Türkiye’nin AB’ye üyelik sürecinde ortaya çıkan konjonktürün iki boyutu olduğunu söyleyebiliriz. Birincisi Batı’da Türkiye’den bağımsız olarak ortaya çıkan aşırı sağ eğilimler ve bunun siyasete ve siyasetçilere etkisi. İkincisi de Türkiye’ye karşı takınılan ikiyüzlü tavır ve bunun sonucunda ortaya çıkan anti AB refleksleridir. Bu iki boyutu irdelemeden önce AB projesine kısaca bir göz atmak gerekir. Bunu yaparken de kimin ne düşünüp ne yaptığından ziyade AB’nin, her türlü tecrübe ve hissiyattan soyutlayarak, bizim için anlamı nedir ona bakmak gerek. Aksi takdirde pireye kızıp yorgan yakma durumuyla karşılaşabiliriz.

AB bir çok boyutlu değerler manzumesidir ve bu değerlere, ister üye olarak ister üye olmadan Türkiye’nin de sahip olması gerekir. Bu değerler Kopenhag Kriterlerinde vücut bulmuştur. Siyasî, ekonomik, topluluk müktesebatına uyum ve uygulamaya yönelik adlî ve idarî olmak üzere sınıflandırılan kriterlerin en can alıcısı şüphesiz siyasî kriterlerdir. İstikrarlı ve kurumsallaşmış bir demokrasinin var olması, hukuk devleti ve hukukun üstünlüğü, insan haklarına saygı, azınlıkların korunması olarak ifade edilen siyasî kriterlere uymak illa da AB üyesi olmayı gerektirmez. Kendisine saygısı olan ve demokrasi ile idare edildiğini iddia eden her ülkenin bu kriterlere uyması zaruridir, aksi takdirde demokrasileri özürlü olur.

17 Aralık 2004’te çetin bir pazarlık sürecinden sonra Türkiye’nin artık şartları yerine getirdiği ve tam üyelik için müzakerelerin resmen başlatılması kararı alındı. Ancak açılan fasıllar çok yavaş ilerledi ve bazı ülkelerin kendi iç politik kaygıları yüzünden zaman zaman süreç sabote edildi. Hem AB yöneticileri hem de üye ülke yetkilileri Türkiye’nin üyeliği söz konusu olunca Kopenhag Kriterleriyle yetinmek istemedi. Müktesebatla ilgili görüşmeler sürerken sürekli yeni kriterler öne sürerek üyelik sürecini sekteye uğrattılar. Bu da hem müzakerecileri hem de Türk kamuoyunu oldukça irrite etti ve haliyle de kamuoyu desteğini olumsuz yönde etkiledi.

Yine, gerek AB gerekse üye ülkelerin yetkililerinin Türkiye söz konusu olunca problem odaklı düşünüp ona göre hareket etmeleri de süreci olumsuz yönde etkiledi. Vurgu kat edilen mesafeye değil de istisnalara yapıldığı için motivasyon yara aldı. Bir de buna Türkiye’nin müzmin meseleleriyle ilgili aldığı tedbirlere yapılan haksız eleştiriler de eklenince müzakereler ya buz gibi bir atmosferde yürütüldü ya da donduruldu. Bunun en bariz örneği terörle mücadele için alınan tedbirlerin sürekli masaya getirilmesi, hatta kırmızı çizgi olarak dayatılmasıdır. Bir taraftan terörün sancılarını iliklerine kadar hisseden Türkiye’ye alınan tedbirler konusunda baskılar yapılırken bir taraftan da terör ve teröristlere dolaylı ve/veya doğrudan destek verilmesi iplerin iyice gerilmesine sebep oldu diyebiliriz.

AB’nin tam üyelik müzakereleri yaptığı bir ülkede yapılan darbe kalkışmasına kayıtsız kalması da mevcut olumsuzluğu tetikledi. Türkiye’nin 15 Temmuz’da yalnız bırakılması AB’nin Türkiye politikasının bir yansıması olarak da görülebilir. ‘Demokratikleşmesi’ konusunda ısrarlı oldukları ülkenin meşru iktidarını şiddet kullanarak devirmeye kalkışanlarla empati yapılması AB’nin vitrinine koyduğu değerlerle örtüşmedi. Daha düne kadar şüpheyle baktıkları Gülenistleri 15 Temmuz sonrası demokratik hakları ellerinden alınmış mağdurlar olarak görmeye başladılar. Öyle ki, FETÖ Türkiye’de meşru siyaset yapıyormuş ya da yapmak istiyormuş da rakibi Erdoğan buna izin vermiyormuş gibi bir algı ısrarla zihinlere kazındı. 15 Temmuz kalkışmasına karşı kitle direnişi mütemadiyen sadece Erdoğan ‘yandaşları’na indirgendi.

