<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss version="2.0"
	xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
	xmlns:wfw="http://wellformedweb.org/CommentAPI/"
	xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
	xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom"
	xmlns:sy="http://purl.org/rss/1.0/modules/syndication/"
	xmlns:slash="http://purl.org/rss/1.0/modules/slash/"
	>

<channel>
	<title>Akif Kemal Koç, Hür Fikirler sitesinin yazarı</title>
	<atom:link href="https://hurfikirler.com/author/akifkemalkoc/feed/" rel="self" type="application/rss+xml" />
	<link>https://hurfikirler.com</link>
	<description>..: Hür Fikirler :..</description>
	<lastBuildDate>Wed, 18 Nov 2026 13:35:22 +0000</lastBuildDate>
	<language>tr</language>
	<sy:updatePeriod>
	hourly	</sy:updatePeriod>
	<sy:updateFrequency>
	1	</sy:updateFrequency>
	<generator>https://wordpress.org/?v=6.9.11</generator>
	<item>
		<title>Kartallar Karanlıkta Yaşar</title>
		<link>https://hurfikirler.com/kartallarkaranliktayasar/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Akif Kemal Koç]]></dc:creator>
		<pubDate>Wed, 18 Nov 2026 13:34:10 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Edebiyat]]></category>
		<category><![CDATA[MANŞET]]></category>
		<category><![CDATA[Yaşam]]></category>
		<category><![CDATA[qoshe]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://hurfikirler.com/?p=209638</guid>

					<description><![CDATA[<p>Ein Zeichen sind wir, deutungslos. Bir işaretiz biz, yorumsuz. Hölderlin, Mnemosyne Die Langeweile ist der Traumvogel, der das Ei der Erfahrung ausbrütet. Can sıkıntısı, tecrübenin yumurtasını kuluçkaya yatıran rüya kuşudur. Walter Benjamin Nach Innen geht der geheimnißvolle Weg. Gizemli yol içeriye gider. Novalis I. Rahmetli hocam Hüsamettin Arslan’ın, yıllar önce bir hüküm gibi okuduğum ve [&#8230;]</p>
<p><a href="https://hurfikirler.com/kartallarkaranliktayasar/">Kartallar Karanlıkta Yaşar</a> yazısı ilk önce <a href="https://hurfikirler.com">Hür Fikirler</a> üzerinde ortaya çıktı.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p style="text-align: right;"><em>Ein Zeichen sind wir, deutungslos.<br />
</em>Bir işaretiz biz, yorumsuz.<br />
Hölderlin, <em>Mnemosyne</em></p>
<p style="text-align: right;"><em>Die Langeweile ist der Traumvogel, der das Ei der Erfahrung ausbrütet.<br />
</em>Can sıkıntısı, tecrübenin yumurtasını kuluçkaya yatıran rüya kuşudur.<br />
Walter Benjamin</p>
<p style="text-align: right;"><em>Nach Innen geht der geheimnißvolle Weg.<br />
</em>Gizemli yol içeriye gider.<br />
Novalis</p>
<p><strong>I.</strong></p>
<p>Rahmetli hocam Hüsamettin Arslan’ın, yıllar önce bir hüküm gibi okuduğum ve bugün ancak bir teşhis olarak okuyabildiğim bir cümlesi vardır: “Modern insan gözleriyle düşünür, kulaklarıyla değil.” Göz dışarıyı görür, içeriye kapalıdır; dolayısıyla gözüyle düşünen bir insanın dünyası önüne serilen yüzeylerin toplamından ibaret kalır ve o yüzeyler çoğaldıkça insan zenginleştiğini zanneder. Alman filozof Heidegger için modern çağ, dünyanın bir resim olarak kavrandığı çağdı; o resim bugün avucumuza sığacak kadar küçülmüş, fakat bir ömür boyunca kaydırılsa bile sonu gelmeyecek kadar uzamıştır. Avucumuzdaki cam, doymak bilmeyen göz için kurulmuş ve hiç kalkmayacak bir sofradır; başına oturan önce doyduğunu sanır, sonra sıkılır, nihayet sıkılgan olur.</p>
<p>Sıkılmak ile sıkılganlık arasındaki farkı burada tespit etmemiz gerekir, zira bütün mesele bu iki kelime arasındaki ince ama derin yarıkta saklıdır. Sözlük sıkılgana utangaç der; Türkçede sıkılmak fiili de hem can sıkıntısını hem utanıp çekinmeyi taşır. Elinizdeki metin kelimeyi çabuk sıkılan, sıkıntıya tahammül edemeyen insan için kullanır, fakat iki anlam arasındaki akrabalık tesadüf değildir. Çünkü eski sıkılgan başkasının bakışından kaçarken yenisi kendi sessizliğinden kaçar ve kendisine bakılmadan bir dakika bile duramaz. Utangaç, bakıldığında kızarırdı; bizimki bakılmadığında solar.</p>
