu istibdat sistemine, rejimine karşı tekleşmeye tek adamlığa doğru giden bir sisteme karşı bir başkaldırı. Buranın öznesi eğer Abdülhamid ise bugünün öznesi Recep Tayyip Erdoğan’dır” diyor. “Neyse, tek adamlığa karşıymış, o kısmını benzetiyormuş, demek ki sorun yok” diyecek oluyoruz ama bundan ibaret olmadığını anlıyoruz sözlerinin devamında. İttihat ve Terakki’ye sahip çıktığı suçlamasına da “bir beis mi varmış?” cevabını veriyor.

Ne beis olsun? Aksine bu açık sözlülüğü kutlamak gerek. Hiç değilse altılı masanın iki ana bileşeninin, CHP ve İYİ Partinin çok önemli bir konuda uyumlu olduğunu gösteriyor bu ifadeler. İttifakın başkan adayı Kılıçdaroğlu da dünyanın en savunmasız insanlarının, mülteci çocuğun hayatını kabusa çevirme pahasına 10 yıl boyunca istikrarlı biçimde nefret yaydı, şimdi de yüz yıl sonra yeni bir tehcir vadediyor. Sivil-asker ilişkilerini yeniden bozmayı göze alarak, sınırdaki askeri itaatsizliğe, üstlerinin emrini dinlememeye teşvik ederken tam da o İttihatçı geleneğin içinden konuşuyor.

Anlıyorsunuz ki Batı cephesinde yeni bir şey yok. Geride bıraktığımızı sandığımız tarihin bizi yüz yıl sonra benzer bir tercihle karşı karşıya bıraktığını görmek can sıkıcı.

Haksızlık etmemek için bu noktada bir izaha gerek var: DEVA ve Gelecek partileri, içinden geldikleri siyasi gelenek itibarıyla, partnerlerinden farklı olarak ittihatçı zihniyetten değiller. Ama onların varlığı bu koalisyonun niteliğini değiştirmeye yetmiyor. Unutmamak gerek ki geçen yüzyılın başındaki ittifak da sadece ittihatçılardan oluşmuyordu.

Tarihin tekerrür etmemesi için…

İstibdada haklı olarak tepkili olan, Meşrutiyeti haklı olarak talep eden ama sonrasını hesap edemeyip otoriter bir yönetimden kaçmaya çalışırken kendisini hiçbir değerle sınırlı görmeyen totaliter İttihatçı zihniyetin elinde bulan yüz yıl öncesinin demokratlarını suçlamak haklı olmayabilir. Çünkü onların önünde bakıp ibret alabilecek bir tarih yoktu.

Bugün geçmiş ve güncel hafıza, Türkiye’deki makul seçmene değişene ve değişmeyene ilişkin bir perspektif veriyor.

Ama siyasette oy davranışı çok sayıda faktörün bir bileşkesi olarak ortaya çıkıyor ve bugün siyahla beyazın iç içe geçtiği bir tabloda tek belirleyici olan bu perspektif veya hafıza değil. Artık 2002’de veya 2012’de değiliz ve demokrat tabanın iktidardan haklı olarak şikayetçi olduğu pek çok husus var. Böyle bir ortamda Altılı Masanın sergilediği görüntü ona yağmurdan kaçarken doluya tutulma ihtimalini güçlü bir biçimde hissettirirse veya iktidarın seçimden sonra hatalarıyla yüzleşip sorunları çözeceğine dair ikna edici bir kanaate ulaşırsa, tarihi tecrübe ve siyasi hafıza daha güçlü biçimde onun arkasında durur.

Türkiye siyasi tarihi, demokrasi, adalet ve özgürlük adına en köklü açılımların DP, Özal ANAP’ı ve AK Parti’nin içinde yer aldığı siyasi gelenekten geldiğini gösteriyor. Bu da o geleneğe, doğruyu yanlıştan ayırarak seçmenin önüne seçenekleri net olarak koyma ödevi yüklüyor.

“Türk sağı demokratikleşmedeki tarihi sorumluluğunu hatırlamalı ve yeniden üstlenmelidir” diyordu Kazım Berzeg, bundan yaklaşık 40 yıl önce. Bu bakımdan seçimin sonucu ne olursa olsun, Türkiye’de demokrat sağ geleneğin kendisine çeki düzen vermesi gerek. Aksi halde doğrularla yanlışlar birbirine karışıyor. Eski çıkmaz sokaklar ve yanlış yollar da böyle zamanlarda bir alternatif olarak gündeme geliyor.

[1] Sonrası, Kürt kelimesine dahi tahammül edilmeyip, Kürt Meşrutiyet Mektebi’nin kapatıldığını görmek olacaktı. Bkz. Bahattin Demir, “Kürd Meşrutiyet Mektebi,” Toplumsal Tarih, 200, Ağustos 2010, s. 72.

Bekir Berat Özipek – Serbestiyet / 3 Mayıs 2023
https://serbestiyet.com/gunun-yazilari/tarih-tekerrur-eder-mi-127146/

Temkinli bir ilgiydi bu. Seçmen değişim istiyordu ama bunu özgürlükler açısından neredeyse bir asır sonra sahip olduğu kazanımları kaybetmeden, vesayete yeniden yol vermeden, katsayı türü adaletsizlikleri, Kürt meselesinde yeniden 1990’ları ve devletin dine karşı ceberut yüzünü geri getirebilecek bir kazaya uğramadan istiyordu.

İlgisine rağmen seçmenin oyu çantada keklik değildi; izleyip görecek, test edecekti.

Yeni partilerden beklenen basitti: CHP tarzı bir muhalefet yapmamaları, sadece yanlışlara işaret etmekle kalmayıp doğruya doğru yanlışa yanlış diyebilmeleri, gölge hükümet olarak hareket etmeleri, iktidarı ve muhalefetiyle mevcut siyasetin ötesinde/dışında/üstünde bir yerden, istikamet göstermeleri.

Makul bir süre boyunca sakin olmaları, bir deniz feneri gibi sabit durup siyasete ışık tutmaları yeterliydi. Tüm ülkede sağda ve solda, devletçi, milliyetçi ve Kemalist dalga yükselişte olabilirdi ama çıtayı daha farklı bir yere veya yukarıya koyacak, “bizim standardımız budur” diyecek bir partinin karşılığı vardı. İstikrarlı ve sabırlı olmak, ilk seçimde ille de bir hükümetin parçası olmaya bakmamak, icabında onu reddetmeye de hazır olmak, bugün kilit bir siyasi aktör olmayı sağlayabilirdi.

Onlardan beklenen, siyasette farklı ve üçüncü bir yol inşa etmeleriydi. Bunu başarmış olsalardı, bugün tıpkı Bulgaristan’daki Haklar ve Özgürlükler Hareketinin yaptığı gibi, kilit bir aktör olabilirlerdi. Böylece kendi demokratik standartlarını açıkça ortaya koyar, iktidara ve muhalefete dönüp, iktidar istiyorlarsa anahtarın bu standartlar olduğunu söyleyebilecek bir gücü de temsil edebilirlerdi.

Makul sayıdaki makul seçmeni kazanamamak

Ama bu olmadı. Hem içinden geldikleri siyasi geleneğe ve siyasi aktöre hem de muhalefete karşı özgüvenli ve rahat yaklaşmaları gerekirken bunu yapamadılar. Daha çok boşanmış eş psikolojisiyle hareket ettiler. Geçmiş hiç peşlerini bırakmadı. “Eski AKP’li” olmakla kınanmanın ezikliği bir şekilde üstlerinde hissedildi. Bu süreçte Ak Parti’ye de partilerden bir parti olarak bakamadılar. Sadece ona değil, DEVA’nın Gelecek’e kapıyı baştan kapatmasında olduğu gibi, birbirilerine de.