Sadece AB’de değil Batı’nın genelinde ırkçılık ve islamofobinin yükselen değerler olduğu herkesin malûmu. Hal böyle olunca ezici ekseriyeti Müslüman olan Türkiye’ye karşı da büyük bir antipatinin olması doğal bir yansıma. Bu olgunun siyasilerin eylem ve söylemlerine de yansıdığı gayet açık bir şekilde görülmektedir. Daha bundan 15-20 yıl öncesine kadar yüz kızartıcı suç olarak değerlendirilen söylemler bugün en ‘saygın’ politikacılar tarafından dillendirilebilmektedir. Bu durum Türkiye söz konusu olunca daha da belirgin hale gelmektedir. Türkiye’deki her türlü gelişme bağlamından çıkarılıp her türlü arka plan göz ardı edilerek değerlendirilmektedir. Hatta her şeyin doğrudan Erdoğan’la ilişkilendirildiğini bile söyleyebiliriz.

Tamam, yükselen ırkçılık, Avrupa merkezli (eurocentric) düşünme, müstemlekeci mantalitesi, islamofobi gibi birçok faktör olumsuzluğa katkıda bulunmaktadır, ancak bizim hiç mi kusurumuz yok diye sormak lazım. Haklı sebepleri olsa da sorumluluğu sadece başkalarına yüklemek pek akılcı bir yaklaşım olmayacaktır. Esaslı bir özeleştiriye her zamankinden daha çok ihtiyaç duyulmakla birlikte an itibariyle özeleştiri için gerekli altyapının da olmadığını gözlemlemekteyiz. Kimsenin ortaya çıkan olumsuzlukta kendi payının da var olabileceğini kabul ettiği yok.

3 Ekim 2005 tarihinde başlayan AB’ye katılım müzakerelerinin toplumsal hayatın hemen her alanını kapsayan 35 fasıl üzerinden yapılması hedeflenmekteydi. Bugüne kadar da her türlü engellemelere rağmen 16 fasıl müzakereye açılmış ve bunlardan bir tanesi de geçici olarak kapatılmıştır. Açılan fasılların büyük bir bölümü de 11 yılı aşkın sürecin ilk beş yılında sırasıyla Abdullah Gül ve Ali Babacan’ın Dışişleri Bakanlıkları döneminde gerçekleştirilmiştir. Ahmet Davutoğlu’nun bakanlığının ilk döneminde göreceli de olsa bir ilerleme kaydedildi, ancak 2011’den itibaren sıkıntılar alenileşmeye başladı.

2011 yılının Temmuz ayında Avrupa Birliği Bakanlığı’nın kurulmasıyla baş müzakerecilik Dışişleri Bakanlığı’ndan alındı. Bakanlığa ilk atanan Egemen Bağış’ın yoğun mesai harcadığına şahit olduk, ancak bu yoğun mesainin sonuç verdiğini söyleyemeyiz. Hatta müzakereler için harcanması gereken mesaiyi Avrupalı Türklere popülist söylemlerle geçirdiğini söylersek abartmış olmayız. 2013 Aralık ayında Bağış’tan görevi devralan Mevlüt Çavuşoğlu da pek etkili olamadı. Kanaatimce etkili olmak için çaba da sarf etmedi. Brüksel’e karargâh kurmak yerine seçim bölgesi Antalya’da seçmenleriyle haşır neşir olmayı tercih etti diyelim.

29 Ağustos 2014’te Başbakan Recep Tayyip Erdoğan’ın Cumhurbaşkanı seçilmesi sonucu Başbakanlık görevini devralan Ahmet Davutoğlu’ndan boşalan Dışişleri Bakanlığı’na Mevlüt Çavuşoğlu getirildi. Sayın Çavuşoğlu yeni görevi esnasında da alışkanlıklarını sürdürüp seçmenlerine gereken ilgiyi göstermeye devam etti ve ediyor. Ondan boşalan koltuğa oturan eski büyükelçi Volkan Bozkır’ın büyük çaba sarf ettiği malûm, ancak onun şanssızlığı konjonktürün oldukça kötü durumda olmasıydı. Bir diğer şanssızlığı da Türk hükümetinin AB’ye üyelik müzakerelerini ciddiye almaktan vazgeçmiş olmasıydı. Şimdiki bakan Ömer Çelik’in tavrı, başka bir ifadeyle tavırsızlığı bunun en bariz göstergesidir.

Türkiye’nin Gezi Olaylarıyla başlayan imaj erozyonu 17-25 Aralık operasyonlarıyla iyice etkisini hissettirmeye başladı. AB’de Türkiye’nin olaylara müdahalesiyle ilgili yüksek sesle dillendirilen eleştirilere aynı şiddette cevap verildi. Hatta bununla da yetinilmedi ve AB’nin eleştirilerini art niyetle yaptığı ve zaten patolojik olarak Türkiye düşmanlığının var olduğu iç kamuoyuna sürekli dikte ettirildi. Bazı siyasiler biraz daha ileri giderek Avrupa ülkelerini birer birer dolaşıp Avrupalılara saydı saydırdı.