<p>Türkçe sıkıntıya canın sıkışması, ruhun daralması der ve bu adlandırmada bir hikmet vardır: Daralan can, dışarının gürültüsü kesildiğinde kendi içine doğru bir kapı aralar. Heidegger derin can sıkıntısını, varoluşun uçurumlarında sessiz bir sis gibi dolaşan ve şeyleri, insanları ve insanın kendisini tuhaf bir kayıtsızlıkta bir araya toplayan bir hâl olarak tasvir eder; dünya, parça parça değil de tek bir manzara olarak, ilk defa bu sisin içinde belirir. Hikâye anlatıcısının kayboluşuna ağıt yakan Alman denemeci Walter Benjamin’in, tecrübenin yumurtasını kuluçkaya yatırdığını söylediği rüya kuşu da ancak böyle bir sessizliğe konabilir. Sıkılmak, o sise girmeye ve orada beklemeye razı olmaktır. Sıkılganlık ise sisin ilk nefesinde kaçan, kaçışını bir alışkanlığa, alışkanlığını da bir mizaca dönüştüren ruhun hâlidir. Heidegger’in sisi dünyayı bir bütün olarak gösterirdi; bizimki bir sonraki görüntüye kadar sürer.</p>
<p><strong>II.</strong></p>
<p>Bu kaçışı mümkün kılan, hatta ona bir erdem kılığı giydiren şey kolaylıktır. Elbette kolaylık kendi başına bir kusur değildir; fakat yapay zekânın her şeyi kolaylaştırdığı ya da en azından kolaylaştırdığı izlenimini verdiği bir dünyada arzu ile nesnesi arasındaki mesafe kapanmış, beklemenin ve emek vermenin insana kazandırdığı ne varsa o mesafeyle birlikte ortadan kalkmıştır. Benjamin rüya kuşunu yaprak ormanındaki hışırtının kaçırdığını yazmıştı; Almancada yaprak ormanı aynı zamanda gazete sayfalarının, yani haberin ormanıdır. O hışırtı artık cebimizde taşınır ve her bildirimle yeniden duyulur; bir kuyrukta ya da iki durak arasında elimizin cebe gittiğini çoğu zaman telefon avucumuza yerleştikten sonra fark ederiz.</p>
<p>Schopenhauer’e göre hayat, bir sarkaç gibi acı ile can sıkıntısı arasında gidip gelir: Arzu karşılanmadığında acı çekeriz, karşılandığında sıkılırız. Üstelik iki yüz yıl önce şunu da yazmıştır: Fazla kolay gelen doyum, istenecek şeyi insanın elinden hemen geri alır ve o zaman üzerimize korkunç bir boşluk çöker. Dijital dünyanın bize armağanı, bu sarkacın baş döndürücü bir hızla sallanmasıdır; acıdan sıkıntıya geçiş artık mevsimlerle ölçülmez, saniyelerle ölçülür. Hazza giden yol kısaldıkça hazzın kendisi de kısalmıştır. Kolay elde edilen kolay bırakılır, kolay bırakılan da daha ilk temasta sıkıcı gelir ve her şeyin, herkesin vazgeçilebilir hâle gelmesi bu hızın tabiî neticesidir. Tüketim de bu kontekstte bir ihtiyacı gidermekten çok sıkıntıdan kaçmanın adı olur; insan, sıkılmaya vakit bulamadan bir başkasına geçebilmek için tüketir. Hocam hız tutkusunun çağımızın en büyük değerine dönüştüğünü söylerdi; kaldı ki hızın dönüştürdüğü şey hazla sınırlı kalmaz, insanın kendisini var bilme biçimine kadar uzanır.</p>
<p><strong>III.</strong></p>
<p>Modern öznenin kurucu cümlesi, Descartes’ın her şeyden şüphe ettikten sonra elinde kalan tek kesinlik olarak yazdığı “düşünüyorum, öyleyse varım” idi. Gözüyle düşünen insanın cümlesi ise başka bir fiille kurulur: <em>Videor, ergo sum</em>. Latincede <em>videor</em> hem “görülüyorum” hem de “görünüyorum” anlamına gelir; Türkçenin “görünmek” fiili de bu iki anlamı aynı anda taşır. Descartes bu fiili kendisi de kullanmıştı, fakat içeriye bakarken şüphenin en koyu yerinde <em>videre videor</em>, yani “görüyor gibiyim” der ve bunun yanlış olamayacağını ekler. Onun kesinliği kendisine görünenden doğardı. Dijital varlık ise başkasına göründüğü ölçüde vardır ve bakış çekildiğinde silinip gider; kesinliğini şüphenin sonunda değil, bir bildirimin geldiği anda bulur. Cevapsız kalmış bir mesajın ekranda öylece beklediği dakikaları bu yüzden hepimiz küçük bir yokluk gibi yaşarız.</p>