Kadrolarının düzgün demokratların yanında, belki onlardan daha fazla, siyasette fırsat kovalayan ve her partide yer alabilecek kişilerden oluştuğu, her iki partide içeriden bakanların da gözlemiydi. İktidar ihtimali varsa çıkan ilk fırsatı değerlendirmeyi de muhtemelen en çok bu kadrolar istedi.

Her iki parti de kurulduktan sonra benzer hatalarla bekledikleri büyümeyi yakalayamadı. Siyasette anlamlı bir ağırlık noktası oluşturmayı başaramayışlarını beraberinde getiren siyaset tarzının ardından ve yine onun bir sonucu olarak CHP merkezli ittifak geldi.

Şimdi Saadet Partisi lideri “Üç parti ayrı ayrı seçime girdiğimiz zaman alacağımız oy mertebeleri anketlerde şöyle veya böyle görünüyor. En fazla 3-4 milletvekili çıkartılabiliyor” diyor ve bu yüzden üçünün birleşmesini öneriyor. Ama o haliyle bile bütün beklentisi 30-40 milletvekilinden fazlası değil.

Dramatik bir durum bu. Kuruldukları zamanki heyecan ve teveccühü nasıl erittiklerinin bir muhasebesini yapabilmiş olsalardı, bugün neden Altılı Masanın bir parçası olmamaları gerektiğini de fark edebilirlerdi.

Sağ ve sol Kemalistlerle demokratların, Türk ve Kürt ittihatçılarının, islamofobiklerle Saadetçilerin içerikten hiç söz etmeden, Anayasa, Kürt meselesi, din ve vicdan özgürlüğü gibi hiçbir temel meselede uzlaşmadan, sadece ortak hedefe karşı birleştikleri bir masadan derde deva bir siyaset çıkmaz. (Uzlaştıklarını duyurdukları “Güçlendirilmiş parlamentarizm” de -anlamsız bir öneri olması bir yana- içeriğe dair bir konu değil; hükümetin ne yapacağına değil şekline dair bir mesele.)

Bu beraberlikten ortaya çıkacak manzara da yaşadığımız coğrafya ve ülke için bir hükümetin katlanılabilir yanlışlarının çok ötesine geçebilir.

Altılı masa veya CHP’den demokrasi ummak

Siyasette farklı seslerin bir araya gelmesi de koalisyonlar da değerli. Ama bunu nasıl yaptığınız, kimlerle hangi temel siyasi hedefler doğrultusunda bir araya geldiğiniz daha önemli. Bu, siyasete dair okumanızın isabetlilik derecesi hakkında bilgi verici olduğu kadar, ortaya çıkacak tablodan doğacak sorumluluğunuz hakkında da bilgi vericidir.

Bir ittifaka girmek, seçmene verilen önemli bir mesajı ve siyasi taahhüdü içerir. Bu bakımdan onlara güven verenin ne olduğu, masanın merkezindeki CHP’nin ve onun başkan adayının sözünün tutmaması durumunda ne olacağı soruları akla geliyor.

Her iki partiden isimlerle konuştuğumuzda sözlerin ve bağlayıcılık gücü ahlaki kınamadan ibaret olan protokollerin ötesinde bir güvenceden söz edemiyorlar. Böyle bir durumda geriye beraber yola çıktıkları partilerin veya başkan adayı olarak önerdikleri kişinin siyasi dünya görüşüne ve güven açısından yıllar içinde sergilediği tutuma bakmak kalıyor, ki bu açıdan baktığımızda tablo hiç iç açıcı görünmüyor. Çünkü tam da bu kriterler, “neyine güvendiniz?” sorusunu gündeme getiriyor; ideolojisine mi, haklar bakımından bugüne kadar sergilediği tutuma mı yoksa bugünden sonrasına dair taahhütlerine mi?

Sözlerin ve sloganların ötesine geçmek

Bu ülkede toplumun geniş kesimlerinin CHP’ye güven duymamasının neredeyse yüz yıllık bir tarihi var. Geçmişe dair sicili hayırla anılmıyor; şimdiki zamana, Kılıçdaroğlu dönemine dair sicili de hayırlı değil.

Demokrasi söylemleri bu gerçeği değiştirmiyor. Çünkü yakın geçmişte, en temel demokratikleşme adımları ona rağmen atılırken, yasaklar ona rağmen kaldırılırken de benzer demokrasi söylemleri vardı ve dahası bu söylemler haksızlık üreten bir düzenin yasaklarını savunurken de kullanılmıştı.

Son yıllarda, daha kesin bir tarih olarak 2017’deki sistem değişikliği sonrası yüzde 51’i bulma zorunluluğu ile “helalleşme” ve “bahar gelecek, kuşlar, çiçekler, hepinizi kucaklayacağız” söylemlerinin eşzamanlı olması haliyle kafa karıştırıyor. Öte yandan benzer tartışmaları 1946’dan sonra aralıklı olarak çeşitli dönemlerde ve en son da 15 yıl önce Baykal’ın “Çarşaf Açılımı” dolayısıyla yaptığımızı ve hiçbir şeyin değişmediğini hatırlamak da can sıkıcı. Ama gerçek bir helalleşme ve değişim adına güven vermeyen bunlardan ibaret değil. Kılıçdaroğlu’nun bir kesimle (başörtülü kadınlar) helalleşmeden söz ederken diğer bir kesime (Suriyeliler) yarın helalleşme isteyeceği şekilde davranması, aynı ayrımcı ve zalimane uygulamaları bu kez de onlar için politika olarak önerebilmesi, ayrımcılıktan vazgeçmediğini gösteriyor. Mülteciye bakışından anlıyorsunuz ki gözler yine aynı bakıyor (Bkz: https://www.haksozhaber.net/chpnin-acilimi-ve-kedinin-gozleri-8342yy.htm)

Öte yandan daha bugünden masada yaşananlar da değişene ve değişmeyene dair bir gösterge olabilir.

“Artık militarizm geride kaldı, CHP değişti, zamanın ruhu…” diyenleri yalanlayan da son açıklamasıyla yine CHP liderinin kendisi oldu. “Afgan kaçakların ülkemize aktığı haberleri geliyor” diyerek askerden “vatanı korumak için” itaat etmemesini istedi. Kısacası değişen bir şey yok.

Böyle bir ortamda Gelecek ve DEVA’nın ona güvenmek için sözlerin ötesinde bir gerekçesi var mı? Acaba demokrasi adına fazlasını mı kazanırız, yoksa hemen ardından ertelenen karşıtlıklar gündeme gelir, CHP üzerinden yeni bir vesayet tesis edilir de eldeki bulgurdan da mı oluruz?

Görünen o ki, iktidara tepkiyle yanlış siyasi pozisyonlara savrulan demokratların durumundan çok da farklı değil onlarınki. Kürt meselesine tutumları zıt İYİ Parti ve HDP tabanlarının, din ve vicdan özgürlüğüne bakışı değiştiği umulan CHP tabanıyla Saadetçilerin, liberal ekonomiden sapıldı diyen DEVA’lılarla işsizlik sorununu her muhtara bir özel kalem atayarak çözmeyi vadeden Kılıçdaroğlu’nun ekonomi politikasını yan yana koyduğumuzda çıkacak siyasetin ülkeye hayır getirmeyeceğini görürlerdi aksi halde.