Kısacası AB’ye girmek isteyen bir ülke olarak süreci iyi yönettiğimizi iddia etmek mümkün değil. Muğlak ifadelerle sorumluluğu başkalarına yüklemek belki kamuoyunu rahatlatır, ancak meselelere çözüm getirmez. Bence atılması gereken en önemli adım AB’yi Türkiye’nin müzmin sorunlarının ortağı yapmaktı. Bunun için hiçbir çaba sarf edilmedi maalesef.  AB’yi bir partner olarak yanımıza çekebilseydik bugün farklı şeyleri konuşuyor olurduk. Bunu yapamadığımız gibi müzmin Türkiye karşıtlarının eline bolca malzeme verdik.

Artık AB üyeliğinin bir hayal olduğu ve buna ilaveten AB’nin kendi misyonundan sapmış olduğu gerçeklerinden de hareketle durumumuzu yeniden gözden geçirmemiz gerektiği kanaatindeyim. Ancak bu gözden geçirme AB normlarından vazgeçme anlamına gelmemelidir. Tam aksine eskisinden daha iştahlı bir şekilde bu normlar toplumsal hayatın her alanına uyarlanmalıdır. Aksi takdirde pireye kızıp yorganı yakmış olacağız.

[i] https://www.tbmm.gov.tr/komisyon/insanhaklari/pdf01/437-438.pdf

Türkiye’nin AB Üyeliği Sorunsalı yazısı ilk önce Hür Fikirler üzerinde ortaya çıktı.

15 Temmuz hafızalarda sadece darbe kalkışmasının tarihi olarak kalmayacaktır. Bu tarih aynı zamanda işgalcilere karşı şanlı bir direnişin de tarihi olacaktır. Darbelere alışık olan Türk toplumunun artık tırsıp her şeyi sineye çekme zamanının sona erdiğine de şahit olduk. 15 Temmuz gecesinden itibaren toplumun her kesiminden insanlar, aralarındaki her türlü fikir ayrılığını bir kenara bırakarak haftalarca meydanları doldurup anti demokratik müdahaleleri kabul etmediklerini haykırdılar.  7 Ağustos’ta da İstanbul’a sel olup aktılar ve hep bir ağızdan demokrasi ve millî iradeye sahip çıktıklarını haykırdılar.

Bir musibet bin nasihatten evladır sözünü doğrularcasına oluşan bu birliktelik gönüllere su serpmişti. Demek ki vatan söz konusu olunca herkes biraraya gelebiliyordu. Ancak bu maalesef uzun sürmedi. Herkes fabrika ayarlarına geri döndü diyebiliriz. Hatta durum öyle bir noktaya geldi ki artık neye ve kime inanacağımızı şaşırdık. Tabiri caizse at izi it izine karıştı ve hatta karıştırıldı. Kurunun yanında nice yaşlar yanmakta ve ileride hem vicdanları hem de devleti zor duruma sokacak uygulamalara şahit olmaktayız. Adaletin değil intikam hırsının süreci kontrol ettiğine şahit olmaktayız. Bir taraftan demokrasiye sahip çıkmaya çalışırken diğer taraftan da demokrasinin olmazsa olmazlarının devre dışı bırakıldığını görmekteyiz. Bir çeşit çelişkiler sarmalının toplumu kıskacı altına aldığını ve günden güne daha da içinden çıkılamaz hale getirdiğini söylersek pek de mübalağa yapmış olmayız. Maalesef bütün bunlar 15 Temmuz direnişine gölge düşürmektedir. Hem içeride oluşan birliği ortadan kaldırdığı hem de darbe ve darbecilerle mücadeleyi sulandırdığı için!

Böylesi kitlesel ve girift bir problemin çözümünün kolay olmadığının şuurunda olmakla birlikte, kurunun yanında yaşın da yanmaması için hukukun sınırlarının zorlanmaması gerekir. T.C. Anayasası’nın 2. Maddesinde de belirtildiği gibi Türkiye Cumhuriyeti, insan haklarına saygılı, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk devletidir. Her durumda Anayasanın bu hükümleri ve hukukun evrensel ilke ve esasları göz önünde bulundurulmalıdır. Suçun veya eylemin niteliği bunları devre dışı bırakmaya gerekçe olamaz. Hele hele kendini Anayasasında hukuk devleti olarak tanımlayan bir devlette hiç olmaz. Ancak nasıl geçmişte PKK ile mücadele kisvesi altında hukuk dışına çıkılmışsa şimdi de FETÖ ile mücadele adı altında hukuk dışına çıkıldığı, en azından öyle bir görüntünün olduğu gözlemlenmektedir. Bu durum şüphesiz FETÖ’yle mücadeleye zarar vermekte, hatta FETÖ’nün ekmeğine yağ sürmektedir.

Şimdi hukukun temel ilke ve esaslarından yola çıkarak basından ve yetkililerin söylemlerinden çıkardığımız sonuçlara bir göz atalım:

Hukuk devletinin en önemli esası önce kendisinin hukuk kurallarına uyması, keyfi yetki kullanımına izin vermemesi, işlem ve eylemlerini hukukilik denetimine tâbi tutması gerekir. Bütün bunların göz önünde bulundurulduğunu söylemek maalesef mümkün görünmüyor. Bırakın hukuku gözetmeyi, sanki birilerine bir şeyler ispat etmek istercesine ve skor odaklı fiillere şahit olmaktayız. Hatta kendisi töhmet altında olanlar başkalarını akla ziyan suçlamalarla töhmet altında bırakmaktadırlar. Bu durum acaba en çok kime hizmet eder diye bir düşünmek lazım.