<p>Şair Rilke, başı kopmuş arkaik bir Apollon gövdesini anlattığı sonesini, taşın her yerinden izleyiciye dönen bir bakışla bitirir: “Çünkü orada seni görmeyen tek bir yer yoktur. Hayatını değiştirmelisin.” Gözü olmayan taşın bakışı, insanı kendisine iade eden, onu yargılayan ve bir dönüşüme çağıran bir bakıştır. Ekranın da bizi görmeyen tek bir yeri yoktur. Peki o bizden ne ister? Bizi kendimize iade etmez, hayatımızı değiştirmemizi de istemez; yalnızca devam etmemizi ister.</p>
<p>Manipüle edilmiş zihnin trajedisi, arzusunu kendisinin seçtiğine en çok inandığı anda o arzunun kendisine en az ait olmasıdır. Olumlu tahakküm dediğimiz şey de budur: Eski zorbalık kapıya kilit vururdu, yenisi kapıyı ardına kadar açık tutar; yasaklamak yerine sunar, zorlamak yerine kolaylaştırır ve insanın kendi hazzını, kendi rızasını işletir. Hocam görüntünün kendisini bize dikte ettiğini ve elimizden “hayır” deme imkânını aldığını söylerdi. Böyle bir tahakküme direnmek güçtür, zira insan kendisine armağan diye sunulana kolay kolay direnmez. Hürriyeti zorbaya karşı savunmayı biliriz. Peki kolaylığa karşı nasıl savunacağız?</p>
<p><strong>IV.</strong></p>
<p>Kendisine armağan diye sunulana direnmeyen bu zihnin hangi evde yaşadığını Borges’ten daha iyi anlatan pek az yazar vardır. Arjantinli yazar, yarı boğa yarı insan Minotauros’un efsanesini canavarın ağzından yeniden yazmış ve onu efsanedeki öz adıyla, Asterion diye konuşturmuştur. Asterion evinden çıkmadığını söyler; oysa evin kapıları sonsuzdur ve gece gündüz herkese açıktır. Ev dünya kadar büyüktür, daha doğrusu dünyanın ta kendisidir. Kendisinin bir mahkûm olduğu iddiasını gülünç bulur ve evde kapalı tek bir kapı, hatta tek bir kilit bile bulunmadığını hatırlatır. Bir akşamüstü sokağa çıktığını da anlatır; gece olmadan geri dönmüştür, zira kalabalığın açık bir el gibi düzleşmiş, rengi solmuş yüzlerinden korkmuştur. Biz o yüzlere her gece avucumuzun içinde bakarız. Asterion’un en sevdiği oyun ise kendisini ziyarete gelen öteki bir Asterion’u hayal edip ona evini gezdirmektir.</p>
<p>Bugün labirentte tek bir Asterion yaşamaz. Her biri kendi odasına kapanmış milyarlarca Asterion, aynı saatlerde ve aynı ekranların başında öteki Asterion oyununu oynar; gezdirdiği, konuştuğu ve kendisine cevap veren o öteki kimi zaman bir profil, kimi zaman bir makinenin sesidir. Kilidi olmayan bir hapishanenin en sağlam duvarı, mahpusun kendisini hür sanmasıdır. Aynı saatte aynı duvara vurulan milyarlarca başın çıkardığı sesi ise kimse duymaz.</p>
<p>Borges’in hikâyesi, Asterion’un beklediği kurtarıcının gelişiyle kapanır. Asterion ondan tek bir şey umar: Kendisini daha az koridoru ve daha az kapısı olan bir yere götürmesini. Kapıları sonsuz olanın duası, daha az kapıdır. Onu öldüren Theseus ise Ariadne’ye, Minotauros’un neredeyse hiç direnmediğini söyler. Kurtarıcısını bekleyen ve kapısına geleni kurtarıcı sanan bir zihnin direnmemesi şüphesiz şaşırtıcı değildir. Labirentin duvarları arasında en ağır hasarı gören şey ise iki insan arasındaki o ince köprüdür.</p>
<p><strong>V.</strong></p>