Ayrımcılıktan vazgeçiremeyince ona uymak

Benzer bir tutarlılık sorunu DEVA ve Gelecek açısından da var. İttifak adına daha şimdiden sığınmacılar örneğinde kendi doğrularından, üstelik de hiç esnememeleri gereken haklarla ilgili doğrularından feragat ettikleri görülüyor.

Bu bir izlenim değil. DEVA’nın katıldığım, moderatörlük yaptığım çalıştaylarındaki perspektif ayrımcı değildi. Çıkan raporlar ve partinin açıkladığı ilk görüşler de. Ama sonraki raporlar, -içine girdiği ittifakın ayrımcı hassasiyetlerinden olacak- dramatik biçimde farklılaştı. Sonuçta Ortak Mutabakat Politikalar Metnindeki yarın huzursuzluk duymadan anamayacakları ayrımcı “vaatler” ortaya çıktı.

Haklar uzlaşma veya maslahat adına çiğnenmemeli: Bu konuda iki partinin de iktidara eleştirileri doğru. Ama muhalefetteyken bunu kendilerinin yapmalarını nasıl açıklamalı? Uzlaşma adına bir sürü konuda taviz verebilirsiniz, ama hak olarak işaretlediklerinizden değil. Yok eğer “siyaset bu”ysa, daha muhalefetteyken bunlar mubahsa, iktidardayken neden olmasın?

Şimdi Gelecek ve DEVA yöneticilerinin bütün yapmaları gereken, geçmişe dair tarihsel tecrübenin ve bugüne dair gözlemlerin yanlış çıkmasını temenni etmek olmalı. Bir de ola ki seçilirse Kılıçdaroğlu’nun “izci sözü” benzeri yaptırım gücüne sahip teminatlara bağlı kalması için dua etmek. Ve tabii bir de önümüzdeki yıllar boyunca CHP’de parti içi demokrasinin olmaması için de.

Bu saatten sonra DEVA ve Gelecek, kendilerine gelip onları paralize eden o masadan kalkabilirler mi?

Artık onların bir şekilde silkinip masadan kalkmaları zor. Ama seçmenin işi o kadar zor değil.

Bekir Berat Özipek – Serbestiyet / 4 Nisan 2023

https://serbestiyet.com/gunun-yazilari/deva-ve-gelecek-masadan-kalkmak-veya-masada-kalmak-123966/

Ama Millet İttifakı hakkında ilk planda kanaat oluşturmak o kadar kolay değil. Özellikle de söylemler üzerinden. Çünkü söylemleri çok genel. Öze ilişkin konulara girmekten özenle kaçınıyorlar ve bunun birbirine hiç benzemeyen tabanlardan aynı anda oy almaya çalışmak gibi çok anlaşılır bir gerekçesi var. İktidara gelse de gelemese de bu tabanlardan biri feci şekilde yanıldığını fark edecek elbette. Ama o zamana dek söylemden bir sonuca ulaşmak güç.

Söyleme değil temel konularda izlenen siyasete bakalım dediğimizde ise ittifakın ana siyasi aktörü olan CHP’nin uzak ve yakın siyasi geçmişi ümitli olmayı güçleştiriyor. Bir yandan helalleşme diyor, Ak Parti-MHP Koalisyonunun yanlışlarına demokrasi retoriğiyle karşı çıkıyor ama iktidarın ilk 15 yılına damgasını vuran en temel demokratikleşme adımlarının esas olarak ona rağmen gerçekleşmiş olması bu iddiasına gölge düşürüyor.

Bu yüzden makul sayıdaki seçmenin haklı bir güven sorunu var. Acaba demokratik bir dönüşüm mü yapar yoksa kısa sürede eski vesayet rejimini tesis mi eder? Daha fazlasına mı sahip oluruz yoksa evdeki bulgurdan da mı oluruz?

Helalleşme mi yüzde 51’e mecbur bırakan seçim sisteminin kerameti mi?

Bana iyi garsona kötü davranan “demokrat”

Bu soruları akla getirmemek imkansız. Ama niyet okumaya gerek yok. Çünkü işimiz çok da zor değil. Çünkü elimizde çok basit ve çok gerçek, dolayısıyla gayet sağlıklı sonuç veren bir test var: Oy hakkı olanlara iyi davranmasının sebepleri varsa oy hakkı olmayana nasıl davrandığına bakarsınız. Oy hakkı olmayan ötekilere bugün nasıl baktığına bakarak yarın ne yapacağına dair bir anlama sağlayabilirsiniz.

İşte o yüzde elli birin içinde yer almayan mülteciler bu bakımdan bize paha biçilmez bir adalet mikyası sunuyorlar. Gündelik hayatta göze görünmeyenler onlar. Seçkin konuklarına nazik davrananların gerçek nezaketini ölçmek için bakılması gerekenler. Oy hakkı olmayanlar. “En alttakiler.” Bütün partilerin tabanında sevilmediklerine dair azımsanmayacak oranlar olduğuna dair “kamuoyu araştırmaları” yayınlananlar. Dolayısıyla yanlarında en pervasız davranılabilecekler. En “demokrat” siyasetçilerin, en “duyarlı” sanatçıların, yüzleri kızarmadan ve ayıplanıp damgalanmadan aşağılayabildiği mazlumlar. Ve tabii adalete en çok ihtiyacı olanlar.

İşte onlar, iktidar ve muhalefet için bütün illüzyonu dağıtan bir ayna vazifesi görüyorlar. Millet İttifakı’nın ve onun içinde yer alan küçük partilerin çevresinde toplandığı CHP’nin başkan adayının on yıllık karnesi bu konuda en net görüntüyü sağlıyor. Kılıçdaroğlu’nun 10 yıl boyunca içinde “Suriyeliler” geçen ilgili grup konuşmalarını okuyun; tüm liderler arasında on yıl boyunca Suriyelileri istikrarlı biçimde gayriinsanileştirip, şeytanlaştırıp aramızdaki kriminaller için ses çıkaramaz kurbanlar haline getiren propagandanın açık ara en başarılısını onun yaptığını göreceksiniz. Ümit Özdağ’ınkinden daha eski, daha istikrarlı ve daha etkili olan onunki.

Mesele Suriyelileri sevmek-sevememek değil

Mültecileri sevmekten veya sevmemekten söz etmiyorum. Sevmese bile yapmaması gerekenlerden söz ediyorum. Ayrımcılık yasağından söz ediyorum. Asgari bir adalet duygusundan söz ediyorum. Onlar hakkında işin doğrusunu bildiği halde bile isteye tersini söyleyip söylememekten söz ediyorum. Üstelik bir değil beş değil. On yıl boyunca, düzenli olarak.

Örnek vereyim: Erdoğan Birleşmiş Milletler’de bir konuşma yapıp, Türkiye’nin Suriyelilere 30 milyar dolar harcadığını söyleyip dünyadan dayanışma talep ettiğinde bunu hemen tekzip edip, bu paranın Suriyelilere harcanmadığını, harcansa bu insanların çöpten ekmek toplamayacağını söyleyen oydu. Ama akabinde, -muhtemelen Erdoğan’ı yalanlamaktansa bu paranın verildiğini söylemenin getirisini hesap ederek- o günden bugüne, her gittiği yerde, “Milyonlarca insanın açlıktan nefesi kokuyor, 40 milyar doları Suriyeliler için harcadık” veya “Suriyelilere 35 milyar dolar veriyorsun, emekliye gelince yok” diyen, bunu sayısız kez söyleyen de oydu. Hem de böyle bir paranın harcanmadığını düşündüğü halde. Üstelik bu söylemin can alan, okuldaki çocuklara yönelen, enkaz altındakini ana dilini kullanmaktan korkutan bir nefreti çoğalttığını bilerek.