Hukukun kuvvetler ayrılığı ilkesi de günümüzde askıya alınmış görüntüsü veriyor. Yürütme yasamayı devre dışı bırakmış, KHK’larla işleri yürütmekte, yargı da FETÖ sızmasının sancılarıyla hareket etmektedir. Birinin serbest bıraktığını bir diğeri tutuklatıyor, yine birilerini alelacele tutuklayanlar bir bakıyorsunuz kendileri de tutuklanıyorlar. Neresinden tutsanız elinizde kalacak bir vakayla karşı karşıyayız.

Hukuka göre herkes her bakımdan eşittir. Haliyle birisinin yargılandığı bir suçtan bir başkası muaf tutulamaz. FETÖ ile mücadele kapsamında bu ilke gayet net bir şekilde çiğnenmektedir. FETÖ’yle geçmişte ilişkisi olanlar ve/veya samimi duygularla onlara yardımcı olanlardan bazıları tutuklanırken bazılarına dokunulmamaktadır. Özellikle siyasiler kovuşturmalardan muaf tutulmaktadır. Onların aldatıldık demelerini hoşgörüyle karşılarken sıradan vatandaşların aldatıldık demelerini samimi bulmamak adil bir tavır olmaz. Ayrıca 17-25 Aralık sonrası da dahil örgütün içinde olup da darbeyle uzaktan yakından ilgisi olmayan binlerce insanın olduğu muhtemeldir. Onlar da bir nevi FETÖ mağdurudurlar ve bu mağduriyetlerini ifade edecek ortama sahip olamıyorlar. Aslında onlar en büyük darbeyi inandıkları yapının karanlık bir örgüt olduğunu öğrendiklerinde yaşadılar.  Onların pişmanlığı ve özrü de hoşgörüyle karşılanmalıdır diye düşünüyorum. Devletin ve yargının görevi elebaşlarıyla sıradan destekçileri somut delillerle tespit ederek sahte pişmanlıkların önüne geçmektir.

Göze batan bir diğer yanlış da kollektif yaklaşımlardır. Sadece örgüt üyesi olanlar değil, onların yakınları da salt yakın oldukları için göz altına alınıp kovuşturmaya uğramaktadırlar. Hâlbuki hukukta sorumluluğun şahsî olduğu ilkesi vardır. Herkes kendi işlem ve eyleminden sorumludur. Başkalarının işlem ve eyleminden sorumluluğu mümkün kılacak kollektif ceza sorumluluğu kabul edilemez. Bu durum sadece hukuk dışı olmakla kalmayıp aynı zamanda FETÖ’yle mücadeleyi de sulandırmaktadır.

Hukuk devletlerinde herkes, meşru vasıta ve yollardan yararlanmak suretiyle bağımsız ve tarafsız yargı önünde iddia ve savunma ile dürüst yargılanma hakkına sahiptir. Hak arama hürriyeti kısıtlanamaz. Ayrıca hiç kimse, suçluluğu mahkemenin kesinleşmiş hükmü ile sabit oluncaya kadar suçlu ilan edilemez ve mahkûm edilemez. Bu evrensel kabul görmüş bir ilkedir ve hukuk devleti olduğunu iddia eden her devletin uyması gereken bir ilkedir. KHK’larla insanların yargılanmadan cezalandırıldığı, en azından mağdur edildiği bir yerde bu ilkelerin göz önünde bulundurulduğunu iddia etmek pek gerçekçi olmaz. Alın size FETÖ’ye hizmet eden bir uygulama daha!

Hukukun temel ilkelerinden biri de “kanunun açıkça suç saymadığı bir fiil için kimseye ceza verilemez ve güvenlik tedbiri uygulanamaz” der.  Suç ve ceza ancak kanunla koyulur ve kanunlar da prensip olarak ileri doğru uygulanır. Peki bu ilke göz önüne alınıyor mu? Buna olumlu cevap verebilmeyi çok isteriz, ancak veremiyoruz, zira insanlar kanunî hizmet veren, en azından devletin resmî izniyle ve tabelasıyla, okul, banka, işletme v.s. ile olan ilişkilerinden dolayı cezalandırılmaktadırlar.

Hukukun temel ilkelerinde yargı bağımsızlığı “hiçbir organ, makam, mercii veya kişi, yargı yetkisinin kullanılmasında hâkimlere veya mahkemelere emir ve talimat veremez, genelge gönderemez, tavsiye ve telkinde bulunamaz, bu tür bir yetkinin kullanılmasına izin veren yasal düzenleme de yürürlüğe koyulamaz” diyor. Bu ilke önce FETÖ/PD yapılanması tarafından çiğnendi, şimdi de farklı odaklar tarafından çiğnenmektedir. Belki talimatlar doğrudan verilmemektedir, ancak bazı söylemlerden kendine iş çıkaran savcı ve hâkimler büyük yanlışlara imza atmaktadırlar.