<p>Hocam, <em>Küçük Prens</em>’i yeniden okumamız gerektiğini söylerdi. Saint-Exupéry’nin çöle düşmüş bir pilotun ağzından anlattığı bu masalda prens, kendi gezegeninde biricik sandığı gülünün aynısından beş bin tanesini tek bir bahçede görür ve çimenlere uzanıp ağlar; bu sahne bugün ekranların önünde her gün yeniden oynanır. Sonsuz ihtimaller varmış gibi duran bir dünyada birinin yerine bir başkasını koymak eşyaya mahsus olmaktan çıkmış, insanlar da birbirinin yerine konulabilir hâle gelmiştir. Bir yüzün yerine bir başkasının, bir sesin yerine bir diğerinin geçmesi parmağın küçük bir hareketine bağlı olduğundan ikili ilişkiler yüzeysel ve yapay, gelgeç ve mânâdan yoksun kalır, ömürleri de dikkatin süresi kadar kısalır. Yüzün matematikselleştirilmesi dediğimiz şey budur: Yüz, kendisine bakılan ve karşılık beklenen bir çehre olmaktan çıkar ve sağa ya da sola kaydırılıp geçilen bir ölçüye dönüşür. Asterion’u sokakta korkutan düz ve soluk yüzler, hesaba çevrilmiş bu yüzlerdir.</p>
<p>Goethe’nin Faust’u, bilgiye doymamış yaşlı âlim, bir âna “Kal, ne güzelsin!” diyeceği gün ruhunu kaybetmeye razı olmuştu. Biz hiçbir âna kal demeyiz ve ruhu masaya koymadan kaybederiz. Halbuki tilkinin prense öğrettiği şey tam da bu kalışın sırrıdır: Gülü biricik kılan, onun uğrunda kaybedilen zamandır. Hocam gözün geçmişi de geleceği de göremediğini söylerdi. Geçmişi görmeyen bir göz hatıra biriktiremez, geleceği görmeyen bir göz söz veremez ve hatırası da sözü de olmayan bir ilişkinin, sonsuz görünen bir aday kalabalığının ortasında bir ândan fazla yaşaması mümkün değildir. Hatırasız ve sözsüz kalan bu ilişkinin yazgısını mânânın kendisi de paylaşır.</p>
<p><strong>VI.</strong></p>
<p>Elinizdeki metnin başına koyduğumuz dize burada bütün ağırlığıyla geri döner. Ömrünün son otuz altı yılını bir kule odasında geçiren Hölderlin, adını hafıza tanrıçasından alan <em>Mnemosyne’</em>de şöyle der: “Bir işaretiz biz, yorumsuz; acısızız ve dilimizi gurbette neredeyse yitirdik.” Dijital mânâlar ve dijital hakikatler bu türden işaretlerdir; görünür, sayılır, beğenilir ve paylaşılırlar, fakat hiçbiri yorumlanmayı beklemez, zira yorum zaman ister ve zaman, gördüğümüz gibi, artık kimsenin tahammül edebildiği bir şey değildir. Aynı şairin yoksul dediği bir zamanda hakikat bir görüntü olarak bulunabilir mi? Hocam buna hayır derdi; ona göre hakikat görülemez, ancak işitilebilir ve kulak “içimize açılan hoparlördür.” Yirmi sekiz yaşında ölen romantik şair Novalis’in gizemli yolu da bu yüzden içeriye gider; göz o yola giremez, kulak girer.</p>
<p>Heidegger, tekniğin özünü sorduğu konferansında Hölderlin’in <em>Patmos</em> ilahisinden iki dize çağırır: <em>“Wo aber Gefahr ist, wächst / Das Rettende auch.”</em> Tehlikenin olduğu yerde kurtaran da büyür. Biz aynı dizeleri sıkıntıya sorabiliriz. Kurtaran, bizi ekrana kaçıran o ilk sisin tam içinde büyür; sıkıntıya dayanabilen göz, sonunda kulak olur. Hür fikir de her şeyden önce, özgürlüğü “hayır” diyebilmek olarak tanımlayan o eski dersin izinde, bir sonraki görüntüye ve bir sonraki yüze hayır diyebilen ve sisin içinde kalmayı göze alan bir dikkattir.</p>
<p>Hakikatin görülmeyip işitildiğini söyleyen hocamı artık göremeyiz, fakat cümlesi hâlâ kulağımızdadır. Yazıyı o cümleyi bir davete çevirerek bitirebiliriz. Bir an gözlerinizi kapatın. Odanın sesini ve kendi nefesinizi dinleyin, henüz söylenmemiş olanı dinleyin ve karanlıktan korkmayın. Hölderlin, tehlike ile kurtaranı yan yana koyduğu kıtayı şöyle sürdürür:</p>
<p><em>Im Finstern wohnen<br />
</em><em>Die Adler und furchtlos gehn<br />
</em><em>Die Söhne der Alpen über den Abgrund weg<br />
</em><em>Auf leichtgebaueten Brücken.</em></p>
<p>Karanlıkta yaşar<br />
kartallar ve korkusuzca yürür<br />
Alplerin oğulları uçurumun üstünden<br />
hafifçe kurulmuş köprülerle.</p>
<p><a href="https://hurfikirler.com/kartallarkaranliktayasar/">Kartallar Karanlıkta Yaşar</a> yazısı ilk önce <a href="https://hurfikirler.com">Hür Fikirler</a> üzerinde ortaya çıktı.</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
	</channel>
</rss>