Kılıçdaroğlu Suriyelilerin birinci sınıf olmadıklarını, diledikleri okullarda bedava okumadıklarını veya sağlık hizmetlerinden bedava yararlanmadıklarını da biliyor. Bildiğini bizzat kendi partisinin hazırlayıp web sayfasında yer verdiği raporlar söylüyor. Ama o her yerde tersini söylüyor. Doğru olmadığını bile bile “Suriyelinin oğlu üniversite sınavlarına girmez, doğrudan gider kaydını yaptırır” diyor.

Şimdi de zorla göndermeyi vadediyor. Suriye’deki durumu bilmediğinden değil. Onların neden burada ve ne durumda olduklarını bildiği halde tersini söylüyor, seçmenin onlardan nefret etmesini sağlamaktan medet umuyor. Onların hayatını kabusa çevirme pahasına. (Fazlası şurada: https://serbestiyet.com/wp-content/uploads/2021/06/chp-raporu-bekir-berat-o%CC%88zipek-1.pdf)

“Tek konu bu değil” mi?

Şimdi altılı masaya oturup sonra kendilerini böyle bir adayın ardından giderken bulan bazı demokrat dostlarım, “Öyle ama siyasette tek konu bu değil” diyorlar mahcup biçimde.

Siyasette tek konu bu değil elbette. Ama arkadaş seçerken de siyasetçiyi test ederken de bakacağınız en önemli konu.

“Özgürlük ötekinin özgürlüğüdür” der Rosa Luxemburg. Adalet de öyle. En alttakilere, göze görünmeyenlere, yüzüne karşı kötü söz söylenmekten çekinilmeyenlere ve sevmediklerinize karşı tutumunuzdur adil olup olmamanın asıl göstergesi. Adaletin röntgenini de tomografisini de en net biçimde gösteren odur. Oy getirecek yere karşı tutumunuz değil.

“Bana iyi davranan ama garsona kaba olan birine güvenmiyorum. Çünkü o pozisyonda olsaydım bana da aynı şekilde davranırdı” diyordu Muhammed Ali.

Ölçü budur.

Sevdiklerimize karşı iyi olmak için adalete ihtiyacımız yoktur. O asıl sevmediklerimiz söz konusu olduğunda gereklidir ve bizi haksızlık etmekten alıkoyacak olan da sadece odur. Sesi duyulmayanlara, oy hakkı olmayanlara, onların durumunu bile bile kötü davranan, toplumun geri kalanını onlardan nefret ettirmek için uğraşan ve 10 yıl boyunca sabırla nefret biriktiren birinden demokrasi ve adalet beklemek ancak tepkisellikle zedelenmiş bir muhakemenin sonucu olabilir.

En şaşmaz adalet ve demokrasi testi

Suriyeli nefreti iyi analiz edilmeli. Muhafazakarlar, Kürtler ve gayrimüslimler için yüz yıldır yağan nefret sağanağı nasıl bitti? Bitti mi yoksa yön mü değiştirdi? Yarın CHP odaklı yeni bir vesayet kurulursa o nefret seli eski yatağını bulur mu? “Evet, Suriyelilere karşı haksızlık ediyor, ama bana iyi davranacak” denebilir mi? Yoksa bu ilkesizliğini sonra “Yezidiyi dövdürmemeliydik” feryadı mı izler?

Suriyelilerle ilgili yazılıp söylenenler üzerinde düşünen birinin, “Yahu bu adamlar Suriyelileri değil, asıl beni sevmiyor. Suriyelileri bize benzettikleri için onlardan nefret ediyorlar” dediğini hatırlıyorum. Bu tespitte bir haklılık payı olabilir mi?

Şurası açık ki, siyasetin dünyası eskisi kadar siyah ve beyaz değil. Kafa karıştıracak çok şey var.  Görmek isteyenler için alametlere ihtiyaç yok.

Ama elimizde çok şaşmaz bir kriter var ki, o bize her zaman hakikati tüm çıplaklığıyla gösteriyor. “Ankara’da Kuğulu Parkta artık Romanların da kovabilecekleri birileri var” demişti bir arkadaşım. İşte onlar, mevcudiyetleriyle bizim gerçek ve bayramlık yüzümüzü gösteren bir turnusol kağıdı gibi aramızda dolaşıyorlar; sağlam bir mihenk taşı işlevi görüyorlar.

Onlara sadece adalet borçlu değiliz. İllüzyonu dağıttıkları, bize ayna tuttukları için teşekkür de borçluyuz.

Bekir Berat Özipek – Serbestiyet / 24 Mart 2023

https://serbestiyet.com/gunun-yazilari/simdi-ayrimcilar-nasipse-sonra-demokrat-olacaklar-122639/

Perspektif ve bilgi yanlış

Ali Babacan konuşmasında 11 yılda 200 bin Suriyeliye verilen istisnai vatandaşlığı eleştiriyor ve “neye göre veriyorsun?” diye soruyor.  DEVA liderine göre bu “hukuki anlamda tam bir garabet.” “Bizim mevzuatımıza göre de geçici koruma altındakilerin vatandaşlığa başvuru hakkı yok. Ancak bir hükümet mensubundan 200 bin Suriyeliye vatandaşlık verildiğine dair açıklamalar da aldık” diyor ve ekliyor: “Mevzuata aykırı olduğu halde bu vatandaşlığı kim veriyor? Tek imzayla şu anda bu ülkenin cumhurbaşkanı.”

Öncelikle istisnai vatandaşlık mevzuata aykırı olmayıp, mevzuatın bir parçasını oluşturuyor. Vatandaşlık almanın hem genel hem de istisnai yolları var ve ikisi de pozitif hukukun içinde yer alıyor. Başvuruya gelince, geçici koruma statüsü buna engel değil; “bunun için başvuru bile gerekmiyor; buradaki müracaat ‘beni tespit edin’ anlamındadır” diyor konuştuğum bir yetkili. Yani vatandaşlık almanın birden fazla yolu var ve bu da onlardan biri. Bu bağlamda Cumhurbaşkanı Erdoğan da yetkisi dışında bir iş yapmıyor.

İlk bakışta açıklamalarından DEVA liderinin sadece istisnai vatandaşlık verilmesine karşı olduğunu çıkarmak mümkün. Ama devamında “Ülkemizde yaşayan dört milyon Suriyelinin 200 binine vatandaşlık verdiyseniz, geri kalan dört milyonun geri dönüş perspektifi kalmaz” demesinden anlıyoruz ki, vatandaşlık verilmesine de karşı. Ona göre “Tabii ki hedef bir gün gelip kendi ülkelerine dönmeleri olmalı.”

Suriyelilerin geri döneceği güvenli koşulların oluşturulması için çalışmak doğru elbette. Ama bu onları “gitmeye zorlamayı” gerektirmez. Vatandaşlık verilmesine karşı çıkmayı da. Dilerseniz bu cümlelerin, başka bir ülkedeki Türklerle -ya da kendinizi tanımladığınız kavram her ne ise onunla- ilgili söylendiğini varsayarak okuyun, yanlışı fark edeceksiniz.