Bir hukuk devletinde herkesin kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı vardır. Hiç kimse korku ve endişe ile yaşamaya mahkûm edilip, yargı makamlarına başvurmanın sonuçsuz kalacağı algısına maruz bırakılamaz, keyfî şekilde yakalanamaz, gözaltına alınamaz, tutulamaz, tutuklanamaz, hürriyetinden mahrum bırakılamaz ve cezalandırılamaz. Peki bu hakka riayet ediliyor mu? Ben edilmediği kanaatine sahibim, üstelik bunun FETÖ ile mücadeleyi sulandırdığını da düşünüyorum.

Son olarak da hem FETÖ ile mücadelenin sulandırıldığının en bariz örneği olması hem de basın özgürlüğü ihlâli görüntüsü veren Cumhuriyet Gazetesine yönelik başlatılan soruşturma ve tutuklamalara bir göz atarsak, hukuk sınırlarının maksatlı olarak zorlandığını görürüz. Cumhuriyet Gazetesine hiç bir zaman sempati ile bakmamış birisi olarak isnat edilen suçların akla ziyan olduğunu söylemeden edemeyeceğim. Evet, bu gazete Erdoğan karşıtlığında bütün sınırları zorluyor, terör ve teröristlere maşa oluyor, ama gazeteyi ve çalışanları FETÖ üyesi olarak suçlamak insan aklıyla alay etmek anlamına gelir ve bu en çok FETÖ’nün işine yarar. Nitekim FETÖ’cüler Batı kamuoyunu Türkiye aleyhine etkilemek için bu davayı da istismar etmekte gecikmediler. Sadece FETÖ’cüler de değil üstelik! Türkiye’ye saldırmak için pusuda bekleyen herkes bu durumu istismar etmektedir.

Ben bir hukukçu değilim, ancak toplum meselelerine karşı kendisini sorumlu hisseden bir liberal olarak temel hak ve özgürlüklerin farkında olduğum için beni kaygılandıran gözlemlerimi kaleme alıp kamuoyuyla paylaşıyorum. Çoğu zaman elimde somut deliller yoktur, temel evrensel değerler ve vicdanım bana yön verir. Tabiî ki içtihat hataları yapmam da mümkündür, sonuçta insan beşer kuldur şaşar. Kimse benimle hemfikir olmak zorunda değildir, ancak benim samimiyetimi kimsenin sorgulamasına da izin vermem. Eleştirileri bir mesnetleri olduğu müddetçe ciddiye alıp onlardan bir şeyler öğrenmeye çalışırım, ancak maksat üzüm yemek değil de bağcı dövmekse bir kulağımdan girer diğer kulağımdan çıkar.

Hukukun sınırları zorlanıyor algısı yazısı ilk önce Hür Fikirler üzerinde ortaya çıktı.

Sapla saman birbirine karıştırıldı yazısı ilk önce Hür Fikirler üzerinde ortaya çıktı.

Bu seçimleri diğerlerinden farklı kılan bir kaç hususun altını çizmekte fayda var. Bunlardan ilki Gezi süreciyle başlayan anti AK Parti hareketleridir. İkincisi ise Gülen cemaatinin 17 Aralıkta gün yüzüne çıkan iktidar hırsıdır. Gezi hareketi temel evrensel değerlerden yola çıkarak hükümeti düşürmeyi hedeflemişken, Gülen cemaati devlete sızarak iktidara ortak olmak, hatta devralmak istemiştir. Gerek Gezicilerin gerekse Gülencilerin emellerine ulaşmak için milli iradeyi tercih etmedikleri çok açık bir şekilde görülmüştür. Her ikisinin de yapmak istediği, seçilmişleri seçimler yoluyla indirmekten ziyade şiddet ve baskıyla dize getirmekti. İşte 30 Mart seçimleri bu iki müdahaleden dolayı oldukça önemliydi ve olağanüstü gergin geçti. Gerek Türkiye gerekse Dünya kamuoyu seçimlerden çıkacak sonucu merakla beklediler. Bazılarına göre artık Erdoğan’ın sonu gelmişti ve bu badireyi atlatması mümkün değildi. Onlara göre Erdoğan’ın kaybedeceği  kesin olmasına kesindi de, nasıl bir hezimete uğrayacağını kestiremiyorlardı. Ancak beklenen olmadı. Erdoğan klasını konuşturdu ve desteğini bir önceki yerel seçimlere göre artırdı bile. Hem de tek başına yaptı bunu!

Peki nasıl oldu da Erdoğan her türlü olumsuzluğa rağmen seçimlerden başarıyla çıktı? Bu sorunun cevabı hem basit hem de karmaşıktır. Türkiye’yi, dolayısıyle Türkiye seçmenini anlamak için olgulara tarihi perspektiften bakmak gerekir. Bir  çoklarının yaptığı gibi oryantalist perspektiften bakarsanız yanılmanız kaçınılmazdır. Zira son bir yıldır Türkiye’de yaşananlar herhangi bir Batı ülkesinde olsaydı ne hükümet kalırdı ne de onu destekleyen halk. Türkiye herhangi bir Batı ülkesi değildir ve demokrasi tarihi boyunca yaşadığı bir takım olumsuzluklar Türk halkını hassas hale getirmiştir. Türkiye’de bir protesto sadece bir protesto değildir, bir adli dava da sadece bir adli dava değildir. Bu listeyi daha da uzatabiliriz.

Gezi süreciyle başlayan bir takım olaylar seçilmiş Başbakan’a karşı yapılan 27 Mayıs 1960 darbesine giden süreçteki olaylarla birebir örtüşmektedir. 27 Mayıs Başbakan Adnan Menderes ve dava arkadaşları Fatin Rüştü Zorlu ve Hasan Polatkan’ın idam edilmesine yol açtı. İdamı gerçekleştirenler insanlıklarından öylesine çıkmışlardı ki, idamdan 9 gün sonra Menderes’in evine gidilerek evin kapısına idam hükmünün bir suretini asıp, idam edilirken kullanılan ip, idam gömleği, cellat, imam ve son gün yiyip içtiklerinin parasını eşi Berrin Menderes’ten talep ettiler. Aynı emelleri Gezi sürecinde de Başbakan’ı linç etme girişimlerinde gördük. Zira gözü dönmüş göstericiler Başbakan’ın Dolmabahçe’deki ofisini ve gerek İstanbul’daki gerekse Ankara’daki evini basmaya ‘muhabbet’ için gitmemişlerdi.

12 Mart 1971 ve 12 Eylül 1980’de milli iradeye darbe vurulup, halkın seçtiği siyasiler hapislere atılmış, göstermelik davalarla yargılanıp cezalandırılmışlardır. 12 Eylül darbesinin Türk siyasi hayatını resetlediğini söylersek abartmış olmayız. 12 Eylülün yaraları kapanmak üzereyken bu sefer de 28 Şubat 1997’de yeni bir post modern darbe olmuştur. Bu sefer hedefte Başbakan’ın da mensubu olduğu Refah Partisi vardır. Darbeyi meşrulaştırmak için yapılan entrikalar ciltler dolusu kitap olmuştur. Son olarak da 27 Nisan 2007’de bir e-muhtıra yaşanmış ve mevcut iktidara aba altından sopa gösterilmiştir. İşte tüm bunları dikkate almadan Türkiye’yi anlamak mümkün değildir.  

Seçmen davranışlarında yukarıdakilerin rolü şüphesiz çok önemlidir, ancak tek başına yeterli değildir. Seçmenlerin büyük bir çoğunluğu oy kullanırken pragmatik düşünür. Onlar için gündelik hayat ve gelecek kaygısı birincildir. Hamasi ve soyut bir takım kavramlara artık pek prim verilmediğini görmekteyiz. Nitekim ideolojiyi temel alan partilerin yıllardır yerinde saydığına şahit olmaktayız. Bir tarafta neredeyse seçmenlerin yarısının oyunu alan bir parti, diğer tarafta her seçimde aşağı yukarı aynı oranda oy alan muhalefet partilerini görüyoruz. İşin tuhaf yanı ise bu partilerin bir kaç puanlık bir artışı büyük bir başarıymış gibi okumalarıdır!

Seçmenlerin AK Parti’yi tercih etmelerinin pragmatik sebeplerini şöyle sıralayabiliriz:

·         Ekonominin iyi idare edildiği algısı;

·         AK Parti’nin belediyeciliği daha iyi bildiği tecrübesi;

·         Devlet hizmetlerinin kolaylaştırılması;

·         Özellikle sağlık, ulaşım, konut ve altyapı alanlarında olağanüstü başarılar;

·         Kürt sorununun çözümü konusundaki kararlı tavır ve bunun sonucu olarak terör ve ona bağlı şiddetin durmuş olması;

·         Demokratikleşme alanındaki hamleler;

·         Muhalefet partilerinin daha iyi yönetme konusunda alternatif olmamaları.  

Bu listede eksiklerin olması muhtemeldir. Ancak bu saydıklarımın aşağı yukarı belirleyici olduğunu söylemek mümkündür.

Peki her şey güllük gülistanlık mıdır? Kesinlikle hayır! Öyle olmuş olsaydı son dönemlerde yaşanan olaylar büyük ihtimalle yaşanmazdı. Hem Gezi olayları hem de 17 Aralıkta başlayan ‘yolsuzluk’ operasyonları ‘uygun zemin’in oluşmasından dolayı gerçekleşti. Gezi’deki uygun zemin krizin iyi yönetilmemesi yüzünden oluşurken, 17 Aralıkta ihmalkarlıklar, istismarlar ve suistimaller zemini uygun hale getirmiştir. Ancak 17 Aralıkın planlı ve hesaplı bir operasyon, hatta bir nevi kumpas olduğunu gözlemlemekteyiz. Zaten Başbakan’ı da bu denli hırçınlaştıran da bu planlı ve hesaplı kumpastır. Amaç yolsuzlukları ortaya çıkarmak değil iktidar kavgasında Başbakan’ın başını yemekti. Şayet öyle olmasaydı dosyalar biriktirilip birbirleriyle alakalı olmadıkları halde eşzamanlı olarak operasyonlar yapılmazdı. Ayrıca Gülen cemaati medyasının operasyonları neredeyse naklen vermesi ve hiç bir şekilde sorgulamaması da bunların bir plan ve program dahilinde olduğunun göstergesiydi.