DEVA lideri daha da öteye gidiyor ve seçmen veri tabanının analizini yaptıklarında “orada ciddi sayıda Suriyelinin vatandaş yapıldığını ve onların önümüzdeki seçimlerde de seçmen olduklarının görüldüğünü” ifade ediyor. Böylece yıllarca Suriyeli düşmanlığının en sistematik nefret üretiminin en istikrarlı kurumsal temsilcisi olan CHP’nin bile sorun olmadığını açıkladığı bir durumu[1] sorunlaştırmış oluyor. Vatandaş olan 200 bin Suriyelinin yarısına yakını çocuk. Bir an için 4 milyon Suriyelinin yetişkin olduğunu ve oy kullanacağını varsayalım. Türkiye’de 2023’te oy kullanacak 64 milyon seçmenden söz ediyoruz. Başka bir değerlendirmeye gerek var mı?

Bir de şu var: Eğer bir ülkedeki sığınmacılar vatandaş olduklarında topluca tek bir partiye oy verecek görünüyorlarsa, diğer partiler açısından adalet adına üstünde düşünmesi ve belki de yüzleşmesi gereken bir durumun varlığından söz etmemiz gerekmez mi?

Neden Suriyeliler?

Babacan’ın “bir hükümet mensubundan 200 bin Suriyeliye vatandaşlık verildiğine dair açıklamalar da aldık” dediği kişi, İçişleri Bakan Yardımcısı Tayyip Sabri Erdil olmalı. Onun paylaşımında[2] yer verilen bilgilere göre bugüne kadar 363.000 kişiye vatandaşlık verilmiş.

Vatandaşlık verilenler arasında 100.000 Ahıska Türkü var. Bu, yaklaşık olarak aynı dönemlerde Türkiye’ye gelen veya getirilen Ahıska Türklerinin tamamına yakınını ifade ediyor; ki bu gayet olumlu bir durum (Türkiye’nin 2013-14’te Donbas’ta yaptığı operasyonla köylere kadar ulaşıp Ahıska Türklerinin Türkiye’ye getirilmesinin heyecan verici bir hikayesi var). İyi ki vermişler. Ama 11 yıl boyunca 4 milyon Suriyeliden sadece 200.000’ine verilmiş. Şimdilerde devlet 500 bin Suriyeliyi geçici güvenli bölgelere “gönüllü biçimde” geri gönderdiğini açıklıyor. Ali Babacan onların gerçek bir güvenlik ve garanti yokken neden gönderildiklerini sorgulamak yerine, Suriyeliler için vatandaşlığın neden hala objektif kurallar çerçevesinde erişilebilir bir hale getirilmediğini gündeme getirmek yerine, “burada doğan veya 11 yıl boyunca buradaki okullarda okuyan çocuklar var, şimdiye kadar o çocukların ve ailelerin sadece %4’üne mi vatandaşlık verdiniz, biz vatandaşlığı etnik köken temelinde mi anlıyoruz?” diye sormak yerine, verileni de sorguluyor.

Bütün bunların ötesinde, geçmişten bugüne hiçbir göçmen grubundan istenmeyen “geri gidin”i bugün Suriyelilerden, Araplardan istemenin mantığı nedir? Neden tarih boyunca kimseye söylenmeyen ve söylenmemesi gereken “şartlar değişti, artık geldiğiniz yere gidin” utanç verici sözü bugün Araplara söyleniyor? Niyet okumaya gerek yok, ister yükselen mülteci karşıtlığı olsun sebep, ister kibir ve küçümsemeyle mülteciye burun kıvıran çevrelerden takdir beklentisi, isterse de başka bir şey, buna makul bir izah getirilemez.

Kuzuyu kurda vermek; ama elbette “güvenli ve onurlu” biçimde!

Ali Babacan’ın bu açıklamaları DEVA Partisinin “Şam Yönetimi ile 2001 yılında yapılan ‘Yasadışı Göçmenlerin Geri Kabulüne Dair Anlaşma’yı günümüz şartlarına göre revize ederek yeniden uygulamaya koyacağız” şeklindeki dehşet verici bir siyasi vaat içeren Eylem Planı’yla aynı günlere geldi. Bu satırların yazarı dahil pek çok kişi için bir hayal kırıklığı içeren ve asıl eleştirmemiz gereken konu da bu vaat veya niyet beyanı aslında.

Planı DEVA Partisi Dışişleri ve Güvenlik Politikaları Koordinatörü hazırlamış. İlk bakışta sadece bu durum bile, konunun güvenlikçi perspektiften bir dış mesele olarak ele alındığı izlenimi oluşturuyor. Elbette buna takılmayıp içeriğe bakmak gerektiği söylenebilir. Ama içerik de ilk izlenimi destekliyor.

“Sığınmacı Sorununun Çözümü ve Düzensiz Göçün Önlenmesi Eylem Planı” başlıklı metin, Hükümeti “izlediği gevşek sınır geçiş politikası ve vize rejimi” ile “Türkiye’yi kaçak göçmenler açısından bir cazibe merkezi” haline getirmekle suçluyor.

Raporda komşu ülkelerde savaş ve sıcak çatışma yaşanmasıyla “sınırların kontrolsüz şekilde açılması” eleştiriliyor ve “düzensiz göçmenlerin kayıtsız şekilde ülkemizde serbestçe dolaşımı”nın “risklerine” işaret edilerek “sınırlarımız sıkı bir şekilde korunacak, yasadışı girişe mahal verilmeyecektir” deniyor.

Oysa savaş ve sıcak çatışma durumunda bunu yapamazsınız. Türkiye’nin Suriyelilere, Polonya’nın Ukraynalılara kapıları açması doğrudur ve yarın Azerbaycan veya Ermenistan’da benzer bir durum yaşandığında yapılması gereken pasaport kontrolü olmayıp, öncelikle kapıları açmaktır.

Raporda geri dönüşle ilgili birbiriyle uyumlu görünmeyen veya uygulanması ancak diğer tarafların (Suriye rejimi, AB ve BM) öngörülen rolü mutlaka oynamasına bağlı olan başka çözüm vaatleri de var ve bunlar 90 gün ve 360 gün gibi süreler içinde yapma sözü vererek takvime bile bağlanmış. Örneğin planda “Geri dönüşün sağlanması için Şam Yönetimi ile de iş birliğine girip güvenli bölgeler oluşturma seçeneğine yönelik AB ve BM ile somut iş birliği yolları arayacağız” deniyor. Bu noktada akla şu soru gelmeli(ydi): Şam yönetimi kendi ülkesinde güvenli bölgeler oluşturmayı neden kabul etsin ve bir de bunun için neden iş birliği yapsın? Eylem planı bunu 360 gün içinde yapmayı öngörüyor. Aynı plan, geri kabul anlaşmasıyla Suriyelileri Şam rejimine teslim için de aynı süreyi (360 gün) veriyor. Bu ikisinden hangisi, aynı zamanda ikisi de mi diye sormaya gerek yok. Sığınmacıyı “onurlu” biçimde devletine teslim etikten sonra.