İktidar kavgasının özellikle medya (sosyal) yoluyla yapılması da bir takım antidemokratik müdahalelere yol açtı. Devletin her düzeyde dinlenmesi sonucu elde edilen tapeler montajlanarak sahte hesaplar yoluyla servis edilince Twitter ve Youtube mahkeme kararıyla kapatılmak zorunda kaldı. Böylesi bir kapatma kararı şüphesiz düşünce özgürlüğüne bir müdahaleydi. Zira suç işleyen değil kollektif bir cezalandırma söz konusuydu. Başbakan Erdoğan kendisine yapılan haksızlığa öylesine bozulmuştu ki neredeyse herkese dava açıp meydanlarda onları halka şikayet ediyordu. Özellikle bazı medya organları bundan öylesine nasibini aldı ki, zaman zaman medya patronları bazı yazarlarının işlerine son verdiler.

Dikkati çeken bir diğer husus ise demokratikleşme alanındaki hamlelerin duraksamasıydı. Söz verilen yeni Anayasa çalışmaları sonuçsuz kalmış ve uzlaşma zemininden günden güne uzaklaşılmıştır. Başbakan toplumun tümünü kucaklayan söylemleri terk edip sacede kendi tabanına hitap etmeye başlamıştır. Bunu yaparken kullandığı dil ve uslup kutuplaşmayı da beraberinde getirmiştir. Kendisini eleştiren her kişi ve kurumları hain ve ‘dış güçler’in maşası olarak suçlamıştır. Tabii ki bu sadece Başbakan tarafından yapılmamıştır. Rakipleri de aynı dil ve uslupla iktidara yüklenmişlerdir.

Cemaatle olan kavga ve Başbakan’ın bu konudaki tavrı da dikkate şayandır. Zira cemaatin palazlanması ve devlete yerleşmesi muhalefetin marifeti değildir. Buna bizzat kendileri müsaade etmişlerdir. Haliyle onları her gün halka şikayet etmek yerine gereğini yapmalı ve seçim meydanlarında plan ve projeleri anlatmalıydı. Zaten seçim sonuçları cemaatin seçmen bazında pek de esamesinin okunmadığını gösteriyor. Onlarla gündemi meşgul etmek hem kendisi için hem de seçmeler için gereksizdi.

Bundan sonra yapılması gereken uslubun yumuşatılması ve toplumun genelinin kucaklanmasıdır. Ayrıca parti içinde de şaibeli kim varsa uzaklaştırılmalı ve hem devlet hem de siyasi partilerin şeffaflaşması için gereken adımlar atılmalıdır. Bu arada gerek AB müzakereleri gerekse demokratikleşme hamleleri süratle gündeme alınmalı ve Cumhurbaşkanlığı seçimleri için sağlıklı ve barışçıl bir ortam sağlanmalıdır. Gerekirse bunun için AB’den destek talep edilmelidir. Bu aynı zamanda milli iradeye saygısı olmayanları da susturacaktır.

Ahmet Suat Arı

Enschede, 2 Nisan 2014  

suatnl@gmail.com

Bir seçim analizi yazısı ilk önce Hür Fikirler üzerinde ortaya çıktı.

Biz burada 50. yıl hazırlıklarıyla meşguluz, ancak bu 50 yılın ne anlama geldiğine pek kafa yoran yok gibi. Yaşadığımız ülkelerdeki yetkililerin bizlere karşı olan tavrından rahatsız olmasına rahatsızız da, Türk yetkililerin tavrı da pek iç açıcı sayılmaz. Batı Avrupa Türkleri algısı 40 yıl önce neyse şimdi de o. Bakmayın siz onların sizin gönlünüzü okşamak için söyledikleri laflara, iş ciddiyete bindi mi bizler hemen vasıfsız göçmen işçi oluveriyoruz. Bizlere hitap eden yetkili yetkisiz herkes kendisini müstemleke valisi zanneder. Her halimize karıştıkları gibi bir de ders vermeye kalkarlar.

Bunların ısrarla kavramak istemedikleri bizlerin bu geride bıraktığımız 50 yılda her alanda büyük mesafeler kaydettiğimizdir. 50 yıl önce kaderine terk edilmiş göçmenlerin çocukları birçok alanda söz sahibi veya söz sahibi olma yolunda çaba sarf ediyorlar. Onbinlerce girişimcisi, sayılamayacak kadar fazla serbest meslek erbabı, her gün sayısı artan akademisyenleri, her düzeyde siyasetçisiyle Türk toplumunun Batı Avrupa’da kendine bir yer edindiğini kavramak nedense bir türlü olmuyor. Yaşadığımız toplumlardaki tepeden bakan yaklaşım, maalesef kendimizden olduğunu düşündüklerimizde de var.  Türkiye’nin Avrupalı Türklerle ilgili yanlış algısı devam ettiği süre de sağlıklı bir etkileşimin olması mümkün olmayacaktır. Bu da ne yazık ki fırsat israfı anlamına gelir.

Fırsat israfıyla ne demek istediğimi biraz açayım. Batı Avrupa Türkleri yaşadıkları ülkelerde birçok alanda Türkiye için faydalı olacak bilgi ve tecrübeler edindiler. Türkiye için ilginç olabilecek bu alanları eğitim, siyasetin işleyişi, yerel yönetimler, sivil toplum hareketleri, insan hakları, din ve vicdan özgürlüğü, ırkçılık ve ayrımcılıkla mücade olarak sıralayabiliriz. Bu alanlar tabiîki öyle rast gele telaffuz edilmemiştir. Türkiye’nin özellikle bu alanlarda oldukça fazla eksiği vardır. Daha düne kadar ülkemize hiçbir zaman toz kondurmak istemezdik, ama artık eksiklerimizi açık yüreklilikle dile getirmemiz gerekir. Aksi takdirde yanlışlarda ısrar etmekten başka bir şey yapmamış oluruz.

Bilgi ve tecrübe israfının en yoğun hissedildiği alan ise AB-TR ilişkileri alanıdır. Sayıları beş milyonu aşan AB’li Türkler neredeyse yok sayılmaktadır. Türk Hükümeti AB’den sorumlu bakan ve aynı zamanda başmüzakereci tayin etmiş olmasına rağmen, hiçbir şekilde Avrupalı Türklere danışmamaktadır. Hâlbuki bu bakanın çevresinde Avrupalılarla kolay ilişkiler kurabilecek Avrupalı Türk danışmanlar ordusu olmalıydı. Hatta bu bakanlığın bir de Brüksel karargâhı olmalıydı. Sivil toplum kuruluşları, vakıflar, sendikalar, akademisyenler seferber edilip kamuoyu azamî düzeyde etkilenmeliydi. Yapsaydınız kim engelledi diyenlere şu kadarını söyleyeyim: Eğer birlikte bir hedefe ilerlemek isterseniz herkesin aynı hedefe odaklanması gerekir. Eğer hedefte belirsizlik olursa, hele hele bu belirsizlik motor görevi yapanlarda olursa, hedefe varmanız mümkün değildir.

AB üyeliğinin Türkiye ve Türk toplumunun menfaatine olduğuna yürekten inanan birisi olarak mevcut durumu oldukça endişe verici bulduğumu ifade etmek isterim. Bu endişem için de oldukça fazla gerekçem var. Bunların başında AB Bakanı ve Başmüzakereci Sayın Bağış’ın genel tutumu gelmektedir. Sayın Bağış adeta AB üyeliğinin yolunu kapatmak için çaba sarf ediyor. Derin diplomatik ataklar yerine populist ve tribünlere oynayan bir dil kullanıp Avrupalı muhataplarını olumsuz yönde etkilemektedir. Avrupalı siyasilerle yaptığımız ikili görüşmelerde sayın Bakan’ın adı geçince yüz ifadeleri birden değişmektedir. Bu kişiler Türkiye’nin üyeliğine peşinen karşı olanlar değil, tam aksine bize destek olacak, en çok yardımı olacak siyasilerdir. Sayın Bakanın ırkçılarla kavgası ve onlara meydan okuması belki ilk etapta bizlerin gönüllerini okşayabilir, ama bu sonuç itibariyle enerji israfından başka bir anlama gelmez. Üstelik bu efelenmeler sadece ırkçılara karşı olmamakta, kimin ağzından eleştiri içerikli bir laf çıksa sayın bakanımız nasırına basılmış gibi tepki göstermektedir. En önemlisi de hem muhataplarını ötekileştirmekte hem de kendisini öteki konumuna sokmaktadır. Bu imaj sayın bakanın her Avrupa ziyaretinde iyice pekişmektedir. Zaten çoğu zaman da Türkiye’nin iç siyasetiyle meşgul olmaktadır. Avrupa’ya gelince de maalesef bu durum değişmemektedir. Hal böyle olunca da insan kendi kendine, acaba sayın bakan sorumlu olduğu işe inanmıyor mu demeden edemiyor.

İşte bu ahvâl ve şerâit içinde 50. yıla hazırlanıyoruz. Korkum odur ki 50. yıl bir iki gastronomik, bir iki de kültürel faaliyetle kutlanıp geçiştirilecek ve bizler de bıraktığımız yerden işimize devam edeceğiz. Umarım yanılırım, ama beni yanıltacak hiç bir emare göremediğimi de belirtmeden geçemeyeceğim. 

Ankara’nın Göçmen Türkler algısı TR-AB ilişkileri yazısı ilk önce Hür Fikirler üzerinde ortaya çıktı.

Gündeme dair düşüncelerim yazısı ilk önce Hür Fikirler üzerinde ortaya çıktı.

Ahmet Suat Arı
Amsterdam Tartışmaları Yöneticisi

Amsterdam Tartışmaları Demokratikleşme Paketini Tartıştırdı yazısı ilk önce Hür Fikirler üzerinde ortaya çıktı.