Şimdiye kadar geri dönüş yapanların başlarına gelenlerle ilgili ürkütücü bilgilere takılmamak mı gerek? “Suriyelilerin ülkelerine geri dönüşlerini sağlamak için güvenlik ve insani yaşam koşullarının garanti edilmesini sağlayacağız” diye yazmış zaten rapor. Peki olur da -hepimiz çok şaşırırız buna- Esad rejimi sözünü tutmazsa? O da onun ayıbı olsun mu diyeceğiz? Belki de katliam, işkence ve tecavüz haberleri geldiğinde en sertinden bir kınama mesajı yayınlar ve “bu tür tutumların iki ülke arasındaki iyi ilişkilere katkı yapmayacağını” vurgularız. Ellerimiz de temiz kalır.

DEVA Partisi bu tercihin siyasete dair diğer ahlaki ve mantıksal sonuçlarının ne olduğunun farkında mı bilmiyorum ama olmalı. Bu tercihin “siyasette esneyebileceğimiz yerin etik sınırları konusunda fazla umutlu olmayın”dan vatandaşlık kavramına yüklediği anlama veya Kürt meselesine kadar ima ettiği sonuçlarla yüzleşmeleri gerekecek. “Bizim için Kürt meselesi eşit vatandaşlık meselesidir” diyor çok haklı olarak DEVA lideri. Ama Suriyeli Araplarla ilgili vatandaşlık açıklamasını dinleyenlerin bu konudaki eşit vatandaşlık beyanını ikna edici bulmamaları halinde onları suçlayabilir misiniz?

Gelecek Partisiyle beraber altılı masada CHP ve İYİ Parti’ye -başka pek çok temel meseleyle birlikte ama onlardan çok daha önemli ve öncelikli olarak- sığınmacılar konusunda asgari bir insani tavır geliştirmesini ve ayrımcılık ırkçılık yapmamasını beraberliğin olmazsa olmaz şartı yapması ve bu olmayacaksa o masaya oturmaması gereken DEVA Partisi, bu tutumuyla masada bir sorun çıkarmayacağını göstermiş oluyor. Ancak orada çıkmayan sorun, kaçınılmaz olarak başka bir dizi sorunun kaynağı olur ve partinin iddialarına dair umutların kaybını da beraberinde getirir.

Sığınmacıyı sorunlaştırmak

“Eylem Planı”nda eleştirilmesi gereken pek çok temelsiz yargı, göç konusunda sıkça kullanılan kalıp ve klişe ifade var. Onlardan bir kısmını alıntılayıp altına eleştirisini yazmak, belgeye yansıyan sorunlu yaklaşımı somutlaştırmak bakımından katkı sağlayabilir:

“Kitlesel akınların ilk yıllarında sınırlardan kontrolsüz geçişlerin önlenmemesi, sağlıklı kayıt işlemlerinin yapılmaması ve gelenlerin ülkenin dört bir yanına kontrolsüz ve plansız yerleşimi sonraki yıllarda ülkemiz için büyük sorunlar ve maliyetler ortaya çıkartmıştır.”

Bu klişenin bir geçerliliği yok. “Gelenlerin ülkenin dört bir yanına kontrolsüz ve plansız yerleşimi sonraki yıllarda ülkemiz için büyük sorunlar ve maliyetler ortaya çıkartmış” değil. Bugün dört milyon Suriyeli ülkenin yaşayabilecekleri yerlerinde işinde gücünde yaşıyor. Hangi “büyük sorunlar ve maliyetler”miş bunlar, sığınmacılar nerelere ve nasıl yerleştirilselerdi bu sorunlar çıkmazdı, rapor bunlardan söz etmedikçe ayrımcı çevrelerin durumu sorunlaştırma retoriğini tekrarlamaktan öteye gitmiyor.

“Şam Yönetimi ile iletişim ve iş birliği kanallarını kapatmak ise ülkemiz üzerindeki sosyal, ekonomik ve güvenlik sorunlarını arttırmaktadır. Bir hükûmetin görevi ülke menfaatleri üzerine temellenmeli, iktidar partisinin ve liderinin kişisel amaç ve hırslarına kurban edilmemelidir. Ulusal menfaatlerimize uygun dış politika anlayışına geri dönülmesi sağlanmalıdır.”

Suriye’de yaşanan sorunun temel sebebi Erdoğan’ın kişisel amaç ve hırsları mı yoksa Şam Yönetiminin halkkırımı (democide) mı? Dış politikanın yürütülmesi eleştirilebilir tabii, ama bu konuda aslolan hangisidir? Eğer ikincisiyle bu Şam Yönetimiyle kurmayı planladığınız ilişkinin sınırlarını belirlemeyecek mi? “Ulusal menfaatlerimize uygun dış politika anlayışına geri dönülmesi” eski dış politikanın olumlanması meselenin Suriye’den ibaret olmayabileceğini akla getiriyor. Oysa içinden geldikleri partinin bütün hatalarına rağmen en iyi taraflarından biri, dış politikayı değer bağımsız ele almaması ve “ulusal çıkar”ı öyle tanımlamaması. Demokrasi ve adalet vadeden bir partinin bu noktadaki gerilemesi ve “ulusal çıkarcı” eski paradigmayı övmesi ona oy getirir mi? Bazı partilere getirir ama ona getirmez (bu yine de tartışılır elbette). Ama götürdükleri tartışılmaz.

“Geçici korumanın gerekliliğini yitirmesiyle birlikte bu statüleri iptal edeceğiz ve Suriyelilerin ülkelerine gönderilmesini sağlayacağız. Herhangi bir sebeple ve kendi rızasıyla Suriye’ye dönen kişilerin Geçici Koruma Statüsünü iptal edeceğiz.”

Uygulama zaten böyle. İki bayramda izin verilen süre dışında çıkış yapanlar gönüllü geri dönüş yapmış sayılıyor. Hastalık, sağlık, bölünmüş aileler vb. insani sebeplerle izin alarak geçen ve dönenler oluyor. Yani yeni bir durum yok. “Herhangi bir sebeple” ifadesiyle, “onları da almayacağız, annesi, babası, çocuğu için dahi olsa çıkmasını fırsat bilip iptal edeceğiz” demek istenmiyorsa tabii.

“Tüm yabancılar için istisnai vatandaşlık koşullarını değiştirecek ve daraltacağız. Mevzuata aykırı olarak istisnai vatandaşlık verilmesi uygulamasına son vereceğiz.”

Ne oluyor? Herkese ilave engel koyma vaadi de nedir? Arap diyemediğiniz için mi tüm yabancılar diyorsunuz yoksa küresel zenofobik dalgadan mı etkilendiniz? Akın akın vatandaşlık almaya gelenler var da bize yer mi kalmadı yoksa hazır elimiz değmişken bunu da daraltalım mı diyorsunuz? İstisnai olanı herkes için daraltmaktan söz edip, istisnai olmayanı ise genişletmekten söz etmediğinize göre, aslında vatandaşlığı bugünkünden daha dar bir statü haline getirmekten söz etmiş olmuyor musunuz?

“Hiçbir il ve bölgede sığınmacı sayısının, sığınmacıların topluma uyumunu zorlaştıracak oranda kontrolsüz yoğunlaşmalara erişmesine, gettolaşmaya izin vermeyeceğiz.”

Sığınmacılar Türkiye’ye geldiklerinde onları sonu belli olmayacak biçimde kampta tutmak yerine, imkanı, tanıdığı, akrabası olanların katılabildikleri yerden geniş topluma katılmaları için fırsat vermek hükümetin yaptığı en doğru işlerdendi. Hayatın doğal akışı içinde sığınmacılar seyahat özgürlüğüne de fiilen sahip biçimde, iş bulabildikleri şehirlerde yaşamaya başladılar. Hükümet son yıllarda onları kayıtlı oldukları illerde yaşamaya zorlayarak şimdi yanlış yapıyor. “Kontrolsüz yoğunlaşma” değil bu; Urfa’daki oranla Niğde’dekinin ve İstanbul’dakinin bir olmamasının İzmir’de olsaydı sorun çıkarabilecek sayının Kilis’te sorun olmamasının sosyolojik, kültürel ve ekonomik bir açıklaması var ve hiçbir planlama hayatın doğal akışından ve serbest bir ekonominin kendi yasalarından daha başarılı değildir.

“Öncelikle AB olmak üzere, dış dünyadan daha fazla maddi fon desteği talep ve temin edeceğiz. Bu kaynakları ülkemizin bir tampon ülke olmasının devamı için değil, kontrolsüz göçün ve kitlesel akınların önlenmesi, sorunun kaynağında çözümü için kullanacağız.”

Şimdiki hükümet etmiyor mu? Onlara vermediğini size vermesi için tek bir neden söyleyebilir misiniz? Sizi daha mı çok sevecekler, yoksa ikna gücünüze mi güveniyorsunuz? Devletlerarası ilişkilerde bunların önemli olmadığını siz de kabul ederseniz başka ne var elinizde? Haydi aldınız diyelim, Batılı devletler “Erdoğan kötü Babacan iyi” deyip verdiler, aldığınız parayı “kontrolsüz göçün ve kitlesel akınların önlenmesi, sorunun kaynağında çözümü” için nasıl kullanacaksınız? Suriye ile savaşmaktan söz etmediğinize, hatta Esat’la anlaşmaktan söz ettiğinize göre, bu parayla sorunu kaynak ülkede çözmek için tam olarak ne yapmayı planlıyorsunuz? Bir şey planlıyor musunuz, yoksa raporda bu paragrafın bir bitiş cümlesine mi ihtiyaç vardı?

“Şam Yönetimi ile gerekli işbirliğini geliştirecek ve ülkesini terk etmiş kişilerin insan onuruna yaraşır şartlarda geri dönüşünün gerçekleştirilmesini sağlayacağız.”

“İnsan onuruna yaraşır şartlarda” dememek daha iyi olurdu. DEVA Partisi, kendi şehirlerini baştan aşağıya bombalayan, kimyasal silahlar, varil bombaları, işkence, katliam ve tecavüzle Suriye nüfusunu darmadağın edip halkının yarısını göçmen yapan bir devlet terörünü uygulayan rejimle tam olarak nasıl bir onurlu dönüş yapmayı düşünüyor? Bir ipucu çok ufuk açıcı olurdu. Kadını karakolda şiddet uygulayan kocayla barıştırıp eve göndererek iyi bir iş yaptığını düşünen polislerin yaptığını devletler bazında yapmak. Hem de elli yıldır kendi halkına kan kusturan bir rejimle.

Sığınmacılardan söz ederken aslında ne demiş oluyoruz?

Siyasi partilerin adaletle ilgili iddialarını test etmenin en sağlıklı yolu, onların “en alttakiler”e nasıl yaklaştığına bakmaktır. Sesi duyulmayan, oy hakkı olmayan ve herkesin rahatlıkla tahkir edebildiği görünmez insanlara yani. Adaletin en sahici turnusol testi budur.

Kamuoyu araştırmalarına, sosyal medyaya ve seçmenin tepkisine dair anket sonuçlarına rağmen Suriyeli sığınmacılarla ilgili insani bir yaklaşım sergilemek zor bir tercih olarak görülebilir. Ancak bu testi geçmeden diğer meselelere dair söylenenler haklı olarak sorgulanır.

Sonuçta, bu haliyle DEVA Partisi, Ak Parti Hükümetini sığınmacılarla ilgili olarak daha ileri bir noktadan eleştirmesi gerekirken daha geri bir noktadan eleştiriyor. Hükümet bütün hatalarına rağmen sığınmacılarla ilgili en insani yaklaşımı temsil ediyor.

Sığınmacılar konusunda Erdoğan’ın “Savaştan gelip ülkemize sığınan bu kardeşlerimize sonuna kadar sahip çıkacağız. Kendileri isterlerse gidebilirler ama biz onları asla kovmayacağız. Biz onlara ev sahipliği yapmaya devam edeceğiz ve onları katillerin kucağına atmayacağız” şeklindeki ahlaki duruşuna ulaşan yok. Erdoğan’ı ister sevin ister nefret edin bu böyle.

“Başka konularda da biz iyiyiz, o konularda da hükümet kötü,” “sığınmacılarla ilgili anketler ortada” veya “siyasetteki tek konu bu mu?” diye de düşünmek mümkün tabii. Tek konu bu değil elbette. Ama bu konu, fark edebilenler için sahici bir turnusol testidir.

Sığınmacı karşıtlığına oynamanın ahlaki maliyeti açık olsa da siyasi getirisine ilişkin beklentiler o ölçüde açık olmadıkça, bu konuda siyasi partilerin politikası da farklı olacak. İlkeyi terk etmek faydayı beraberinde getirecek mi? Bunu yapmak acaba başka konuları etkiler mi? Bu sorular ayrıca ele alınmayı hak ediyor.

Ancak siyasete, muhalefete ve iktidara dair bir siyasi vecize var ki, fayda-maliyet analizinin çok ötesinde bir şeyler söylüyor. Gelin onunla tamamlayalım:

“Ebediyen muhalefette kalmayı göze alamayanlar, hiçbir zaman iktidar olamazlar.”

[1] “Bizim elimizdeki seçmen bilgileri Yüksek Seçim Kurulu’nun elinde de yok, her bir seçmeni, ilk kez sandığa gidip oy kullanacak seçmenleri de biliyoruz, evlerini, adreslerini de biliyoruz, doğum yerlerine de bakıyoruz. Suriye doğumlu, Afganistan doğumlu, hepsine bakıyoruz, dolayısıyla kimlere vatandaşlık verildiğini de oradan çıkarabiliyoruz. Şu anda öyle bir tehlike görünmüyor, veriler var, kaç yabancının oy kullanacağını biliyoruz, 400-500 bin kişi gibi yüksek bir rakam yok, öyle bir rakam geldiğinde onu hemen kamuoyuyla paylaşırız zaten. O konuda çok duyarlıyız.”

Bkz. Kemal Kılıçdaroğlu’ndan Yabancı Seçmen Açıklaması, https://www.ensonhaber.com/gundem/kilicdaroglu-cok-sayida-yabancinin-secimde-oy-kullanacagi-iddiasiyla-ilgili-konustu

[2] https://twitter.com/serdilt/status/1561094561920962561?s=12&t=j0oVjLe_ipsanY-f9kckzA

Bekir Berat Özipek -10 Eylül 2022 / Serbestiyet 

https://serbestiyet.com/gunun-yazilari/adaletten-taviz-deva-olmaz-103170/

Ama bundan ibaret olmayabilir. Türkiye tarihi, bütün o darbe ve muhtıra süreçleri, o süreçlerde yaşananlar, “artık bizde darbe olmaz” türünden bir rehavet lüksümüzün olmadığını gösteriyor. Özellikle de yaşadığımız coğrafyada, iyi veya kötü seçilmişler yerine, “kendileriyle çalışacak” bir darbeyi desteklemeye hazır olduğu defalarca test edilmiş bir “özgür dünya” varken hassasiyet göstermek, gözümüzü açık tutmak gerek. Ve bunu hukuka uygun biçimde yapmak gerek.

Şurası açık ki, bazı kötülükler bir anda tarih olmuyor. Çok boyutlu bir değişim olmadıkça aynı vesayetçi buyurgan dil, bir gece yarısı, aynı şablonla nüksedebiliyor.

Prof. Dr. Kudret Bülbül, Türkiye’de askeri/bürokratik vesayet geleneğinin damgasını taşıyan uzun geçmişe atıfla, güvenlik bürokrasisinin eski konumuna dönme potansiyeli olduğuna, on yıllara sâri geleneklerin, alışkanlıkların kısa sürede terkedilmesinin ya da yetki gaspının verdiği güçten vazgeçilmesinin kolay olmadığına işaret ediyor. “İnsanlar uzun zamanlar belirli bir inanç ve kültürle yetiştirilmişse, bu inanç ve kültür, sadece mevzuatın değişmesi ile değişmez. Kendileri bu inanç ve kültürlerinden utanır hale getirilmedikçe, ilk fırsatta o inanç ve kültürün gereğini yerine getireceklerdir” diyor.

Hükümetin hataları bu riski gözardı ettirmemeli; ana muhalefetten bu bildiriye gelen destek de onun demokrasi iddialarıyla ilgili abartılı bir iyimserliğe sahip olanlar için uyarıcı olmalı.

Öte yandan deniz kuvvetleri komutanlığı personelinin eğitiminin ideolojik esaslara göre olmasını istemeleri de ayrıca sorun. Çünkü orduya resmisi ve gayri resmisiyle ideolojiyi sokmak, şikâyet ediyor göründükleri FETÖ tarzı oluşumları önlemediği gibi, tam tersine, o da dahil, sağ ve sol Kemalist çizgideki çok sayıda darbeyi üreten zemini de devam ettirmeyi ifade ediyor. Doğru olan, askeri personelin eğitiminin devletin ideolojik tarafsızlığına ve sadece askerlik hizmetinin gereklerine uygun biçimde yapılmasıdır.

Türkiye’de militarizmi mahkûm edecek bir kültürel dönüşüm henüz tamamlanmış değil. Toplumun ihmal edilmeyecek bir kesimi de darbeyi mahkûm etmeye hâlâ ikna edilmiş değil. Güvenlik bürokrasisinin demokratik denetiminin tüm gerekleri ve darbeyi imkânsızlaştıracak yapısal reformlar yapılmış değil. Bu bildiri vesilesiyle asıl konuşmamız gerekenler bunlar olmalı.

Koronavirüs salgını dolayısıyla evde kalmanın gerektiği günlerdeyiz.  Sıkıntılı bir dönemden geçiyoruz. Karantina zamanlarının herkes için maddi ve manevi bir maliyeti var. Yaklaşık 200 bin civarında işyeri kapalı durumda; çalışamayanlar ve işini kaybedenler var.

Salgının yükünü hafifletmek için kampanyalar, nakit desteği, kredi vs. borçlarının ertelenmesi gibi önlemler devrede. Dört milyon kişiye iki kez biner lira ödendi ve şimdi “üçüncü faz”a sıra geldi.

Bu ödemelerin sıkıntıyı bir ölçüde hafifletmesi mümkün. Ama bir de hiç ödeme yapılmayanlar var. Sığınmacılar da koronavirüs dolayısıyla evlerindeler ve sesleri duyulmadığı için herkes farkında olmasa da çok daha kötü durumdalar.

“Virüs dolayısıyla ilk işini kaybedenler onlar oldu. İlk ay işlerini kaybettiler, iki ay sonra da kira ödeyemedikleri için evlerini kaybedecekler” diyor, konuyla ilgili bir gözlemci. Onlar için asıl zor zamanların, iki-üç ay sonra, birikmiş ödemeler, elektrik, su ve doğalgaz borçlarıyla başlayacağını vurguluyor.

Oysa onların da vergi ödedikleri büyük ve küçük işyerleri var; bakkal, berber dükkanları var; yevmiye ile çalışanlar var ve şu an çalışamıyorlar.

Salgın bitene kadar dışarı çıkmamaları bekleniyor haklı olarak. Ama evde kalmak onlar açısından hiç kolay değil. Geçenlerde Adana’da polisin dur ihtarına uymadığı için kalbinden vurularak öldürülen 19 yaşındaki Suriyeli genç Ali için de kolay değildi. Çünkü onun evinde de ekmek bekleyenler vardı.

Bir felaketi hep beraber yaşıyoruz. Bunun için, vatandaş olsun veya olmasın, ülkede yaşayan ve krizden etkilenen herkes dayanışma kapsamına alınmalı. “Evde kal Türkiyem”in zor durumdaki bu insanlar için de mutlaka telafi edici bir karşılığı olmalı.

Onların içinde bulunduğu kritik durum (1) devletin hızlı hareket etmesini, (2) toplumda sığınmacılara destek olmak isteyen bireylerin yardımlarının kanalize edilmesini ve (3) uluslararası fonların bu amaçla yeninden düzenlenmesini gerektiriyor.

Bu üç düzeyde de atılabilecek somut adımlar var.

Örneğin Avrupa Birliği (AB) tarafından finanse edilen Kızılaykart’ın kapsamı genişletilip, virüs dönemine özel ilave ödeme yapılabilir (Hali hazırda bu kart Suriyeli sığınmacıların küçük bir bölümüne ulaşıyor).

Virüs dolayısıyla çalışamayan Afganistanlılar, Uygurlar ve başkaları da var ve karantina sürecinde onların da bu kapsama alınması veya dernekleri aracılığıyla onlara da ulaşılması sağlanabilir.

Sığınmacılar için yardım toplama amaçlı olarak sivil toplum örgütleriyle işbirliği yapılabilir ve toplanan yardımlar Göç İdaresi veya kaymakamlıklar aracılığıyla doğrudan ihtiyaç sahiplerine dağıtılabilir.

Sığınmacılar için tahsis edilmiş uluslararası fonlardan acil olarak karantina sürecinde devreye sokulabilecek şekilde aktarmalar yapılabilir. Örneğin yine AB tarafından 2019 yılında öğrencilere okul, servis ve kırtasiye gideri için tahsis edilen ancak okulların kapanması dolayısıyla harcanmayan 3-4 aylık tutar, gelecek yılın servis vs. giderlerine aktarılmak yerine, şimdiden ailelere ödenebilir. Çünkü şu an acil olan, çalışamadığı için geliri sıfırlanmış ailelere ekmek ulaştırmak.

Ancak bütün bunların ötesinde yapılması gereken daha basit şeyler de var mutlaka.

Sığınmacılara yönelik bilgilendirme mesela. Onlardaki “yok sayılma” algısını gidermek, onların da insan olarak değerli olduklarını hissettirmek.

Hayat ile ölüm arasındaki çizginin ne kadar ince olduğunu gösteren bu felaket, sığınmacılara ve onların durumuna da daha insani bir gözle bakmak için yeni bir fırsat sunuyor hepimize.

Evet, biz bize yeteriz ama o “biz”in içinde göze görünmeyen insanlar da var ve bizlerden kendilerini de görmemizi bekliyorlar.

6 Mayıs 2020, Serbestiyet
http://serbestiyet.com/uncategorized/karantina-gunlerinde-siginmacilari-unutmayalim-118/